اولین فیلتر برای انتخاب
همانطور که میدانیم فرآیند انتخاب همسر پیچیدگیهای زیادی دارد. برخی جوانان در مرحله اول یعنی ازدواج کردن و یا ازدواج نکردن درگیر هستند. برخی قصد ازدواج دارند اما هنوز همسر دلخواه خود را انتخاب ننمودهاند و در نهایت هستند افرادی که علاوه بر داشتن قصد ازدواج، همسر آینده خود را نیز انتخاب نمودهاند اما درگیر مسایلی مثل جلب نظر طرف مقابل، خواستگاری، توافقات و ... هستند. اجازه بدهید به بررسی موضوعات مرتبط با انتخاب همسر مناسب بپردازیم. موضوعات و سوالهایی از قبیل اینکه چه ویژگیهایی برای انتخاب همسر آیندهام در نظر دارم؟ کدام خواستگاران را در همان مرحله اول رد کنم؟ در چه مرحلهای باید سوالات خود را بپرسم؟ چه زمانی باید درباره خودم با طرف مقابلم صحبت کنم؟
فرصتی برای انتخاب
مرحله انتخاب همسر و خواستگاری حداقل فرصت آشنایی نسبت به طرف مقابل را به ما میدهد. آشنایی با فرهنگ، خانواده، دیدگاهها، عقاید، برنامهها و آرمانهای زندگی از این دستهاند و طبیعی است که هر چه این مرحله اصولی و با طول مدت مناسبتری باشد اطلاعات ما را درباره هرکدام از مسایل ذکر شده بیشتر میکند. خیلی از خانوادهها و یا جوانان به اشتباه اولین جلسه خواستگاری را به منزله تایید نهایی در نظر میگیرند و حتی در همان جلسه اول یعنی زمانی که مسلماً هیچکدام از طرفین به شناخت کافی از هم نرسیدهاند از دختر و پسر میخواهند حرفهایشان را در اتاق بزنند و البته با تصمیم قطعی از اتاق بیرون بیایند. روشن است چنین شناختی از پایه بیاساس و فاقد اعتبار است. بارها دیدهایم بعضی افراد برای خرید اتومبیل و یا حتی یک دست مبلمان ساده از چندین مرکز خرید و فروشگاه بازدید مینمایند و گاه این فرایند خرید روزها به طول میانجامد، اما برای خواستگاری و انتخاب همسر عجله و فوریت نشان میدهند و در پاسخ به هر سوالی به گفتن این جمله که «در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست» بسنده مینمایند. البته وسواس بیش از حد نشان دادن در زمینه انتخاب همسر نیز میتواند انتخاب فرد را دچار مشکل نماید. بنابراین لازم است تعریف و برنامهریزی دقیق و روشنی از این مرحله داشته باشیم.
برای روشن تر شدن مطلب بهتر است مبحث انتخاب همسر و خواستگاری را به دو فیلتر تشبیه نماییم:
فیلتر اول
مهارتهای پیشنیاز:
مهارت خودآگاهی و خودشناسی، آمادگی برای ازدواج.
فیلتر اول شامل ارزیابی کلی است. در این مرحله که از دوران آمادگی برای ازدواج تا جلسه اول و دوم خواستگاری به طول میانجامد دختر و پسر باید شناخت و ارزیابی دقیقی از معیارهای خود برای ازدواج داشته باشند. به عنوان دیگر، فردی که ادعا میکند آمادگی ازدواج دارد و به خواستگاری میرود و یا خواستگار میبیند حتما باید به مهارت خودآگاهی دست یافته باشد. اهمیت این مبحث بهقدری زیاد است که منابع دینی و ائمهاطهار نیز بالاترین حد انسانیت را «شناخت» از خود مطرح نموده و خودشناسی را زیربنای خداشناسی دانستهاند. به عنوان مثال اگر دختر خانمی هدف اساسی خود از زندگی را نداند و بین به کمال رسیدن، تفریح و خوشگذرانی، فرزندآوری، اهمیت دادن تنها به نیازهای خود و نه دیگران، کار، تحصیل و ... نداند کدام مسیر برای وی اصلی است و کدام فرعی چگونه فرد دیگری که قصد ازدواج با وی را دارد، میتواند او را بشناسد؟ چنین فردی مسلما هنوز گرفتار بحرانهای هویتی است. یک روز به کمال در ازدواج معتقد میشود و شدیدا از این نظر که باید زن و شوهر همدیگر را به کمال برسانند پیروی میکند. روز دیگر ظاهر و تحصیلات و دارایی همسر برایش ملاک اصلی میشود. بنابراین لازم است دختر و پسر زمانی که خود را از نظر بلوغ جنسی، اجتماعی و ... آماده ازدواج میدانند، بلوغ شناختی را نیز مدنظر داشته باشند. اینکه واقعا چه هدفی از ازدواج دارند و بنابراین چه فردی میتواند رسیدن به این اهداف را برای فرد تسهیل نماید.
اولویتهای انتخاب
در مرحله بعد بهتر است فرد به این اهداف خود اولویت بدهد. به عنوان مثال فردی اولویتهای ازدواج را برای خودش اینگونه تقسیمبندی مینماید:
1- ایمان
2- شخصیت
3- خانواده
4- ظاهر
5- تحصیلات
البته موارد دیگری مثل کار، به دل نشستن و ... نیز وجود دارد. اما چیزی که واضح است این است که اهداف اساسی که این فرد از ازدواج دارد مرتبط با رشد و کمال شخصی و دینی وی است و البته ظاهر و تحصیلات و وجهه همسر نیز برایش مهم هستند اما اولویتهای بعدی را دارند.
اینگونه موارد را در دیدارهای خانوادگی، تماسهای قبل از خواستگاری که بین خانوادهها انجام میگیرد و حتی جلسات اول و دوم میتوان به صورت کلی محک زده و ارزیابی نمود. چنانچه خواستگار شما یا فردی که شما به خواستگاری وی میروید از این فیلتر عبور کرده و ملاکهای فوق را داشته باشد وارد فیلتر دوم ازدواج میشود.
نکات مهم:
-در این مرحله عجله، پرخطرترین کار است. بهتر است خانوادهها، دختر و پسر را مجبور به تصمیمگیری سریع و عجولانه نکنند.
-دختر و پسر، حتما لیستی از معیارها و ملاکهای خود در ازدواج به ترتیب اولویت داشته باشند، تا بتوانند به ترتیب همان لیست فرد مقابل را ارزیابی نمایند.
-در جلسات اولیه بهتر است جلسه خواستگاری را با حضور اقوام درجه دو و دیگران شلوغ نکنیم تا بتوانیم ارزیابی دقیقی از شرایط داشته باشیم. البته حضور یک یا دو نفر فرد با تجربه میتواند کمک موثری باشد اما برخی اوقات خانوادهها، بیجهت با دعوت از حضور چند عمه، دایی و ... زمان جلسه را محدود مینمایند. در اینگونه موارد صحبت از گرانی گوشت و مرغ، یارانهها و ... بحث داغ مجلس شده و هدف اصلی فراموش میشود.
دکتر محسن دوستکام
