« تعطيلات سال نو در پيش است و عده بسياري از هموطنان عزيز به سفر مي روند ، چه مسافرتهاي ديداري و صله رحم ، چه براي زيارت ، چه به قصد تفريحات سالم ، که هر سه نوع آن خوب و پسنديده است به همين مناسبت ، نگاهي به سفر از ديد معارف اسلامي داريم ، تا سفرهايمان خداپسندانه باشد.»
بسيار سفر بايد ، تا پخته شود خامي!
امام صادق عليه السلام در حديثي فرموده است:
مسافرت بايد براي يکي از اين سه امر باشد: 1- تهيه توشه آخرت 2- تامين معاش و زندگي 3- لذت مباح و تفريح غير حرام.
بنابراين در سفرها بايد آدابي را که از پيشوايان دين نقل شده است ، به عنوان رهنمود گرفتن از مکتب ، رعايت کرد. فوايد مسافرت بسيار است. کسب تجربه و پخته شدن ، آشناييها و ارتباطات جديد ، از آن جمله است.
سفر ، آزموده کند مرد را هم از دل براند غم و درد را ،
ز گيتي بدو نيک بنمايدش وز آن گنج دانش بيفزايدش.
نگاهي به مجموعه روايات اسلامي ، نکاتي را به عنوان « آداب سفر» به ما مي آموزد که مهمترين آنها ، آموختن « آيين همراهي و همسفري» است. تاکيد شده است که پيش از سفر ، همسفر مناسبي پيدا کنيد ، چرا که مسافرت تنهايي مکروه است. رسول خدا صلي الله عليه و آله سه تن را مذمت کرده است:
1- آن کسي که غذايش را تنها مي خورد.
2- آن که در خانه اي تنها مي خوابد.
3- تنها به مسافرتهاي دور و دراز مي رود.
آداب ديگر سفر را طبق تعاليم ديني ، فهرست وار اين گونه مي يابيم:
- خداحافظي کردن از خانواده و بستگان از سوي مسافر ، بدرقه کردن کسي که به سفر مي رود ، از سوي اهل خانه و بستگان .
- شروع کردن سفر با «صدقه» ، جهت سلامتي و رفع و دفع بلاها.
- خواندن دو رکعت نماز ، دعا کردن و جان و مال خانواده را به خدا سپردن و بر او توکل کردن.
- خواندن اين دعا: « بسم الله ، آمنت بالله ، توکلت علي الله ، ماشاءالله ، لاحول و لا قوه الا بالله.»
- برداشتن عصا ، يا وسيله اي جهت دفع شر و خطرات احتمالي و حمل ابزار دفاعي.
- همراه داشتن مسواک ، شانه ، لباس و ظرف .
- همراه برداشتن مواد غذايي و خوراکيهاي مورد نياز و ره توشه سفر.
- همراه داشتن داروهاي مورد نياز ، سوزن ، نخ ، طناب و زيرانداز.
- رعايت اخلاق خوب با همسفر در طول مسافرت.
- در سفر ، بار بر دوش ديگران نبودن ، خرج خود را به گردن ديگران نينداختن.
- مراعات حال همسفر ، در صورتي که خسته يا مريض باشد.
- همکاري در کارها ، بر عهده گرفتن کارهاي سنگين در مسافرت.
- گوش کردن به حرف بزرگترها.
- مشورت با همسفران در انجام کارها و تصميم گيريها.
- مواظبت بر خواندن نماز در اول وقت.
- پس از سفر ، نقل نکردن سختيها و ناملايمات مسافرت.
- در بازگشت از سفر ، براي اهل خانه ، هديه و سوغات آوردن .
- هنگام مراجعت از مسافرت به وطن ، خدا را شکر کردن و بر نعمت سلامتي ، حمد نمودن.
- براي تک تک آنچه ياد شد ، احاديث مکرري در متون ديني آمده است که مجال طرح آنها نيست.
به علاوه ، سفر وسيله شناخت است ، هم شناخت خود ، هم شناخت ديگران. چون رنجها و سختيهاي مسافرت و حالتهاي فوق العاده ، جوهره انسان را مي نماياند و خصلتهاي دروني بروز مي کند. حتي انسان ميزان تحمل ، مقاومت ، کارداني و تجربه خود را هم در سفر مي تواند محک بزند.
از جمله سفرهاي پسنديده ، مسافرت به شهرهاي مذهبي و زيارتگاهها و ديدن اماکن تاريخي و ديدار با بزرگان و شخصيتهاي علمي و اخلاقي است.
زيارت خانه خدا ، مرقد حضرت رسول (ص) ، قبور مطهر ائمه معصومين (ع ) ، مزار پاک شهداي راه حق ، زيارت قبرانبياء ، اوصياء ، اولياء ، صحابه و تابعين. ديدار از مرقد علماي بزرگ ، فرزندان اهل بيت و قبور مؤمنان و صالحان ، همه از مواردي است ، که در متون ديني به آنها تشويق شده است و زيارت قبور امامان ، نوعي تجديد عهد و پيمان با صاحبان ولايت است. امام سجاد عليه السلام بيست و پنج بار به سفر حج رفت.
به فرموده حضرت رضا عليه السلام:
« هر امامي برگردن دوستان و پيروانش ، عهد و پيماني دارد. از جمله اموري که وفاي به اين عهد و پيمان است ، زيارت قبور ائمه (ع ) است.»
اميد است که هر جا باشيد ، چه در سفر و چه حضر ، ايامي خجسته و روز و شبي پر برکت داشته باشيد. « سفر آخرت» سفر ديگري است که همه در پيش داريم. آن هم آداب ، شرايط ، پيش نياز و تهيه مقدمات و ره توشه لازم دارد ، که موضوعي جداست و نيازمند نگاهي دوباره و جدي.
ما... همه مسافريم ، و نيازمند آمادگي براي آن « سفر بي بازگشت » .
علي عليه السلام ، ره توشه آن سفر را « تقوا » مي داند
