مقدمه
منابع طبیعی تجدید شونده، سیری برای رونق كشاورزی و عرصه ایی برای تولید چوب، تكیه گاهی برای محور توسعه اقتصادی،‌اجتماعی و فرهنگی، مخزنی برای ذخیره و تولید آب، منبعی برای تأمین علوفه، پشتوانه ای برای تولید پایدار زیستی، پناهگاهی برای حیات وحش، زیستگاهی برای گونه های گیاهی و جانوری، منبعی برای تولید اكسیژن،  چشم اندازی برای تفریح و تعداد اعصاب،‌محلی مناسب برای گذراندن اوقات فراغت زمینه ای برای ایجاد اشتغال، ابزاری برای تثبیت خاك و شن های روان، پوشش برای حفاظت راه ها و جاده ها، عنصری

برای پالایش آلودگی هوا و بلاخره حافظ تعادل اكوسیستم است. حال با توجه به اهمیت حفظ، احیاء و توسعه ی جنگل و نقش آن در زندگی ما انسانها لازم است همگی در حفاظت و توسعه ی آن به عنوان وظیفه ایی شرعی و طی مشاركت نماییم و هر یك به سهم خود و حتی به طور محدود در این برنامه ی ملی نهظت سبز دین خود را ادا كنیم. باشد كه اقشار مختلف جامعه در این اقدام ملی و خداپسندانه مشاركت نمایند و به توسعه و گسترش فضای سبز همت گمارند.
تعریف فضای سبز:
كاشت نهال و ایجاد گیاهانی اعم از جنگلی یا زینتی كه بسته به محل و موقعیت از كاربرد های تنوعی برخوردار باشد.
1- ایجاد فضایی سبز (جنگل كاری): تولید نهال در نهالستان و كاشت در عرصه ها مانند جنگل كاری،‌احداث پارك های دست كاشت ایجاد فضای سبز و مراقبت و نگهداری، از اركان مهم و اساسی می باشد در واقع تولید نهال را می توان پایه و اساس جنگل كاری به حساب آورد. چه بسا پرورش نهالهای نامرغوب و غیر استاندارد و كاشت در عرصه های مورد نظر پس از سال ها مراقبت (داشت) و صرف هزینه های كلان، اهداف مورد نظر برآورده نگردد. موضوع تهیه بذرهای مرغوب برای تولید نهال استاندارد و آگاهی از خصوصیات ارثی پایه های مادری دارای اهمیت فراوان می باشد. هرگاه بدون اطلاع از مبدأ بذر و خصوصیات ارثی آن و خواسته اصلی نهال اقدام به كاشت آن گردد. هر چند ممكن است امكان استقرار نهال در سال های اولیه میسر باشد. ولی این توفیق در عرصه های كاشت موقتی خواهد بود و امكان عدم موفقیت در آینده به دور از انتظار نیست لذا سعی می شود مراحل اجرای كار و نكات فنی و معرفی گونه ها در فواصل ارائه گردد.
جنگل ها، بوستان ها و پارك ها‌، حاشیه خیابان ها و تأسیسات كه درخت كاری شده اند همگی از جمله فضاهای سبز شناخته شده هستند كه از این میان جنگل ها عام از طبیعی یا دست كاشت مورد توجه شایانی است چرا كه به دلیل انبوه مزایای آن ما را بر آن می دارد كه هر چه بیشتر نه تنها در ایجاد آن بلكه در حفظ و حراست از منابع موجود نیز تلاش نماییم.
1- تولید در نهالستان:
1-1: حراست از سطح دریا: موی درختان (گیاهان در ارتفاع معینی می رویند . بنابراین نهالستان باید با توجه به سرشت طبیعی گیاه از نظر ارتفاع هماهنگ باشد چرا كه گیاهان مناطق كم ارتفاع در جاهای مرتفع و بر عكس گیاهان كوهستانی در بیابان های كم ارتفاع به خوبی رشد نمی كنند
1-2 شیب: عرصه نهالستان باید تقریباً مسطح و یا دارای شیب ملایم (2 تا 3 درصد) باشد در غیر این صورت كشت باید بر روی بانكت یا تراس انجام شود.
1-3- خاك:  بهترین خاك برای احداث نهالستان خاك های سبك با عمق مناسب برای ریشه دوانی نهال می باشد از این جهت كه خاك های لومی- شنی یا شنی – لومی ارجح هستند بدیهی است كه در صورت نامناسب بودن باید خاك آنرا اصلاح نمود .
1-4 دسترسی به آب: تأمین آب یكی از عوامل انتخاب محل احداث نهالستان است هم چنین میزان شوری و اصلاح آب مورد استفاده باید متناسب با گونه های مورد تولید باشد.
1-5 : نزدیكی به محل مصرف نهال: برای اقتصادی بودن و پایین آمدن هزینه های تولید بهتر است نهالستان به عرضه مورد نظر جنگل كاری نزدیك باشد .
1-6 دسترسی به جاده
1-7 دسترسی به نیروی برق
2- نحوه آماده كرده نهالستان:
1-2- قطعه بندی : نهالستان باید مسطح و در صورت امكان باید دارای قطعات بزرگ باشد تا كار با ماشین آلات به آسانی انجام شود.
2-2 شخم و دیسك: برای آماده سازی بستر كاشت ابتدا باید كرت ها را به خوبی شخم زد و سپس با روتیوا ترودیسك خاك نرم شود و لایه غیر قابل نفوذ،‌در صورت وجود، شكسته شود. معمولاً برای تقویت خاك (به عنوان كود نیز) مبادلات به كشت گیاهانی مانند ............ می نمایند در این صورت قبل از بذر دهی كود سبز باید شخم نمود و با خاك كاملاً مخلوط گردد. شخم زدن برای كاشت پاییزه در مرداد ماه و برای كشت بهاره در پاییز سال قبل انجام می شود زمان مناسب برای دادن كود حیوانی كه باید پوسیده و عاری از بذر علف های هرز باشد پس از گرفتن خزانه به زمین كمی مرطوب و به اصطلاح گاو رو می باشد.
2-3 ضد عفونی خاك: به منظور پاك سازی خاك  نهالستان از عوامل بیماریزا و بذر علف های هرز، باید خاك را قبل از كاشت با انواع قارچ كش ها و سموم دفع آفات و بیماری و هم چنین علف كش ها ضد عفونی نمود برای این كار باید با استفاده از سمومی مانند زینب،‌كاپتان و بنریل و انواع مشابه به نسبت 2 تا5 در هزار به طور یكنواخت اقدام نمود. ضد عفونی خاك با گاز مثل برد ماید به میزان 300 تا 350 كیلوگرم در هكتار سه ماه قبل از كاشت می توان اقدام نمود. در هر حال استفاده از تمامی سموم باید بانظر كارشناسی مربوطه و رعایت حفظ محیط زیست انجام پذیرد.
نحوه استفاده به استانداردها و موارد احتیاط همواره در برگ راهنمای داخل بسته بندی سموم یا روی آن نگاهداده شده است كه رعایت نكات ایمنی بسیار ضروری و قابل توجه ویژه می باشد.
3- آماده كردن بستر كاشت:
بستر سازی كه معمولاً پس از آماده كردن خاك برای كاشت بذر صورت می گیرد تابع نوع خاك و روش آبیاری می باشد. در مناطق خشك و نیمه خشك در صورتیكه آبیاری به روش غرقابی باشد بستر بصورت كرتی آماده می گردد به عبارت دیگر راه روها بالاتر از بستر قرار می گیرند و در این روش صورت عرض بستر 120 سانتی مترو عرض راه روها حدود 40 سانتی متر انتخاب می شود.
در مناطق مرطوب و دارای خاك سنگین مثل مناطق شمال كشور راه روها پایین تر از بستر قرار می گیرند بطور كلی هر چه بافت خاك سبك تر باشد ارتفاع بستر نیز كمتر خواهد بود.
4- بذر كاری: در نهالستان بصورت دست پاشی یا ردیفی صورت می گیرد در روش دست پاشی اشكال عمده این است كه مشكلات مبارزه باعلف هرز و استفاده از بذر بیشتر زیاد است (25% بیشتر از روش خطی یا ردیفی)
در بذر كاری بصورت ردیفی بهتر است در روی بسترهایی به عرض 120 سانتی متر 5 ردیف بذر كاشته شود و فاصله ردیف ها از همدیگر 25 سانتی متر در نظر گرفته شود. عملیات وجین و سله شكنی باو كوشیوا تور دستی یا كارگر به آسانی انجام می شود.
5- میزان مصرف بذر در واحد سطح (هكتار): بستگی دارد به 1- ریزی و درشتی بذر 2- قوه ی نامیه بذر 3- درجه خلوص بذر 4- درجه زنده مانی 5- تعداد نهال های پیش بینی شده با توجه به محدودیت امكانات جمع آوری بذر و كم نمودن هزینه تولید نهال میزان مصرف بذر موضوع مهمی است كه باید مد نظر قرار گیرد.
6- مرحله داشت (مراقبت و نگهداری از خزانه نهال(
مراقبت و نگهداری پس از بذر كاری شروع می شود و تا هنگام كندن و انتقال نهال به عرصه كاشت ادامه خواهد داشت و شامل مراحل زیر است.
1-6 آبیاری: بلا فاصله پس از كاشت نهال: آبیاری به آرامی شروع می شود و تا قبل از جوانه زدن بذر بسترهای بذر كاری شده باید مرتباً  آبیاری گردد. بستر بذر تا مرحله جوانه زنی همیشه باید مرطوب باشد ولی پس از جوانه زدن به منظور جلوگیری از «مرگ گیاهچه» آبیاری باید به دفعات و هنگام صبح زود یا غروب آفتاب صورت گیرد و از آبیاری خزانه ها در ساعاتی كه تبخیر زیاد است باید جلوگیری نمود. میزان آبیاری و تعداد دفعات آبیاری با بافت خاكی ارتباط مستقیم دارد. بطور كلی هر چه بافت خاك سبك تر باشد دوره ی آبیاری را كوتاه تر در نظر می گیرند آبیاری با نهالستان به روش های زیر صورت می گیرد. آبیاری بارانی یا تحت فشار- غرقابی- سنتی- آبیاری با آب پاش (دستی)
2-6 مبارزه با علف های هرز: پس از جوانه زدن بذر: در اثر عوامل مختلف از جمله خوب آماده نشدن زمین و آبیاری نامناسب،  علف های هرز رشد می كنند و ضرورت وجین علف هرز و پاك كردن بسترهای كاشت اجتناب ناپذیر است البته (تا ریشه دوانی كامل نهال) باید از كندن علف های هرز با فاصله پس از سبز شدن نهال خود داری نمود بهتر است اولین مرحله وجین حدود 4 هفته پس از جوانه زدن بذر انجام می شود. هنگام وجین لازم است بسترهای كاشت رطوبت نسبی داشته باشد تا علف های هرز به آسانی كنده شوند در عملیات وجین راهروها، خیابان ها و زمین های آیش به منظور كنترل و جلوگیری از انتشار علف های هرز می توان از علف كش ها استفاده نمود كه خود شامل انواع جذبی و تماسی است
7-باز كاشت نهال: از بعضی گونه ها به علت انبوهی در بسترهای كاشت، نهال مطلوب و ایده آل دست نمی آید و برای اینكه نهال شاداب و با قطر یقه مناسب و حجم ریشه گسترده داشته باشیم مبادرت به باز كاشت نهال می شود برای باز كاشت نهال ها معمولاً نشاء را بدون اینكه صدمه ای به ریشه های افشان آن وارد شود از خزانه برداشت می كنند. برش ریشه اصلی انجام و در محلولی ( به نسبت   قارچ كش  + 5 كیلو گرم كود حیوانی + 10 كیلوگرم خاك رس + 100 لیتر آب) آغشته و بلافاصله در عرصه آماده شده باز كاشت می كنند . باز كاشت نهال ها بستگی به نوع گونه ها دارد كه معمولاً پس از 1 یا 2 سال صورت می گیرد فاصله خطوط برای باز كاشت نهال های سوزنی برگان 5/200022 سانتی متر و فاصله نهال ها بر روی خطوط 12-8 سانتی متر با توجه نوع گونه و هدف از عمل باز كاشت می باشد فاصله خطوط پهن برگان برای باز كاشت 40-20 سانتی متر و با توجه به نوع گونه و هدف از عمل باز كاشت نهال ها بر روی خطوط 40-10 سانتی متر می باشد.
8- مرحله برداشت (كندن و بسته بندی نهال): معمولاً پس  از اتمام طول دوره رشد و در موسم درختكاری نهال ها را از بستر های كاشت در می آورند كه به این عمل نهال كنی می گویند- عمل كندن نهال با خزان كردن نهال ها در فصل پاییز شروع می شود با جوانه زدن در بهار پایان می یابد و بستر نهالستان در مرحله كنونی نهال باید كاملاً نرم باشد. نكات: 1- نهال كنی توسط كارگر با بیل پا نهال كن پشت تراكتوری انجام می شود.2- اجتناب از كندن نهال در ساعات گرم و آفتابی 3- پس از كندن نهال باید از قرار دادن نهال در معرض نور مستقیم آفتاب قرار نگیرد 4- لازم است ریشه های اضافی و زخم دیده هرس گردند كه این عمل هرس ریشه نام دارد 5- بسته بندی و گونی پیچ نمودن ریشه نهال های كنده شده با گونی های كنفی
9- حمل و نقل نهال: حمل نهال های كنده شده پس از بسته بندی طوری خواهد بود كه پوشیده و بدور از باد باشند تا جوانه ها  آسیب نبیند و باد باعث خشكیدن و از بین رفتن رطوبت نشود.
10- تكثیر و تولید نهال به روش غیر جنسی (قلمه): بعضی از گونه ها مانند صنوبر و چنار در نهالستان به وسیله قلمه تكثیر می شوند و علت این كار، انتقال كلیه صفات مادری به نهالستان می باشد زیرا در تولید نهال ،‌بذر ممكن است جهات و خصوصیات ژنتیكی پایه های مادری صیقل نگردنند.
لذا در گونه هایی كه هدف انتقال صفات مادری باشد تكثیر و تولید نهال با قلمه صورت می گیرد. آماده سازی قلمشان مانند بسترهای كاشت بذر می باشد اما از آنجائیكه اكثر نهالستان ها به روش نشتی آبیاری  می شوند پس از آماده سازی عرصه بسترهای كاشت به صورت جوی و پشته در آورده می شوند قلم ها معمولاً در یك طرف