ماساژ یكى از ستونهاى اصلى درمان به روش سنتى محسوب مىشود كه در شكستهبندى بهصورت گستردهاى از آن استفاده مىشود. در گذشتهاى نهچندان دور و پیش از آنكه این دانش در كشور ما روبهافول گذارد، روشهاى فراوانى براى درمان بیمارىهاى غیرمفصلى مانند: صرع، بیمارىهاى عصبى، اختلالات دستگاه گوارش و... توسط ماساژ وجود داشت؛ ولى متأسفانه امروزه تنها بخش ناچیزى از آن اطلاعات باقى مانده و آن هم بیشتر در حوزۀ شكستهبندى است.
تاریخچۀ ماساژ
ماساژ یكى از روشهاى درمانى بسیار كهنى است كه از دیرباز پزشكان قدیم ایران، یونان، روم و... به آن توجه کردهاند و همواره آن را یكى از راههاى اصلى ازبینبردن درد مىدانستند.
نتایج پژوهش باستانشناسان از مقبرههاى مصر باستان نشان مىدهد كه در روزگاران كهن ماساژهاى خاصى در ناحیۀ كف پا و دست انجام مىشده است.
حكیم ایرانى ابنسینا در بخش ماساژ كتاب «قانون در طب» مىنویسد:
ماساژ براى پراكندهكردن مواد زائدى بهكار مىرود كه در عضلات وجود دارند و نمىتوانند توسط ورزش از بدن خارج شوند.
وى ماساژ را به چهار نوع: سخت، نرم، زیاد و معتدل تقسیم كرده كه از تركیب این چهار نوع روش، ماساژ حاصل مىشود.
بقراط حكیم یونانى آغاز سدۀ پنجم پیش از میلاد، بر این باور بود كه: «پزشك باید در بسیارى از روشها مجرب باشد كه ماساژ (Rubbing) مطمئناً یكى از آنهاست؛ چراكه ماساژ سبب سفتشدن مفصلى كه شل شده یا شلشدن مفصلى كه سفت و سخت شده است، خواهد شد.»
انواع تكنیكهاى ماساژ
1. ماساژ سوئدى (Swedish massage): روشى است كه در آن از مشتومالدادن، خمیركردن و ماساژ تمامى بدن بهوسیلۀ كف دست استفاده مىشود و نواحى هدف آن عموماً لایههاى سطحىتر عضلات و سیستم گردش خون در آن نقاط است و نیمنگاهى نیز به مفاصل دارد. غالباً از ماساژ سوئدى براى بهبود گردش خون و تسكین اسپاسمهاى ماهیچهاى استفاده مىشود.
2. ماساژ عمقى بافتها (Deep tissue massage): در این سبك ماساژ از انگشتان و كنارههاى دست با نیروى بیشترى استفاده مىشود تا گرفتگىهاى مزمن و طولانى عضلات از میان برداشته شوند. این شیوه درمقایسهبا روش سوئدى براى گرفتگىهاى مزمن مؤثرتر است.
3. ماساژ ورزشى (Sport massage): این روش عموماً تركیبى از چند شیوۀ ماساژ است تا نیاز ورزشكاران را درحین مسابقات برآورده سازد. ماساژهایى براى تقویت مناطق خاصى از بدن، مانند عضلات ران و ساق پا براى فوتبالیستها، ماساژهایى براى رفع گرفتگىهاى معمولى یا مزمن كه ورزشكاران را درحین حركت دچار مشكل مىكند و ماساژهایى براى گرمكردن یا گردش خون مناسب تا كیفیت و كارایى ورزشكار را افزایش دهد. باید بهخاطر داشت كه این نوع ماساژ، بیشتر یك راهبرد ماساژ است تا یك تكنیك مستقل.
4. بازتاب درمانى (Reflexo therapy): این نوع ماساژ مبتنىبر دانش رفلكسولوژى (بازتابشناسى) یا بازتابدرمانى است و یكى از روشهاى درمانى سنتى بهشمار مىرود. براساس این روش، هریك از اعضاى داخلى بدن به بخش خاصى از دستها و پاها مرتبط است؛ درنتیجه مىتوان با تحریك آن نقاط و روش خاص ماساژى كه وجود دارد، آن عضو را تحت تأثیر قرار داد. به زبان سادهتر، در این نوع ماساژ دست و پاها آیینۀ اعضاى مختلف بدن هستند و تمامى نواحى بدن ما روى پاها و دستهایمان تصویر شدهاند.
عدهاى پیشینۀ این سبك را به 5000 سال قبل و در زمان تمدن چین نسبت مىدهند. تصاویرى نیز از مقبرههاى مصر باستان بهدست آمده كه در آن از این نوع ماساژ استفاده شده است.
ماساژ كف پا در آب ولرم و نمك كه در ایران باستان رواج داشته و جزو تكنیكهاى بسیار مؤثر قلمداد مىشده و بهمرور زمان، به فرهنگ عامه نیز انتقال یافته، تكمیلكنندۀ همین سبك ماساژ است.
5. ماساژ تخلیۀ دستى لنف (Manual lymph drainage): از این روش، براى تسریع جریان انتقال مایع میانبافتى به عروق لنفى استفاده مىشود. ضربات سبك و موزون بههمراه حركات چرخشى و كششى ملایم، در امتداد عروق لنفى، موجب ازبینرفتن اختلال جریان لنف در بدن مىشود.
6. روش شیاتسو (Shiatsu): ژاپنىها ریشۀ این نوع ماساژ را در گرمابههاى مخصوص ژاپن مىدانند؛ ولى بسیارى آن را تنها تقلید كاملى از طب فشارى چین قلمداد مىكنند. در زبان ژاپنى Shi بهمعنى انگشت و ATSU بهمعنى فشار است. براساس این روش، در بدن كانالهاى انرژى ظریفى به نام مردین وجود دارد كه هر مانعى در این مسیرها موجب برهمخوردن تعادل در بدن شده و درنهایت، موجب بروز انواع مشكلات و بیمارىها خواهد شد. این شیوۀ ماساژ سعى در آزادسازى و مرتفعكردن موانع انرژى در این مسیرها را دارد.
۷. ماساژهاى معنوى كهن: این روش در ایران قدیم بهكار گرفته مىشد و جزو تكنیكهاى اسرارى درمان محسوب مىشده و سعى بر آن داشتهاند كه این دانش سینهبهسینه نقل شود. در این روش، براى هریك از اعضاى بدن ذكر خاصى وجود داشت كه در هنگام ماساژدادن آن عضو، فرد ماساژدهنده آن ذكر را مدام زیر لب تكرار مىكرد. در این شیوه، باور بر آن بود كه هر عضو از اعضاى بدن با یكى از نامهاى خداوند در ارتباط است و هرگاه عضوى از مجارى تعادل و سلامت خارج شود، با آگاهى از جریان الهى مىتوان آن را به مسیر سلامت بازگرداند. شرط اصلى براى انجام درست كار آن بود كه ماساژدهنده توسط استادش به این نامها تشرف یافته باشد.
۸. ماساژ روغنى كرمانشاهى: این روش بیشتر مبتنىبر مكانیزم درمانى است و استفاده از روغنهاى مخصوص در درمانهاى مختلف مفاصل، شكستگىها، دررفتگىها و... یكى از اركان اصلى آن محسوب مىشود. در شكستگىها و پارگىها ماساژ عمقى داده نمىشود و تنها یك ماساژ ملایم سطحى براى جذب روغن صورت مىگیرد.
ماساژ روغنى كرمانشاهى یكى از 4 ركن اصلى تكنیكهاى شكستهبندى بهشمار مىآید. تأثیر فوقالعادۀ این نوع ماساژ متأسفانه علىرغم قدرت بىنظیرش تاكنون چندان موردتوجه متخصصان قرار نگرفته است. حركات طولى، كششى، عمقى و... همراه با تكنیك جاانداختن مفاصل و آزادكردن انرژى حبسشده در بافتهاى غضروفى بدن، از این دانش یك تكنیك كمنقص و منحصربهفرد ساخته است.
علاوهبر شیوههاى یادشده تكنیكهاى دیگرى نیز وجود دارند كه از جملهاند:
تعادل صفر، ماساژ دوقطبى، ماساژ كولون، ماساژ Boyesen، ماساژ THAI، ماساژ زیر آب و... كه شرح هریك از آنها در این مقال نمىگنجد.
علاقهمندان به شرح مبسوط این مباحث، مىتوانند به كتابهاى تخصصى ماساژ مراجعه نمایند.
روایاتی در باب روغنمالى
از امام صادق (علیهالسلام) نقل است که روغن، پوست را نرم و عقل را زیاد میكند و مجارى آب بدن را پاك مىسازد و آلودگى تن را از بین میبرد و رنگ پوست را روشن مىگرداند.
و از آن حضرت: هركس مسلمانى را روغنمالى كند، خداوند او را به هر مویى در قیامت نورى بخشد.
و از آن حضرت (علیهالسلام) فرمود: روغن بدحالى را از بین میبرد و فرمود: روغن بنفشه بهترین روغنهاست.
پیغمبر (صلی الله علیه و آله) در وصیت خود به على (علیهالسلام) فرمود: اى على روغن زیتون بخور و آن را به خود بمال كه هركس روغن زیتون بخورد و بر بدن بمالد، شیطان تا چهل روز به او نزدیك نخواهد شد.
و على (علیهالسلام) فرمود: روغن بنفشه به خود بمالید كه در تابستان خنك و در زمستان گرم است.
پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: برترى روغن بنفشه به دیگر روغنها مثل برترى اسلام است بر دیگر ادیان.
و در روایت حضرت صادق (علیهالسلام) است كه: برترى بنفشه بر دیگر روغنها مثل برترى من است بر دیگر خلق.
