مجله پزشکی و سلامت : گوش و حلق و بینی

سر و صدا در ایجاد بیماریهای جسمی و روحی تأثیر بسیار زیادی دارد و به طور قطع می توان گفت یکی از عوامل حفظ سلامت انسان، گریز از صداست. سر و صداهای مختلف هر روز بر روان افرادی که با آنها سر و کار دارند، صدمه می زنند. آزمایشها و تجربه ها نشان داده است که صدای وسایل نقلیه بر روان انسان چه خواب باشد و چه بیدار، اثرات ناگوار و غیرقابل جبرانی برجای می گذارد. بیماران قلبی و مبتلایان به آسم و زخم معده و ... ممکن است بشدت تحت تأثیر سر و صدا باشند و خودشان این موضوع را ندانند.صداهای بلند حکم وسیله قتاله را دارند، به ویژه برای کسانی که دچار ناراحتی های قلبی و عروقی اند. سر و صداهای مداوم باعث کری و اختلال عصبی فرد می شود و باعث اختلال بینایی می شود. زنان بسیاری هر روز از سردرد شکایت می کنند، بدون آنکه بدانند که این عارضه به دلیل سر و صدایی است که در محیط خانه آنهاست.
دکتر "مارک یرونا" جامعه شناس آمریکایی می گوید:"بخش عمده ای از این صداهای ناراحت کننده به دلیل وسایل و ابزار الکتریکی از قبیل ماشین لباسشویی، جاروبرقی، دستگاه مخلوط کن، چرخ گوشت و... است. بدین ترتیب این واقعیت را باید پذیرفت که حتی صدا می تواند سلامت و کارآمدی فرد را مختل کند. برای اندازه گیری سر و صدا از هر نوع، مقیاسی وجود دارد که از نظر علمی آن را "دسیبل" می گویند که عبارت از یک دهم بل است. این را باید دانست که تحمل افراد در مقابل سر و صدا متفاوت است، ولی شعاع مرز ناراحتی از صدا بین ۵۰ تا ۹۰ دسیبل است. آزمایشها نشان داده است که اگر مدت زیادی در معرض فشار صدایی معادل ۸۰ دسیبل باشیم، کم کم شنوایی خود را از دست خواهیم داد. دانشمندان صوت شناس معتقدند که امروز دردی که ممکن است بر مغز و سلسله اعصاب ما وارد شود ۱۲۰ دسیبل است. دانشمندان مقایسهایی را ارایه داده اند که نشان دهنده اندازه انواع سر و صداست، برخی از این مقیاسها عبارتند از: ،سر و صدای معتدل خیابان ۶۰ تا ۷۰ دسیبل. ،سر و صدای وسایل نقلیه در ساعات شلوغ ۸۰ تا ۸۵ دسیبل. ،دستگاههای مخلوط کن غذا در خانه ۹۳ دسیبل. ،حرکت اتومبیل در تونل ۹۹ دسیبل. ،صدای قطارهای زیرزمینی یا مترو ۱۰۴ دسیبل. ،صدای آژیر آمبولانس، ماشین آتش نشانی و پلیس ۱۰۵ تا ۱۱۵ دسیبل. ،موتورسیکلت در خیابانهای شهر ۱۱۱ دسیبل. ،صدای دستگاههای جوشکاری و... ۱۳۰ دسیبل. ،صدای هواپیمای جت هنگام برخاستن ۱۵۰ دسیبل. براساس تحقیقات انجام شده، فشار روزافزون صداهای مزبور که ما شبانه روز مجبور به تحمل آن هستیم، باعث می شود که تحرک یک آدم سالم معمولی تا یک سوم و جریان آب دهان و شیره معده او را تا نصف تقلیل دهد و در بسیاری از موارد ما را دچار سوء هاضمه عصبی می کند. از اینها گذشته سر و صدا باعث فشار خون، شدت ضربان قلب و انقباض عضلات می شود.
دکتر "سامول روزن"، از متخصصان معروف آمریکایی می گوید:"دلیلی که سر و صدا بر گوش اثر می گذارد، ساده است، صدا باعث می شود که رگهای بسیار نازکی که مواد غذایی لازم را به کمک خون به "طبله" گوش می رسانند، تحت فشار قرار گیرند. اگر این رگها پیوسته زیر فشار سر و صدای مداوم باشند، خواه ناخواه دستگاه شنوایی ما دچار سوء تغذیه می شود و همین نرسیدن خون، که نتیجه اش سوء تغذیه است به کری منتهی خواهد شد." تحقیقات دانشمندان نشان می دهد که حتی جنین هم در رحم مادر در برابر تأثیرات خارجی بخصوص سر و صدا، همان واکنشی را بروز می دهد که مادرش نشان می دهد. به قول یکی از کارشناسان ساختمانی، بسیاری از ساختمانهای آپارتمانی برای ساکنانش از نظر سر و صداگیری و جذب سر و صدای خارج، همچون اتاق شکنجه اند، خانه های سابق چون از گچ و سنگ و گل بود، صدا را کمتر منعکس می کرد، اما خانه های امروزی به دلیل آن که از سیمان، شیشه و فلز است، بیش از پیش هادی و ناقل صدا هستند. با توجه به آنچه که گفته شد، خطر صدا و آلودگی صوتی چیزی نیست که بتوان از آن صرف نظر کرد، خوشبختانه بشر متمدن، وسایل و امکانات فراوانی را برای کنترل و محدود کردن صدا در اختیار دارد. باید دولتها و نهادهای متولی با مشارکت و همکاری، هم فکری عاجل برای این خطر روزافزون جسم و روح انسان بیندیشند.

بیشتر کم شنوایی های ناشی از قرارگیری در معرض اصوات بلند، قابل پیشگیری اند. آگاهی از منابع بالقوه صدا ساز نظیر آژیرهای خطر، ماشین های برف روب و چمن زنی، اره های مکانیکی و وسایل خانگی پرصدا حائز اهمیت اند.

گوشی ها یا پلاک های گوشی می توانند از گوش ها محافظت کنند، و باید برای جلوگیری از آسیب های شنوایی از آنها استفاده شود. اصوات بسیار بلند روزمره در محیط کار یا منزل می توانند برای شنوایی خطرساز باشند. دوری از اصوات بلند و کاهش زمان قرارگیری در معرض این نوع اصوات روزمره، سودمند است.

▪ برای کمک به افراد دچار پیرگوشی راه های بسیاری وجود دارد:

ـ برای برخی از آنان، سمعک راه حل مناسبی است.

وسایل کمک شنیداری سبب می شوند در برخی موقعیت ها، شنیدن برای آنها راحت تر شود. تلفن های مجهز به تقویت کننده، مثالی از این نوع وسایل است. مثال دیگر، دستگاه های FM است که اصوات را با سمعک یا بدون سمعک واضح تر می کنند. این دستگاه ها امواج صوتی را مانند یک رادیو به گوش ها می فرستند.

آموختن گفتارخوانی(لب خوانی)، استفاده از نشانه های بینایی برای درک بهتر گفتار نیز به افراد دچار پیرگوشی کمک می کند تا صحبت های مخاطب خود را بهتر درک کنند.

▪ سمعک مناسب چگونه انتخاب می شود؟

برای ارزیابی میزان کم شنوایی و انتخاب راهکار تقویتی مناسب، مشاوره با متخصصین آموزش دیده خاصی که به صورت تیمی کار می کنند، ضروری است.

پزشک متخصص گوش و حلق و بینی، فرد دچار مشکل شنوایی را ارزیابی می کند و هر گونه بیماری یا اختلالی افزون بر مشکل اصلی را تشخیص و مورد درمان قرار می دهد.

شنوایی سنج، متخصصی است که میزان شنوایی را ارزیابی و نوع کم شنوایی را مشخص می کند. شنوایی سنج پس از ارزیابی کامل شنوایی تعیین می کند که سمعک می تواند مفید باشد یا خیر.

فرد کم شنوا مورد مشاوره قرار می گیرد و در مورد چگونگی کمک سمعک به بهبود موقعیت های شنیداری به او توضیحاتی داده می شود. پس از آن شنوایی سنج آزمون هایی را جهت تعیین سمعک مناسب انجام می دهد و سمعکی را انتخاب می کند که شنوایی و درک گفتار فرد را به حداکثر برساند.

سمعک برای اکثر افراد مسن دچار کم شنوایی سودمند است، گرچه میزان این سودمندی بستگی به نوع و میزان کم شنوایی فرد دارد.

▪ نکات مهم هنگام صحبت با فرد دچار پیرگوشی

اگر شما یا یکی از آشنایان تان دچار کم شنوایی ناشی از پیرگوشی هستید، این نکات را با اعضای خانواده، دوستان و همکارانتان در میان بگذارید:

- روی خود را به سمت فرد دچار کم شنوایی کنید. طوری که او بتواند چهره شما را هنگام صحبت کردن ببیند.

- اطمینان حاصل کنید هنگام صحبت کردن، نور از رو به رو به شما می تابد. این امر سبب می شود فرد دچار کم شنوایی حالات چهره، حرکات لب و بدن شما را ببیند و ارتباطش راحت تر شود.

- رادیو و تلویزیون را هنگام گفت و گوها خاموش کنید.

- هنگام غذا خوردن یا زمانی که دهانتان را با دستانتان پوشانیده اید، صحبت نکنید.

- کمی بلندتر از معمول صحبت کنید، اما فریاد نزنید. فریاد زدن، ریتم گفتار شما را تغییر می دهد.

- با سرعت طبیعی صحبت کنید و در ادای اصوات اغراق نکنید.

- هر زمان که مقدور بود موضوع صحبت را به فرد دچار کم شنوایی بگویید.

- در صورتی که فرد متوجه صحبت شما نشد، آن را در جملات کوتاه تر و ساده تر بیان کنید.

- در رستوران یا در جمع های خاص، صندلی یا محلی را انتخاب کنید که دور از شلوغی و سر و صدا باشد.

مردی مسن می‌گوید نمی‌تواند به درستی بشنود و چند ماهی است که مشکلش تشدید شده. اکنون در گفت و گو مشکل دارد و تلویزیون را با صدای بلند می‌بیند. به طور طبیعی مردی معاشرتی است و لذا ناامید و افسرده شده. متوجه می‌شوید که هر دو مجرای گوش خارجی با واکس سفتی مسدود شده است و به وی برداشتن واکس را پیشنهاد می‌کنید...
● به چه مسایلی باید پرداخت؟
شیوع. توضیح دهید که جمع‌شدن واکس گوش، شایع است؛ کمی کمتر از یک سوم افراد من دچار این مشکل می‌گردند. احتمال جمع‌شدن واکس در صورت استفاده از سمعک و گوش‌پاک‌کن افزایش می‌یابد.
برداشتن واکس. توضیح دهید که واکس گوش را به چند طریق می‌توان برداشت. می‌توان ابتدا از نرم‌کننده‌های واکس به مدت ۵ روز استفاده کرد که غالبا موثر هستند. گام بعدی استفاده از روش‌های مکانیکی است. روش متداول عبارت است از شست‌و‌شو با یک سرنگ دسته فلزی (پس از نرم‌کردن). یک روش کم‌خطرتر عبارت است از استفاده از یک شست‌وشو‌گر جهشی دهانی الکتریکی(۱) (با نوک مخصوص جهت شست‌وشوی گوش) که باعث کنترل بهتر فشار آب و جهت‌دهی دقیق‌تر به جهش آب می‌گردد. برخی افراد به مداخله بیشتری نیاز دارند به این صورت که واکس تحت دید مستقیم با استفاده از ساکش، پروب یا فورسپس برداشته شود.
تاثیرات واکس فشرده. هرچند برخی از افراد بدون علامت هستند، برخی ممکن است (علاوه بر کاهش شنوایی) دچار گوش‌درد، خارش گوش، سرفه رفلکسی، گیجی، سرگیجه یا وزوز گوش باشند. اختلال شنوایی می‌تواند باعث ناامیدی، استرس، انزوای اجتماعی، پارانویا و افسردگی شود.
کنتراندیکاسیون‌های استفاده از سرنگ. کنتراندیکاسیون‌های واردکردن سرنگ‌ در گوش عبارت‌اند از سوراخ‌شدگی (قبلی یا کنونی) پرده صماخ، عفونت گوش، وجود لوله تمپانوستومی، سابقه جراحی گوش و کودکان کم‌سنی که همکاری نمی‌کنند.
عوارض استفاده از سرنگ. عوارض جانبی شایع‌اند. سوراخ‌شدگی پرده صماخ، اوتیت خارجی، آسیب مجرای گوش خارجی، درد، کری، سرگیجه و وزوز گوش عوارض احتمالی هستند.
● چه باید کرد؟
همیشه یک شرح حال کامل بگیرید و به‌ویژه ‌درباره ترشح از گوش، سابقه سوراخ‌شدگی پرده صماخ یا عفونت گوش بپرسید.
▪ به دقت مجرای گوش را معاینه کنید.
به عنوان درمان خط اول، نر‌م‌کننده‌های واکس (مثل قطره‌های گوشی بی‌کربنات سدیم) را توصیه نمایید.
▪ اگر نرم‌کننده‌های گوش تاثیر نکنند، استفاده از سرنگ را مدنظر قرار دهید و خطرهای احتمالی را برای بیمار توضیح دهید.
▪ شست‌وشوی گوش باید توسط فردی آموزش دیده انجام شود.
در صورت استفاده از سرنگ، سر آن را به سوی بخش خلفی– فوقانی مجرای گوش بگیرید. اگر سر سرنگ از ایمنی مناسبی برخوردار نباشد، ممکن است در حین شست و شو جدا گردد. اگر مجرای گوش توسط نوک سرنگ مسدود گردد فشار تا سطح خطرناکی افزایش می‌یابد. روش صحیح (کشیدن لاله گوش به خارج و عقب جهت جلوگیری از انسداد و استفاده از تجهیزات مناسب) حایز اهمیت است.
در صورت استفاده از سرنگ فلزی، نباید آن را خیلی فشار داد چرا که فشار بیش از حد می‌تواند به پرده صماخ آسیب برساند.
آب مورد استفاده در سرنگ باید هم‌دما با بدن (۳۷ درجه سانتی‌گراد) باشد (اگر بیش از حد سرد یا داغ باشد، باعث گیجی یا سرگیجه می‌گردد).
● روش کار را با جزییات آن ثبت کنید.
به بیمار رعایت بهداشت گوش و عدم استفاده از گوش‌پاک‌کن را توصیه نمایید.
مراقب نشانه‌ها و علایم عوارض (مثل درد شدید حین استفاده از سرنگ، کری یا سرگیجه) باشید و در صورتی که حین یا پس از کار مشکلاتی رخ دهد یا کری باقی بماند، فورا بیمار را به یک متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع دهید.
● شواهد عوارض
بنابر یافته‌های یک بررسی پیمایشی پستی، بر روی ۳۱۲ پزشک عمومی که به ۶۵۰,۰۰۰ نفر در ادینبورو خدمات ارایه می‌کردند، مشکلات ناشی از استفاده از سرنگ در گوش عبارت‌اند از عدم موفقیت در برداشتن واکس (۲۹)، اوتیت میانی (۱۷)، سوراخ‌شدگی پرده صماخ (۱۵) و تروما به سوراخ‌ گوش خارجی (۱۱).
هرچند ۸۵ پزشکان عمومی سازمان‌دهی استفاده از سرنگ‌ گوش را برعهده داشتند، تنها ۱۹ آنها خودشان این کار را می‌کردند (معمولا این کار را به پرستار مطب واگذار می‌نمودند).
آسیب‌های شدید می‌تواند ناشی از واردکردن سرنگ با استفاده از یک شست‌و‌شوگر جهشی دهانی با نوک دندانی (که در اصل برای برداشتن جرم دندان استفاده می‌شود) باشد. در صورت استفاده از شست‌و‌شوگر جهشی الکتریکی با نوک مخصوص برداشتن واکس گوش، به ندرت تروما رخ می‌دهد چرا که در این صورت فشار بیشتر از سطح بی‌خطر نمی‌شود.