اگر شما يا يكي از نزديكانتان بتازگي به ديابت مبتلا گشتهايد و به سلامت خود اهميت ميدهيد، بروز احساس ترس، افسردگي، استرس، عصبانيت و عدم اطمينان از آينده در شما كاملا طبيعي است؛ اما نبايد نگران باشيد! شما تنها نيستيد. به طوركلي هدف اصلي از رژيم درماني در بيماران ديابتي، استفاده از مواد غذايي به صورت متعادل است.
اصولا رژيم غذايياي كه توسط كارشناسان و متخصصان تغذيه براي افراد ديابتي تهيه ميشود داراي اهداف متنوعي همچون رساندن قند خون به سطح طبيعي، حفظ سطح چربيهاي خون در حد طبيعي، كاهش مشكلات خاص بيماران ديابتي، به دست آوردن و حفظ وزن ايدهآل، رساندن مواد مغذي به بدن به ميزان لازم، تأمين انرژي مورد نياز بدن جهت انجام فعاليتهاي لازم و جلوگيري از بروز عوارض و مشكلات ناشي از ديابت است.
به اين منظور بهتر است افراد مبتلا توجه بيشتري به نوع و چگونگي تغذيه خود داشته باشند. هرچند كه همين توجه باعث شده تا باورهاي نادرستي در اين خصوص نهتنها در بين مبتلايان حتي افراد عادي جامعه هم گسترش پيدا كنند. مواردي كه در ذيل به آنها اشاره ميكنيم هم تعدادي از همين باورها هستند.
ديابت از فردي به فرد ديگر سرايت ميكند: با وجود اينكه تاكنون دليل اصلي ابتلا به ديابت كشف نشده است؛ اما اين مطلب ثابت شده است كه ديابت به هيچ عنوان قابل انتقال و سرايت نيست و نميتوان شرايط ابتلا به آن را با بيماري مسري سرماخوردگي يا آنفلوآنزا مقايسه كرد. در حقيقت ميتوان گفت كه عوامل محيطي و بخصوص ژنتيكي، آن هم بيشتر در ديابت نوع 2، در ابتلا به ديابت مؤثر است.
افراد ديابتي نميتوانند شكلات و يا شيريني مصرف كنند: در حالتي كه فرد ديابتي، اينگونه تنقلات را جزيي از برنامه غذايي روزانه خود به شمار آورد يا در كنار مصرف آنها به ورزش كردن بپردازد تا قند وارد شده به درون خون سريعتر جذب سلولها شود يا اصطلاحا بسوزد، ميتواند شيريني و شكلات را نيز در حد متعادل مصرف كند. مصرف زياده از حد شكر و شيرينيجات موجب ابتلا به ديابت ميشود: عوامل ژنتيكي، محيطي و شيوه زندگي افراد در ابتلاي آنها به ديابت دخيل هستند.
در هر صورت توجه داشته باشيد كه چاقي و اضافه وزن، خطر ابتلا به ديابت را به طور مستقيم افزايش ميدهد. چنانچه يكي از اعضاي خانواده شما، همچون مادر، پدر، خواهر، برادر، عمو، عمه، دايي و يا خاله، ديابتي باشد، ميتوانيد با رعايت يك رژيم غذايي سالم و ورزش منظم وزنتان را كنترل كنيد و از ابتلايتان به ديابت پيشگيري كنيد.
افراد ديابتي ميبايست حتما از غذاهاي خاص و ويژهاي استفاده كنند: بايد گفت رژيم غذايي افراد ديابتي، سالمترين رژيم غذايي براي همگان است زيرا حاوي حداقل ميزان چربيها (اشباع شده و ترانس)، ميزان متعادلي شكر و نمك، مواد غذايي سبوسدار، سبزيجات و ميوهجات است. مواد غذايي ديابتي و رژيمي كه حاوي شيرين كنندههاي مصنوعي و رژيمي هستند، فايده چنداني براي ديابتيها در بر ندارند؛ زيرا آنها نيز به هر حال موجب افزايش قند خون ميشوند (در مدت زماني طولانيتر)، معمولا گران هستند و اگر حاوي قندهاي الكلي باشند، خاصيت ملين نيز دارند.
افراد ديابتي بايد حداقل ميزان مواد نشاستهاي مانند نان، سيبزميني و ماكاروني را مصرف كنند: مواد غذايي نشاستهاي، بخشي از يك رژيم غذايي سالم را تشكيل ميدهند. آنچه مهم است، مقدار مصرفي آنهاست. نانهاي سبوسدار، برنج، غلات صبحانه، ماكاروني و سبزيجات نشاستهاي مانند سيبزميني، نخود فرنگي، كدو حلوايي، ذرت و باقلا ميتوانند در هر يك از وعدههاي اصلي يا ميان وعدهها مصرف شوند. تنها مساله مهم، رعايت مقدار مصرفي آنهاست. براي اكثر ديابتيها مصرف 3 تا 4 واحد از مواد غذايي حاوي نشاسته بلامانع است. همچنين غلات سبوسدار، منابع خوبي براي تأمين فيبر مورد نياز بدن نيز به شمار ميروند و به حفظ سلامتيتان نيز كمك ميكنند.
افراد ديابتي بيشتر در معرض ابتلا به سرماخوردگي يا آنفلوآنزا قرار دارند: علت اينكه به افراد ديابتي توصيه ميشود كه در آغاز فصول سرد سال از واكسن آنفلوآنزا استفاده كنند، آن است كه وجود هر نوع عفونت در بدن فرد ديابتي كنترل قند خون او را با مشكل مواجه ميسازد و احتمال داشتن قند بالا در طول روز را افزايش ميدهد و در ديابتيهاي نوع 1 خطر بروز كتواسيدوز را به وجود ميآورد. تزريق انسولين موجب تصلب شرايين و افزايش فشار خون ميشود: تزريق انسولين به هيچ وجه موجب تصلب شرايين نميشود.
پيش از اين محققان حدس ميزدند كه ممكن است تزريق انسولين در ايجاد مشكلات ناشي از تصلب شرايين دخيل باشد و يا خود به نوعي موجب بروز آن و نيز افزايش فشار خون گردد، در حالي كه ابداً چنين نيست. تزريق انسولين موجب افزايش وزن و چاقي ميشود: بنا بر اين چون يك فرد ديابتي نبايد اضافه وزن داشته باشد، پس مصرف انسولين به هيچ وجه مناسب نخواهد بود. تمامي محققان و دانشمندان در UKPDS (موسسه تحقيقاتي ديابت انگلستان) و DCCT (موسسه تحقيقاتي كنترل ديابت و پيشگيري از عوارض آن) بر اين عقيدهاند كه فوايد مصرف انسولين و اهميت آن در كنترل ديابت و حفظ قند خون در محدوده هدف، بسيار مهمتر از افزايش وزن است. ميوهها سرشار از ويتامين و مواد مورد نياز بدن هستند. به همين علت ميتوانند به هر ميزان دلخواه مصرف شوند.
اين درست است كه ميوهها بسيار مغذي و حاوي فيبر و انواع ويتامينها واملاح معدني هستند و بايد در رژيم غذايي روزانه افراد موجود باشند. ولي مصرف آنها به ميزان دلخواه مجاز نيست. براي آنكه بدانيد بدن شما به طور روزانه به چه ميزان ميوه نياز دارد، از مدرسين ديابت در مراكز آموزشي و يا پزشك معالجتان راهنمايي بخواهيد.
ديابتيها تا زماني كهC1HbA شان بالاتر از 8 نرفته است، نيازي به تغيير برنامه غذاييشان نخواهند داشت: شما بايد بدانيد كه هر چه ميزان قند خون شما به محدوده نرمال نزديكتر باشد، خطر ابتلا به عوارض ديابت به طرز چشمگيري كاهش مييابد. اگر C1HbA شما برابر 7 درصد باشد، كنترل خوبي از ديابت را نشان نميدهد. شما بايد سعي كنيد كه ميزان C1HbA خون خود را به حد نرمال (كمتر از 6 درصد) نزديك نماييد. در چنين حالتي، بويژه در افراد ديابتي نوع 1، ممكن است خطر بروز قند خون پايين (هيپوگليسمي) افزايش يابد. به منظور تعيين بهترين ميزان قند خون متناسب با بدن خودتان با پزشك مشورت كنيد.
محمد كرامتي
