آيا شما هم مثل من دهانتان وقتي مضطربيد خشك ميشود؟ بهطوريكه احساس ميكنيد تكه كاغذي بهجاي زبان به سقف دهانتان ميچسبد؟ اين عارضه همان خشكي دهان است.
بسيار مهم است كه بدانيم احساس خشكي دهان، تنها يك نشانه از وجود اختلال زمينهاي است، اما مواردي كه به عنوان علت احتمالي خشكي دهان يا نارسايي غدد بزاقي مطرح ميشوند، بسيار گسترده است. پس ابتدا بايد ببينيم كه اختلالات غدد بزاقي در دهان چگونه ايجاد ميشوند.
اختلالات غدد بزاقي
بزاق توسط غدد بزاقي توليد ميشود و چندين هدف را برآورده ميكند. بزاق به تميز كردن دهان و دندانها كمك ميكند و در عمل بلع، شما را ياري ميدهد و حاوي آنزيمهايي است كه در عمل هضم غذا و كنترل عفونتها نقش دارد.
غدد بزاقي از 3 گروه اصلي و همچنين غدد بيشمار كوچكتري كه در سرتاسر دهان پخش شدهاند، تشكيل شده است. هر يك از غدد بناگوشي در يك گونه قرار دارند. غدد تحت فكي در زير فك واقعند و غدد زير زباني در كف دهان جاي گرفتهاند. هر غده مجراي مخصوص
به خود دارد كه بزاق را از غده به دهان منتقل ميكند. عملكرد بد اين غدد ميتواند به توليد بيش از حد يا كاهش مقدار بزاق منجر شود. اين را نيز بايد بدانيم كه توليد غدد بزاق شاخص دوران كودكي است و همراه با انواع خاصي از عفونتهاي دهاني و اغلب در معلولان ذهني ديده ميشود. بزاق بسيار كم ممكن است به علت پرتو درماني، همچنين برخي بيماريها و مصرف بعضي داروها بهوجود آيد.
تشخيص دهان خشك
علائم و نشانههاي متعددي باعث ميشود كه محيط دهان فرد بيش از اندازه خشك شود، اين عوامل كه عبارتند از احساس خشكي در دهان، بزاق غليظ و چسبنده، ايجاد زخم و يا ترك پوست در گوشههاي دهان، بوي بد دهان، دشواري در بلع يا سخن گفتن، احساس سوزش يا خارش زبان، تغيير حس چشايي، افزايش پلاكهاي دنداني و همچنين افزايش پوسيدگي دندان و بيماريهاي لثه ميتوانند باعث شوند كه محيط دهانمان خشك شود.فقدان بزاق مشكل شايعي است و شايد چندان نيز آزاردهنده نباشد، اما آن را ناديده نگيريد. خشكي مداوم دهان ميتواند روي طعم غذا و حتي سلامت دندانهاي شما تاثير بگذارد. گرچه عوامل بسياري ميتوانند موجب خشكي دهان شوند كه در بالا به آنها اشاره شد، اما اغلب اوقات اين حالت به علت عوارض جانبي داروها به وجود ميآيد.
نقش بزاق را دست كم نگيريد
بزاق دهان شما اعمال بسياري انجام ميدهد. از همه قابلتوجهتر اين است كه بزاق صحبتكردن را آسانتر ميكند. همچنين توانايي احساس طعم غذا را افزايش داده، عمل بلع را آسانتر كرده و به هضم غذا كمك ميكند. مواد معدني موجود در بزاق به ترميم مراحل اوليه پوسيدگي دندان كمك ميكند.
جالب است بدانيم كه بزاق با انجام يكسري اعمال از پوسيدگي دندانها جلوگيري ميكند. بدين ترتيب كه غذا و پلاكها از دندان شما شسته و دور ميكند. همچنين باكتريها را كه ميتوانند ميناي دندان را حل كنند، محدود ميكند و بالاخره اينكه اسيد مضر موجود در دهان را خنثي ميكند.
در دهان فلورايد به بزاق ملحق شده و به بالابردن خواص ضد پوسيدگي آن كمك ميكند. يك فرد بالغ سالم، روزانه حدود 1400سيسي بزاق توليد ميكند. معمولا فرد متوجه توليد بزاق نميشود مگر وقتي كه توليد آن بسيار كم شود. در اين حالت خشكي دهان رخ ميدهد.
مكيدن آبنبات
اگر پزشك بر اين عقيده باشد كه دارو عامل خشكي دهان است، وي مقدار داروي شما را تعديل ميكند يا داروي ديگري را كه فاقد اين عارضه است جايگزين آن ميكند. اگر علت خشكي دهان يك اختلال طبي باشد، درمان بيماري زمينهاي احتمالا سودمند خواهد بود. در صورتي كه علت خشكي دهان مشخص نشود يا غيرقابل تغيير باشد، ميتوان با مكيدن آبنباتهاي سفت فاقد قند يا جويدن آدامسهاي بدون قند، خشكي دهان را بهبود بخشيد. از مصرف آبنباتهاي با طعم ليمو بپرهيزيد، چون آنها بزاق را اسيدي كرده و خطر پوسيدگي دندان را افزايش ميدهند. پزشك ممكن است تجويز داروي پيلوكارپين را در نظر بگيرد. اين دارو توليد بزاق را تحريك ميكند.
نكاتي كه بايد به خاطر بسپاريد
در طول روز به طور منظم آب را مزهمزه كنيد. از مواد جانشين بزاق كه بدون نسخه نيز قابل تهيه هستند، (فروش آزاد) استفاده كنيد. (اين محصولات معمولا به صورت مايع يا ژله هستند و به دهان افشانده شده يا ماليده ميشوند تا آن را مرطوب كنند.) همچنين سعي كنيد اگر ميتوانيد بيشتر از راه بيني تنفس كنيد. بهعلاوه با استفاده از دستگاههاي مرطوبكننده هوا، هنگام شب هواي اتاق خود را مرطوب نگه داريد.
چرا دهانمان خشك ميشود؟
زماني تصور ميشد خشكي دهان بخشي از روند كهولت سن است. امروزه مشخص شده كه بيشتر موارد خشكي دهان به داروهاي مصرفي از سوي افراد سالمند ارتباط دارد و نه به سن آنها. خشكي دهان، عارضه جانبي بسياري از داروهاي رايج از قبيل بعضي از داروهاي فروش آزاد است. لازم به ذكر است كه بدانيم از جمله داروهايي كه احتمال بيشتري دارد اين مشكل را ايجاد كنند، ميتوان به بعضي داروهاي ضدافسردگي و اضطراب، آنتيهيستامينها، داروهاي ضدفشارخون، داروهاي ضداسهال، شلكنندههاي عضلاني، داروهاي مورد استفاده در بياختياري ادرار و بيماري پاركينسون هستند.
علت ديگر خشكي دهان، درمان سرطان است. داروهاي شيميدرماني ميتوانند ناهيت بزاق و مقدار توليد آن را تغيير دهند و پرتودرماني به ناحيه سر و گردن قادر است به غده بزاقي لطمه وارد كند. آسيب اعصاب نواحي سر و گردن به دنبال تصادف يا جراحي نيز موجب خشكي دهان ميشود.
ديگر حالتهاي مسبب خشكي دهان عبارتنداز: مشكلات غدد بزاقي، اختلالات غدد درونريز، بيماري آلزايمر، سكته مغزي و سندرم شوگرن كه يك اختلال خودايمني است. علاوه بر اينها، دود كردن يا جويدن تنباكو روي توليد بزاق اثر گذاشته و خشكي دهان را تشديد ميكند. همچنين خروپف و تنفس با دهان باز نيز ميتوانند در ايجاد اين مشكل دخيل باشند.
مهدي شيرازي
