پیشینه تاریخی شهر
محمدحسین خلف تبریزی در جلد چهارم برهان قاطع صفحه ۲۵۵۵ در ریشه یابی کلمه وایقان آن را در زبان فارسی به دو بخش جداگانه وای + قان تقسیم می نماید و می نویسد ( قان کلمه فارسی باستان و همردیف کلمه کند ، گند ، جنگ ، جان به معنای آبادی و شهر است و وای به معنی چاه بوده است ) و دلیل این نامگذاری وجود چشمه ها ، چاههای آب و قنات های فراوانی بوده است که در این آبادی بوده است و باعث رونق کشاورزی و اقتصاد منطقه شده و زندگی را در آبادی وایقان جاری می کرده است اکنون از این چشمه ها و قناتها تنها نامشان بر خاطره پیرمردان یادگاری باقی مانده است. حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق و پایین رفتن زمین آنها باعث خشک شدن و نابودی آنها شده است. قدیمی ترین سند تاریخی که در آن از این آبادی به نام وایقان یاد شده است کتاب نزهه القلوب از حمداله مستوفی در سال ۷۴۰ (هـ.ق) است. وی در سال ۶۷۴ پیش درخصوص منطقه ارونق و انزاب (شبستر فعلی) چنین می نویسد :
((چهارم ناحیه ارونق بر غرب شهر تبریز است آغازش سه فرسنگی شهر است تا ۱۵ فرسنگی و عرضش ۵ فرسنگ باشد و حاصلی نیکو دارد از غله و انگور و میوه و مدار تبریز بر ارتفاعات آنجا باشد و سی پاره دیه است و اکثرشان بزرگ که هر یک قصبه ای است چون سیس و شبستر ، وایقان ، کوزه کنان و …)) (نزهه القلوب – از حمداله مستوفی) به اهتمام محمود دبیرسیاقی صفحه ۹۰ چاپ تهران سال ۱۳۳۶.صاحب کتاب روضه الطهار چنین آورده است : وایقان از قراء بزرگ ارونق تابع مدینه شهر تبریز که از غرب به روستای شندآباد از شما به قراء شبستر و ز شرق به امند متصل می گردد. طبق فوق و با توجه به اینکه کلمه وایقان یک کلمه باستانی است و با موقعیت شهر وایقان که دارای چاه های آب فراوان و کشاورزی پررونقی بوده و در واقع آبادی خود را مدیون این چاه های آب بوده است این نامگذاری کاملاً باسمی و قابل قبول تر است.
