زردي در كودكان شامل بيرنگ يا زرد شدن پوست بدن و چشمها ميشود. بيرنگي و زردي پوست و چشم در اين حالت در نتيجه بالا رفتن ميزان ماده زرد رنگي به نام بيليروبين در خون است و باعث تجمع اين ماده در زير پوست و زرد شدن آن ميشود كه اغلب اين رنگ پريدگي و زردي تا بالاي قفسه سينه ادامه پيدا ميكند. در واقع زردي يك بيماري نيست بلكه علامتي است كه بالا بودن ميزان بيليروبين خون را نشان ميدهد. زردي دردناك نيست ولي توجهات و ملاحظات زيادي را ميطلبد، زيرا بالا رفتن بيليروبين در خون حالتي سمي را در سيستم عصبي نوزاد ايجاد كرده و باعث بروز آسيب مغزي و در حالت پيشرفته منجر به مرگ نوزاد ميشود.
نوزاداني كه بيشتر در معرض ابتلا هستند
در صورتي كه ممكن است بسياري از نوزادان در معرض ابتلا به زردي باشند، ولي گروهي از نوزادان بيشتر در معرض خطر هستند. يكي از اين عوامل پرخطر، نژاد است. نژاد آسياي شرقي و هنديهاي آمريكايي بيشتر در معرض خطر ابتلا به زردي قرار دارند. افرادي كه در مناطقي بالاتر از سطح دريا زندگي ميكنند، سابقه خانوادگي و تاثير ژنتيك، نوع تغذيه در نوزاداني كه از شير مادر استفاده ميكنند و تغذيه ناكافي دارند، نوزادان مادران مبتلا به ديابت و عفونت دوران بارداري هم در اين امر دخيل است. از سوي ديگر، سن حاملگي مادر و وزن نوزاد هنگام تولد هم در اين بيماري تاثير دارد. يعني نوزاداني كه با وزن كم متولد شده و نارس هستند، بيشتر در معرض خطر قرار دارند. بروز زردي در نوزادان پسر بيشتر ديده ميشود.
چگونه متوجه زردي نوزادان شويم
زردي در نوزادان از همان روزهاي اوليه تولد آغاز ميشود. علائم آن معمولا با زردي پوست و گاهي چشمها بروز ميكند. زردي ابتدا تنها صورت را دربرميگيرد ولي رفته رفته قفسه سينه، ناحيه شكم، پاها و كف پا و اندامهاي تحتاني را نيز درگير ميكند زردي در نوزادان گاهي باعث خستگي مفرط و سوءتغذيه ميشود. نوزاداني كه در 24 ساعت اول پس از تولد دچار اين علائم ميشوند، بايد حتما تحت آزمايش ميزان بيليروبين قرار بگيرند. البته براي احتياط بهتر است طي 5 روز اول تولد، كودك تحت بررسي قرار گيرد تا از عدم ابتلا به زردي در او مطمئن شويد و در صورتي كه نوزاد مبتلا به زردي علائمي چون تب، بيميلي و بدغذايي از خود بروز داد، بلافاصله به پزشك مراجعه كنيد.
نوزاد را به خاطر زردي از شير مادر محروم نكنيد
همان طور كه اشاره كرديم زردي در برخي نوزادان ممكن است بر اثر استفاده از شير مادر باشد. 2 گروه از نوزادان هستند كه با خوردن شير مادر به زردي مبتلا ميشوند. گروه اول بيشتر نوزادان مادراني هستند كه به طريق سزارين وضع حمل كردهاند و زردي به دليل كم بودن شير مادر و در روزهاي اوليه تولد ايجاد ميشود. در اين حالت چنانچه تغذيه با شير مادر استمرار داشته باشد، رفتهرفته شير مادر بيشتر و كمبود كالري نوزاد جبران ميشود و همچنين حركات روده او بهتر شده و زردي از بين ميرود. در نوع دوم، زردي نوزاد معمولا از هفته دوم تولد آغاز ميشود و علت آن ميتواند موادي باشد كه در شير وجود داشته و باعث غيرفعال كردن آنزيمهاي كبدي و رودهاي نوزاد ميشود كه اين موضوع مواد صفراوي را بازجذب ميكند. در واقع اين مشكل به خاطر رشد ناكافي روده و كبد نوزاد رخ ميدهد.
درمان نشدن زردي در نوزادان ممكن است باعث بروز اختلالات مغزي و عقبماندگي ذهني شود
در اين مورد هم پزشكان توصيه ميكنند كه تغذيه نوزاد با شير مادر را ادامه دهيد و چنانچه به علت شدت زردي، نياز به تعويض خون نوزاد باشد، پزشك توصيه ميكند كه حداكثر 48 ساعت شير مادر را قطع و از شير خشك يا شير دوشيده شده براي تغذيه كودك استفاده كنيد. البته پس از رفع زردي، مجددا بايد تغذيه با شير مادر را از سر گرفت.
بنابراين زردي ناشي از شير مادر هرگز نميتواند دليلي بر قطع شير مادر باشد. نوزاداني كه زردي آنها بر اثر مصرف شير مادر است، بدون نياز به درمان بهبود مييابند و نبايد آنها را از اين نعمت محروم كرد. بررسيهايي كه بتازگي صورت گرفته نشان ميدهد كه حتي تكرار نكردن وعدههاي شيردهي در نوزادان، زردي را در آنها تشديد ميكند.
برخي هم معتقدند اولين شير مادر كه آغوز است، باعث بروز زردي در نوزادان ميشود. همان طور كه ميدانيد آغوز شيري بسيار مقوي است كه خود يك ماده ايمني، پركالري و سرشار از مواد مغذي بوده، زود هضم ميشود و درصد پروتئين بالايي دارد و بهترين ماده غذايي براي نوزادان تازه متولد شده محسوب ميشود و به هيچ عنوان موجب زردي نميشود.
تاثير لامپ مهتابي سفيد بر زردي
از سالها پيش شنيدهايم كه اگر كودكي دچار زردي شد، با قرار دادن او زير نور لامپهاي فلورسنت ميتوان او را درمان كرد. درست است كه نور درماني يكي از راههاي درماني زردي در نوزادان محسوب ميشود، ولي استفاده از نور مهتابي هيچ پايه و اساس علمي نداشته و تاثير چنداني در درمان زردي ندارد بلكه نور فلورسنتي كه به عنوان درمان اين بيماري استفاده ميشود، طول موجهاي خاصي دارد كه لامپهاي مهتابي اين طول موج و قدرت درماني را ندارند. استفاده از نور خورشيد هم به دليل سوزاندن پوست لطيف نوزاد توصيه نميشود.
تاثير درمانهاي سنتي بر زردي
درمانهاي سنتي هميشه از زمانهاي قديم مورد توجه مردم كشورمان بوده است. شير خشت يكي از همان موادي است كه حرفهاي ضد و نقيضي درباره استفاده و عدم استفاده آن در درمان زردي ميشنويم. شير خشت نوعي ماده گياهي است كه در قديم براي درمان زردي مورد استفاده قرار ميگرفت. ولي در حال حاضر بسياري از پزشكان اعتقادي به استفاده از شير خشت و داروهايي نظير آن ندارند ولي تحقيقات نشان داده كه مصرف قطره خوراكي شير خشت همراه نور درماني تاثير بسيار زيادي در بهبود نوزادان مبتلا به زردي دارد. به طوري كه سرعت بهبود را به نحو چشمگيري افزايش ميدهد. اين ماده با داشتن قندهايي چون مانيتول يكي از درمانهاي مهم براي زردي به شمار ميرود كه چنانچه به روش بهداشتي مورد استفاده قرار گيرد، بسيار موثر خواهد بود و امروز جنبه درماني آن هم به صورت علمي به اثبات رسيده است. علاوه بر شير خشت، روشهاي سنتي ديگري هم وجود دارد كه به تجربه و از لحاظ علمي به اثبات رسيدهاند. آرد جو از جمله موادي است كه ميتواند در درمان زردي موثر واقع شود به اين صورت كه آرد جوي نرم و الك شده را روي بدن نوزاد بجز روي صورت و دور ناف ميپاشند. اين روش همراه نور درماني تاثير و سرعت درماني بيشتري خواهد داشت.
شستن بدن نوزاد با عرق كاسني همراه آب ولرم نيز در درمان زردي موثر است.
همچنين ميتوانيد ترنجبين و آب را مخلوط كرده و پارچهاي را در آب خيس كرده و به پشت گوش و پيشاني نوزاد بماليد.
راهكار ديگر حجامت است به طوري كه در پشت گوش نوزاد خراش كوچكي ايجاد ميكنيد تا چند قطره خون از آن جاري شود. اين درمانهاي جايگزيني ساده در كنار درمانهاي طبي ميتوانند در درمان زردي نوزادان موثر باشند، البته به شرطي كه به صورت كاملا بهداشتي انجام گيرند.
عوارض تاخير در درمان
معمولا زردي بيماري جدياي محسوب نميشود و طي يك تا 2 هفته بهبود مييابد. ولي چنانچه ميزان بيليروبين بالاتر از حد بوده و بدون درمان باقي بماند، بيليروبين وارد مغز شده و باعث وارد آمدن آسيبهاي جدي به مغز ميشود. بررسي و درمانهاي اوليه و زودهنگام زردي نوزادان ميتواند از بروز اين عوارض جدي جلوگيري كند. از عوارض درمان نشدن زردي ميتوان به فلج مغزي، عقبماندگي ذهني، حملات صرعي، اشكال در تعادل حركتي، ناهنجاريهاي دنداني و ناشنوايي اشاره كرد كه ديگر قابل درمان نيستند. پس با مشاهده اولين نشانههاي زردي در كودكتان بلافاصله به پزشك مراجعه كنيد.
