إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَى ؛ سوره : طه آیه : 3
تنها هشداری است برای آن که می ترسد.
شان نزول آیه:
پيامبر (صلي الله عليه و آله) بعد از نزول وحى و قرآن، عبادت بسيار مىكرد، مخصوصا ايستاده به عبادت مشغول مىشد آن قدر كه پاهاى آن حضرت متورم گرديد. گاه براى آنكه بتواند به عبادت خود ادامه دهد، سنگينى خود را بر يك پا قرار مىداد، و گاه بر پاى ديگر، گاه بر پاشنه پا مىايستاد و گاه بر انگشتان پا. آيات فوق نازل شد و به پيامبر (صلي الله عليه و آله) دستور داد كه اين همه رنج و ناراحتى بر خود تحميل نكند.
تفسیر نور
براى حروف مقطّعهى «طه» معانى و تعبيرهاى مختلفى بيان شده است؛ از جمله آن كه نام خدا يا كلمه سوگند و يا نام پيامبر است. <513> چنانكه اهلبيت پيامبر را «آل طاها» يا حضرت علىعليه السلام را «طه» <514> و در دعاى ندبه امام زمانعليه السلام را «يابن طه» مىخوانيم. به هر حال اين حروف زايد وبدون معنا نيست، و در طول زمان زيادى كه از نزول قرآن مىگذرد وبا وجود دشمنان زبانشناس بسيار، تاكنون هيچگونه ايراد وخدشه قابل تأمّلى دراين مورد وارد نشده است. <515>
پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله به خاطر عشق و سوز و تعهّد در انجام وظيفه، بىتاب مىشد، «لتشقى» تا جايى كه در انجام تكليف، پاهاى حضرت متورم و رنگ مباركش زرد شده بود. <516>
«تنزيل» به معناى نزول تدريجى است، يعنى قرآن در مدّت 23 سال ودر حوادث و مناسبتهاى گوناگون، نازل گرديده است و اين با نزول دفعى قرآن در شب قدر بر قلب مبارك پيامبرصلى الله عليه وآله منافاتى ندارد.
1- وحى الهى براى ايجاد رنج و زحمت نازل نشده است. «ما انزلنا...لتشقى»
2- در انجام تكاليف دينى، تحمّل مشقّتهاى طاقتفرسا لازم نيست. «ما انزلنا...لتشقى»
3- انسان فطرتاً داراى باورهايى است، ولى چون از آنها غافل مىشود نياز به تذكّر دارد. «تَذكرة»
4- تقوى و علم و خشيت با يكديگر ملازمند. <517> «تَذكرة لمَن يخشى»
5 - براى رشد مناسب، تنها كمال مربّى و مبلّغ كافى نيست، بايد زمينهى پذيرش نيز فراهم باشد. «لمَن يخشى» چنانكه براى برداشت محصول خوب، بذر خوب، زمين مناسب و مراقبت لازم است.
6- احساس مسئوليّت مقدّمه پندپذيرى است. «تَذكرة لمَن يخشى»
7- وظيفهى پيامبر تذكّر است نه اجبار مردم بر پذيرش. «الاّ تَذكرة لمَن يخشى»
8 - تشريع و تكوين، هر دو از يك منبع هستند و قوانين آنها با يكديگر مطابقت دارد. «تنزيلاً ممّن خلق»
9- آفريدگار آسمانهاى با عظمت، اگر سخنى بگويد آن سخن، بسيار مهمّ است. «تنزيلاً ممّن خلق السموات العُلى...» (كلام الامير امير الكلام)
