مزاج شناسی :

در طب سنتی این  اعتقاد وجود دارد که انسان از چهار عنصر آب ، آتش ، هوا و خاک تشکیل شده است . هر کدام از این عنصرها خاصیت مخصوص به خود را دارد :

الف - خاصیت آب : سرد و تر

ب - خاصیت آتش : گرم و  خشک

ج - خاصیت هوا : گرم و تر

د - خاصیت خاک : سرد و خشک

از ترکیب این عناصر ، خاصیت آنها و بر  اساس نسبتی که هر کدام از این مواد در بدن افراد دارند ، طبیعت و سرشت او شکل می گیرد . این طبیعت ها به چهار صورت زیر تقسیم بندی می شوند :

• 1. گرم و خشک
• 2. گرم و تر
• 3. سرد و تر
• 4. سرد و خشک

در طب سنتی به افراد با مزاج گرم و خشک « صفراوی » گفته شده ، به افراد با مزاج گرم و تر « دَمَوی » ، به افراد با مزاج سرد و تر « بَلغَمی » و به افراد با مزاج سرد و خشک « سوداوی یا سودایی » گفته می شود .

در گذشته به دلیل اینکه مردم برای درمان بیماری های خود از روش های سنتی و اسلامی استفاده می کردند با این اصطلاحات بسیار آشنا بودند و در صحبت های روزمره ی خود از آنها استفاده می کردند . حتماً شما هم بارها از زبان بزرگترها واژه ی « گرمی » یا « سردی » را شنیده اید . هنوز هم مادربزرگ ها و پدربزرگ ها وقتی برای درمان بیماری به پزشک مراجعه می کنند علت بیماری خود را ، مصرف غذاهای مخالف طبع خود که باعث گرمی یا سردی شده است ، بیان می کنند . به عنوان مثال می گویند : دیشب دوغ زیادی خوردم و سردیَم کرد یا ادویه های زیاد مصرف کردم و گرمیَم کرد .

البته پزشکان نسل جدید ، زیاد با این مزاج ها آشنا نبوده و شاید نتوانند ارتباط کاملی بین علایم جسمی مطرح شده با مصرف غذاهای خاص پیدا نمایند ، ولی در طب سنتی اعتقاد کامل وجود دارد که هر غذایی متناسب با طبیعت خود در بدن واکنش هایی ایجاد می کند یعنی اگر در مصرف غذاهای مخالف طبع افراد ، زیاده روی شود ایجاد علامت های خاصی می کند ؛ بعنوان مثال کسی که طبیعت گرم دارد اگر دارچین یا زنجبیل که خاصیت گرم دارند ، زیاد مصرف کند حتماً دچار خارش بدن ، کَهیر ، سردرد و  ... خواهد شد . حل این مشکل نیز با تغییر رژیم غذایی و مصرف مواد غذایی با طبع مخالف یعنی سرد ممکن می شود .

یکی از نکته های بسیار جالب و قابل توجه این است که تمامی موجودات روی کره ی زمین چه جاندار و چه بی جان ، دارای یکی از طبیعت های گرم یا سرد می باشند . برای مثال می توان به طبیعت و مزاج انواع رنگ ها ، بوها ، میوه ها ، غذاها ، سبزی ها ، حیوانات یا گفتار ، پِندار ، نام و حتی سنگ های معدنی اشاره کرد .