فتح الله مجتبايي

فتح الله مجتبايي در سال 1306 در فراهان اراك بدنيا آمد. پدر و اجداد وي از مستوفيان دوران قاجار بودند و جد و نياي ايشان از بزرگان صوفيه طريقت نعمت اللهي،‌مجتبايي در چنين خانواده اي تعليمات مقدماتي را پشت سر گذاشت و همين زمينه نيز مطالعات او را به تاريخ اديان و فلسفه شرق و هند كشاند. دكتر مجتبايي در دوران تحصيل خود از محضر استادان بزرگي در داخل و خارج از كشور استفاده نمود و براي آشنايي با عرفان هندي مسافرت هاي متعددي به هند و پاكستان داشت. دكتر مجتبايي دكتراي تاريخ اديان و فلسفه شرق را از دانشگاه هاروارد آمريكا اخذ نمود و در مركز مطالعات اديان جهان آمريكا، تاريخ تطبيقي اديان را تحصيل نمود. دكتر مجتبايي هم اكنون عضو هيئت علمي بنياد دائره المعارف بزرگ اسلامي و همچنين عضو پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسي مي باشند. از استاد مجتبايي تاكنون بيش از 200 عنوان كتاب، مقاله و شعر و نقد كتاب به صورت تاليف و ترجمه و تصحيح به زبان هاي فارسي و انگليسي در ايران و خارج از ايران منتشر شده است.
گروه : علوم انساني
رشته : دين شناسي تطبيقي
گرايش : عرفان
والدين و انساب : پدر و اجداد فتح الله مجتبايي از صوفيه طريقت نعمت اللهي بودند. جد وي مرحوم مير سيد علي مستوفي تفرشي در ميان فقرا اين طريقه به «سرور عليشاه» معروف بود و مرثيه شيخ المشايخي داشت و در شعر «سرور » تخلص مي كرد. پدر مير سيد علي، « مرحوم حبيب عليشاه» هم از مشايخ طريقت بود و هر دو از مستوفيان دوره قاجاريه بودند.
تحصيلات رسمي و حرفه اي : در سال ۱۳۳۲ از دانشكده ادبيات دانشگاه تهران و دانشسراي عالي درجه ليسانس گرفت، و از آن سال تا ۱۳۳۸ در دبيرستانهاي اراك و تهران و دانشسراي عالي به تدريس ادبيات و زبانهاي خارجي اشتغال داشت. در ۱۳۳۹ از طرف وزارت فرهنگ براي آشنايي با روشهاي جديد تأليف كتابهاي درسي به خارج از كشور اعزام شد و پس از يك دوره مطالعه و تحقيق در اين زمينه در آمريكا (دانشگاه كلمبيا، نيويورك) به كشور بازگشت و مأمور تهيه و تدوين كتابهاي درسي در ادبيات براي دبيرستانها شد.
دكتر مجتبايي درجه دكتري تاريخ اديان و فلسفه شرق را از دانشگاه هاروارد آمريكا در سال ۱۳۵۰ اخذ نمود و در مركز مطالعات اديان جهان آمريكا، تاريخ تطبيقي اديان را تحصيل نمود.
مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : دكتر مجتبايي هم اكنون عضو هيئت علمي بنياد دائرةالمعارف بزرگ اسلامي و همچنين عضو پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسي مي‌باشند.
چگونگي عرضه آثار : از دكتر فتح‌الله مجتبايي تاكنون بيش از ۲۰۰ عنوان كتاب، مقاله و شعر و نقد كتاب به صورت تاليف و ترجمه و تصحيح به زبان‌هاي فارسي و انگليسي در ايران و خارج از ايران منتشر شده‌است.



 

آثار :
    1  (ترجمه بخشي از) تاريخ تمدن
      ويژگي اثر : نوشته ويل دورانت

2  A Brief survey of the History and Developmen of the Persian Language
      ويژگي اثر : Linguistic Research Group of Pakistan, vol. 1, Lahore, 1963.

3  Albiruni and india- the First Attempt to Underestand
      
4  Concept of Raz-mysterionThe Iranian Background of the Judeo Christian
      ويژگي اثر : Mihr-o-Dad-o-Bahar (Memorial voume of Dr: mehrdad Bahar), Anjuman-e-Athar o Mafakher-e Farhangi Tehran, 1377 sh.

5  Contriburions to the Encyclopedia Iranica: Correspondence ( in post-Islamic Iran)
      ويژگي اثر : Vol. VI/3;

6  Cultural Relations between Hindus and Muslims in India
      ويژگي اثر : Indian and Foreign Reviiew, vol. 14, No. 15, New Delhi, 1977, pp.18-20.

7  Dabestan-e-madahib, Vol.VI/5;
      
8  Dasatir
      ويژگي اثر : Vol. VII/1;

9  Dawud
      ويژگي اثر : Vol. VII/2;

10  Hind-Muslim Cultural Relations
      ويژگي اثر : new Delhi, 1978.

11  Hindu-Muslim Mysticism- a common ground for understanding.
      
12  Indo-Iranian Studies
      ويژگي اثر : New Delhi, 1977

13  Mani and Shapour
      ويژگي اثر : Jouma of the cama Oriental Institute, No. 46, Bombay, 1978. The following 3 lctures were delivered at Zakir Hussiain Educational and Cultural Foundation as Zakir Hussain Momerial Lectures for the Year 1977, and published as part f F.Mujtaba I, Hindu-Muslim Cultural Relations, New Delhi, 1978.

14  Mir findereski in India
      ويژگي اثر : Maqalat wa Barrasiha, Tehran, 1983.

15  Persian Hindu Mystical Writings
      ويژگي اثر : Contemporary Relevance of sufism, New Delhi. 1993.

16  Persian Translations of Hindu Religious Literature
      ويژگي اثر : Anquetil du Perron Memorial Volume, Bulletin of the Ancient Iranian Culture Society, No.2, Tehran, 1973.

17  Persian-Hindu Writings- their scope and Relevanee.
      
18  آخرالزمان
      ويژگي اثر : در يهود و مسيحيت، دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 1، 1367، 136-142.

19  آخرالزمان در يهود و مسيحيت
      ويژگي اثر : مقاله

20  آدم در يهود و مسيحيت
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج1، 1367، 172-179.

21  آذر كيوان و ادبيات آذر كيواني
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 1، 1367، 247-259.

22  آشنايي مسلمانان با منطق ارسطويي
      ويژگي اثر : مقالات بررسي ها،‌دفتر 43-44، 67-1366، 19-39.

23  آيا حافظ مهر پرست بود؟
      ويژگي اثر : پاسخ به پرسش، شرح غزل هاي حافظ، نوشته دكتر حسينعلي هروي، تهران، 1367، ج 1403/3- 1407.

24  ابراهيم ادهم
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 2، 1368، 403-407.

25  ابليس در عرفان و ادب
      
26  ابليس در عرفان وادب
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 2، 1368، 597-605.

27  ابن خفيف
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 3، 434،‌1369-439.

28  ابن سبعين
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 3، 1369، 657-664.

29  ابن سينا
      ويژگي اثر : ادب و عرفان و زبانشناسي، داريره المعارف بزرگ اسلامي، ج 4، 1370، 41-49.

30  ابن يمين
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 5، 1372، 144-146.

31  ابوالقاسم فندرسكي
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 6، 1373، 169-173.

32  احمد سرهندي
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي. ج 7، 1375، 48-59.

33  از حواشي ديوان حافظ
      ويژگي اثر : كتاب سخن، تهران. 1371، 212-231.

34  از حواشي ديوان حافظ
      ويژگي اثر : قافله سالار سخن، خانلري، تهران، 1370، 243-253.

35  اسلام در شبه قاره
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 8، 1377، 562-581.

36  اصل اخذ و اقتباس در نقل مفاهيم علمي تجربه هاي چين و هند و پاكستان
      ويژگي اثر : نشر دانش، مهر و آبان 1362، 2-9.

37  اضافه در زبان فازسي
      ويژگي اثر : ( بحث در تاريخ و تحول آن)، دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 9، 1379، 311، تا 314.

38  افسانه هاي جهانگرد
      ويژگي اثر : كتاب سخن، 1368، 15-22.

39  افلاطون و آيين داريوش
      ويژگي اثر : سخن، مهر 1350، شماره 3، 213-223.

40  افلاطون و نظام طبقاتي هند و ايراني
      ويژگي اثر : سخن، خرداد 1351، شماره 11، 1053-1064.

41  اقبال لاهوري
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج9، 1379، 623-631

42  ايران و هند در دوره ساساني
      ويژگي اثر : نشريه انجمن فرهنگ ايران باستان، فروردين 1358،‌شماره 20، 60- 91.

43  بر حواشي ديوان حافظ
      ويژگي اثر : مهدوي نامه، 1378، تهران، 569-607.

44  بر حواشي ديوان حافظ
      ويژگي اثر : ارج نامه ايرج، ج 1، 1377، تهران، 321-328.

45  بيروني و هند
      ويژگي اثر : بررسي هايي درباره ابوريحا بيروني به مناسبت هزاره ولادت او، شوراي عالي فرهنگ و هنر تهران 1352، 243-291.

46  بيروني وعلم اديان
      ويژگي اثر : يادنامه بيروني، مركز مطالعات فرهنگي، 1353، 129-143.

47  تارا چند اسلام شناس ايراندوست
      ويژگي اثر : آثار و افكار او، مقالات و بررسي ها، تهران 1352.

48  تصحيح لغت دري
      
49  چند نكته در باره رستم و سهراب
      ويژگي اثر : بنياد شاهنامه، سخن، خرداد 1353، شماره هاي 7و8.

50  چند نكته ديگر درباره ابياتي از شاهنامه
      ويژگي اثر : آينده، آبان،‌آذر 1362، 602-612.

51  حافظ و امير خسرو
      ويژگي اثر : آينده، بهار 1364، 29-69.

52  حافظ و امير معزي
      ويژگي اثر : مجله ايران شناسي، مريلند، آمريكا، سال 3، شماره 2، 1370، 36-333.

53  داستان ملاقات و مكاتبات بوعلي و بوسعيد
      ويژگي اثر : نامه فرهنگستان، سال 2، شماره 2، 1375، 5-22.

54  داستان هاي بودايي در ادبيات فارسي
      ويژگي اثر : ايندور ايرانيكا، كلكته (بزم ايران)، 1354.

55  داستان هاي بودايي در ادبيات فارسي داستان گاونادان
      ويژگي اثر : سخن، دي و بهمن 1355، شماره 7 و 8، 683-688.

56  داستان هاي هندي در ادب فارسي
      ويژگي اثر : يكي قطره باران، تهران، 1370، 471-489.

57  درباره تراژدي هملت
      ويژگي اثر : (به مناسبت انتشار ترجمه فارسي آن)، راهنماي كتاب، شماره 2 تابستان 1338، ص 242-255.

58  ذكر چند سنه از تاريخ كبير جعفري درباره تاريخ وفات فردوسي خيام و ناصر خسرو
      ويژگي اثر : يغما، 1341، شماره 15، 415-418.

59  رساله شعر ارسطو تحت عنوان بوطيقا-هنر شاعري
      ويژگي اثر : ترجمه

60  رنگ تن پوش افراد طبقات در جامعه هند و ايراني
      ويژگي اثر : آرش، مهر 1360، شماره 7، 75 و 76.

61  زبان اردو( تكوين و گسترش آن در شبه قاره
      ويژگي اثر : دايره المعارف بزرگ اسلامي، ج 7، 1375، 541-547.

62  زرتشت و ايران شناسان اين روزگار
      ويژگي اثر : سخن، مهر 1351، شماره 227-237.

63  سخني درباره شاهنامه
      ويژگي اثر : مجله هستي، اسفند ماه 1371.

64  عرفن پيرهرات
      ويژگي اثر : مقالات و بررسي ها، تهران ، 1358، شماره 32-23، 11-40.

65  كتاب بوطبقا-هنرشاعري
      ويژگي اثر : ترجمه رساله شعر ارسطو، بر اساس چند ترجمه معتبر، با مقدمه و توضيحات، و مقايسه با ترجمه قديم عربي ابي بشر متي و شروح فارابي و ابن سينا و ابن رشد، تهران، 1337.

66  كتاب تاريخ ادبيات ايران
      ويژگي اثر : از فردوسي تا سعدي، از ا.گ.براون، ترجمه نيمه نخست از جلد دوم تاريخ ادبي ايران، با حواشي و اضافات، تهران، 1341

67  كتاب چيترا و گزيده اشعار
      ويژگي اثر : از رابيندرانات تاگور، با مقدمه اي دراحوال و افكار او، تهران، انتشارات نيل، 1334

68  كتاب راي و برهمن
      ويژگي اثر : بر اساس كليله و دمنه بهرامشاهي، با مقدمه و توضيحات، 1374.

69  كتاب روضه العقول
      ويژگي اثر : با مرزبان نامه بزرگ، از محمد بن غازي ملطيوي، تصحيح متن، خوارزمي، 1379(زير چاپ)

70  كتاب شعر جديد فارسي
      ويژگي اثر : از ا.ج.آربري، ترجمه با مقدمه انتقادي، تهران، امير كبير، 1334

71  كتاب شهر زيباي افلاطون و شاهي آرماني در ايران باستان
      ويژگي اثر : تهران، 1352

72  كتاب طوطي نامه
      ويژگي اثر : ضياءالدين نخشبي، تصحيح متن و مقدمه در شرح احوال و آثار او، با همكاي دكتر غلامعلي آريا، تهران، 1372.

73  كتاب عصر طلايي يونان و فلسفه و هنر آن
      ويژگي اثر : از ويل دورانت، ترجمه بخش دوم از كتاب تاريخ تمدن جهان، تهران، 1339

74  كتاب گزيده اشعار رابرت فراست
      ويژگي اثر : ترجمه با مقدمه در شرح احوال و سبك شعر او، تهران، 1338.

75  كتاب لغت دري(فرهنگ لغت فرس اسدي طوسي)
      ويژگي اثر : تصحيح متن بر اساس نسخه دانشگاه پنجاب، با حواشي و مقابله با تمامي نسخه هاي موجود آن، با همكاري دكتر علياشرف صادقي، تهران، 1365.

76  كندو كاو در بيخ و بن چند واژه
      ويژگي اثر : يادنامه دكتر احمد تفضلي، تهران، 1379.

77  گفتگوي اقبال و حافظ
      ويژگي اثر : نامه شهيدي، تهران، 1374، 495-511.

78  ملاحظاتي درباره اعلام كليله و دمنه
      ويژگي اثر : مجله زبانشناسي، پاييز و زمستان 1362، شماره 2، 31-63.

79  ميرفندرسكي در هند
      ويژگي اثر : خرد جاودان، ( جشن نامه استاد جلال آشتياني)، تهران 1377، 595-619.

80  نسخه اي كهن از شاهنامه
      ويژگي اثر : آينده، فروردين- خرداد 1372، 291-302.

81  نظامي و هفت پيكر
      ويژگي اثر : سخن، تير ماه 341، شماره 3، 275-279.

82  نقل علوم و معارف هندي به جهان اسلامي
      ويژگي اثر : هفتاد مقاله، ج2، 697-712، تهران 1369.