جلب دوستی با تواضع
| زخاک آفریدت خداوند پاک |
سپس ای بنده افتادگی کن چو خاک |
| حریص و جهان سوز و سرکش مباش |
زخاک آفریدنت آتش مباش |
یکی از ویژگی های انسان های بزرگ، فروتنی است. حضرت
علی علیه السلام ، تواضع را نشانه متعالی بودن انسان می
داند و می فرماید: «ما تَواضَعَ اِلّا رَفیعٌ؛ تنها، انسان متعالی،
فروتنی اختیار می کند». برای کسانی که در پی عزت و
سرافرازی اند، و فروتنی نردبان مطمئنی است، همان گونه
که امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود: «التَّواضُعُ مُسلّمُ
الشَّرَفِ؛ تواضع، نردبان رسیدن به شرافت است». آن حضرت
در بیانی دیگر، آراستگی به فروتنی را نشانه کمال انسان
می داند و می فرماید: «ما نَقَّصَ نَفْسَهُ اِلّا کامِلٌ؛ کسی خود
را (در اثر فروتنی) ناقص و ناچیز نمی انگارد، مگر انسان کمال
یافته».
به تعبیر شیوای صائب تبریزی:
| تواضع است دلیل رسیدن به کمال |
که چون سوار به مقصد رسد پیاده شود |
به همان اندازه که فروتنی از وجود جان مایه درونی انسان
خبر می دهد، تکبر، از بی مایگی و بی مقداری انسان
حکایت می کند. حضرت علی علیه السلام در این باره می
فرماید: «ما تکبَّرَ اِلّا وَضیعٌ؛ تنها (انسان) بی مقدار، کبر می
ورزد». و نیز فرمود: «کُلُّ مُتَکَبَّرٍ حَقیرٌ؛ هر متکبری، حقیر و
ناچیز است». فراموش نکنیم که گرچه فروتنی، از فضیلت
های بزرگ اخلاقی است، با همگان فروتنی کردن روا نیست
و با انسان های خودبین و گردن کش، باید با زبان کبر و
خشن سخن گفت، نه با زبان تواضع. همان گونه که سعدی
در این باره می گوید:
| تواضع گرچه محبوب است و اجر بیکران دارد |
نشاید کرد با هر کس که هیبت را زیان دارد |
| 1. نبیند مدّعی جز خویشتن را |
که دارد پرده پندار در پیش |
| گرت چشم خدا بینی ببخشند |
نبینی هیچ کس عاجزتر از خویش |
2. شرافت واقعی، روزی افرادی است که داشته های خود را
به رخ نداشته های دیگران نمی کشند و همیشه با تواضع و
خشوع در برابر خلق و خالق، به ظرفیت پذیرش خود می
افزایند.
3. انسان متواضع، وقتی به دست خود راه چشمه های
ارزشی خود را به روی حسرت دیگران می بندد، خداوند،
آبشاری از شرافت را از سمت دیگر وجودش سرازیر می کند.
