درجات قاریان قرآن

نویسنده: استاد حسین انصاریان

قاریان قرآن، برحسب خلوص، تدبر، تأثیر پذیری و خضوعشان ( نسبت به قرآن ) در مراتب و درجات متفاوتی قرار دارند. بزرگان علم اخلاق و عرفان، از جمله ملامحسن فیض کاشانی و ملااحمد نراقی، برای تلاوت کنندگان قرآن، سه درجه و مرتبه در نظر گرفته و متذکر شده اند که یکی از آداب تلاوت، سعی در ترقی و رسیدن به درجات بالاتر است.
مرتبه ی اول: قاری خود را در حالتی تصور کند که گویا در برابر پروردگار ایستاده و به تلاوت قرآن مشغول است، و خدایتعالی به او نظر می کند و کلام او را می شنود.
بدیهی است حال چنین بنده ای که خود را در حضور مولا می بیند، حال تضرع و زاری و ناله است.
مرتبه ی دوم: قاری چنان در قلب خود مشاهده نماید که گویا خداوند بزرگ او را مورد الطاف بی پایان خویش قرار داده، و به او امر و نهی می کند.
وظیفه ی قاری در چنین حالت، خوف و شرمساری و سراپا گوش شدن است.

مرتبه ی سوم: قاری حتی ذره ای متوجه خود و تلاوت خود نباشد، و تمام هوش و حواس او متوجه صاحب کلام باشد. به طوری که گویا غرق در مشاهده ی جمال بی همتای اوست.
بنابر قول بزرگان یاد شده (۱)، مرتبه ی اول و دوم درجه ی اصحاب یمین، و مرتبه ی سوم درجه ی مقربین و صدیقین، و خارج از این مراتب، درجه ی غافلین است.
حالات معصومین (ع) به هنگام تلاوت
در سیره ی اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام، به موارد زیادی اشاره شده است که آن برگزیدگان خدا، به هنگام تلاوت قرآن، جز جمال زیبا و کلام شیرین دوست، چیز دیگری را نمی دیده و نمی شنیدند.
« نقل است که حضرت امام جعفر صادق (ع) مشغول نماز بودند که یکباره حالت خاصی به ایشان دست داد و مدهوش بر زمین افتادند.
وقتی آن حضرت بهوش آمدند، علت آن حالت را پرسیدند. فرمودند : آیه ای را با زبان قلبم آن قدر تکرار کردم که گویا آن را از صاحب کلام شنیدم. اندامم تاب دیدن قدرت او را نیاورد، و از خود بیخود شدم. »(۲)
بسیاری از عالمان ربانی و مؤمنان زاهد نیز، به هنگام تلاوت قرآن، به حالات خاصی می رسند، که در این باره نقل قول بسیار است.
« یکی از حکماء گفته: من همواره به تلاوت قرآن مشغول بودم ولی شیرینی از آن احساس نمی کردم. تا این که روزی چنان تلاوت می کردم که گویا می شنیدم که نبی اکرم (ص) آن را بر یارانش تلاوت می فرماید.
آنگاه از این مقام هم قدم فراتر گزاردم، و هنگام تلاوت چنان بود که گوئی از جبرئیل می شنیدم که بر پیغمبر (ص) تلقین می کند. سپس خداوند متعال مرا به این مقام رسانیده که گویا آیات شریفه را از متکلم آن استماع می کنم، و چنان لذت می برم که از وصفش عاجزم »(۳)
مراتب قاریان در روز قیامت
به استناد احادیثی که در کتابهای معتبر ذکر گردیده ، در روز قیمامت نیز ، قاریان قرآن ، بر حسب مقدار آیاتی که تلاوت می نمایند، در مراتب و درجات متفاوتی قرار می گیرند .
ششمین نیر فروزان برج امامت و عصمت، امام صادق (ع) فرمود:
« بر شما باد به تلاوت قرآن، که درجات بهشت مساوی است با عدد آیات قرآن. و روز قیامت به قاری قرآن گفته می شود که بخوان و بالا برو، و او هر آیه که می خواند یک درجه بالا می رود.»(۴)
از امیرمؤمنان علی علیه السلام نقل است که فرمودند:
« به قاری قرآن گفته می شود بخوان و بالا رو، و آن را به تأنی بخوان همچنان که در دنیا آن را به تأنی می خواندی. همانا عظمت مقام و درجه تو، در آخرین آیه ایست که می خوانی. »(۵)
دسته بندی قاریان قرآن
در روایتی که از پنجمین امام معصوم حضرت باقر علیه السلام به ما رسیده است، ایشان قاریان قرآن را به سه دسته تقسیم نموده و انگیزه ی هر کدام را بیان فرموده اند.
« قاریان قرآن سه دسته اند:
اول – کسانی که قرائت قرآن را وسیله امرار معاش و تقرب به ملوک و فزون طلبی نسبت به مردم قرار داده اند.
دوم – کسانی که قرآن را می خوانند، و فقط حروف آن را گرفته و حدود آن را ضایع کرده اند. خداوند امثال آنها را زیاد نکند.
سوم – کسانی که قرآن را تلاوت می کنند، و با دستورات شفابخش آن، بیماری های قلبی و فکری خود را درمان می کنند. شب ها با تلاوت قرآن مأنوس هستند و روزها در صحنه های زندگی از آنها الهام می گیرند، و بخاطر انس با قرآن، پهلو از رختخواب ناز تهی می کنند.
پس خداوند به برکت این گروه از حاملان معارف قرآن، بلا را از اجتماعات دور می کند، و بخاطر آنان باران رحمت خود را فرود می آورد. به خدا قسم که این دسته در جامعه، از کبریت احمر کمیاب ترند »(۶)
پی نوشت ها:
۱- در کتابهای ارزنده « معراج السعاده » و « حقایق » .
۲ و ۳ – حقایق – تألیف ملامحسن فیض کاشانی .
۴- وسائل، ج ۲ – به نقل از قرآن در احادیث اسلامی .
۵- مجمع البیان ، ج ۱ ، ص ۳۰ .
۶- کافی ، ج ۲ – به نقل از قرآن در احادیث اسلامی .

این مطلب را برای اولین بار است که همگی در طول عمرتان می خوانید و می شنوید.

این مطلب را بنده از دیدگاه پژوهش های خودم می نویسم که به تایید علما هم رسیده است. جهت بازخورد بهتر مطلب لازم به ذکر است که اینجانب به توفیق الهی مدتی از عمرم را صرف تلاوت قرآن در سبک های مختلف کرده ام اما به دلایلی که شاید بعدا عرض کردم تلاوت ترتیل را خیلی دوست دارم.

همانطور که می دانید همه قاریان برجسته قرآن و همه تلاوت های ماندگار از سرزمین مصر و دانشگاه الازهر برخاسته است.

دانشگاه الازهر از مراکز مهم علمی مصر است که ورود به آن شرایط سختی دارد از جمله اینکه داوطلبان ورود به آن باید حافظ کل قرآن باشند و حدود 1000 حدیث از دو منبع مهم حدیثی اهل سنت(یعنی کتب صحیح مسلم و صحیح بخاری) را حفظ باشند.

بحث سر این نیست، موضوعی که در این مطلب می خواهم عرض کنم مربوط به تربیت قاریان و چرایی تلاوت نشدن برخی آیات می باشد.

اگر تلاوت ترتیل را کنار بگذاریم که سبک ان جداست و متاسفانه در بین ما چندان جایگاهی ندارد و به تلاوت های مجلسی این قاریان پرورش یافته در این مکتب بپردازیم به موضوع مهمی می رسیم که یکی از سرنخ های ما برای اثبات نفوذ رشته های صهیونیستی و امریکایی به این دانشگاه مهم اسلامی می باشد.

کسانی که شناخت جزئی از قاریان برجسته مصری دارند به خوبی می دانند که هر قاری برجسته ای چندین تلاوت ماندگار و روح افزا دارد که با جان و دل انسان آمیخته می شود.

برای مثال از عبدالباسط تلاوت های سوره های مبارکه حمد و حشر و تکویر بسیار بر دل ها نشسته است و ماندگار شده است.

از شحات انور سوره شمس و چندین سوره دیگر ماندگار شده است.

از مصطفی راغب غلوش سوره الاسراء و چند تلاوت دیگر بسیار بر دلها نشسته است.

و همین طور از قاریان دیگر تلاوت هایی دیگر ماندگار شده است و همگان آن تلاوت را با نام آن قاری می شناسند.....

اما آنچه که در این باب بسیار تعجب آور می باشد، این موضوع است که در بین این همه قاریان برجسته که تعداد آنها روز به روز رو به افزایش است هیچ تلاوت ماندگاری از آیات جهادی قرآن وجود ندارد و اصلا این قاریان روی آیات جهادی قران کار نمی کنند که البته اجازه آن را هم ندارند و توسط هیئت های نظارتی این دانشگاه این آیات بایکوت می شود.

ما در قرآن حدود 74 آیه داریم که مستقیم یا غیر مستقیم به موضوع جهاد مسلمین با کفار و دشمنان می پردازد، اما با نفوذ ایادی صهیونیست ها و امریکا به تشکیلات این دانشگاه به اصطلاح اسلامی، سعی در بایکوت کردن و از رده خارج کردن این آیات می کنند تا مبادا با تلاوت های دلنشین این آیات مورد استقبال مسلمانان واقع شود.

لازم به توضیح است که چون دانشگاه الازهر مصر تنها دانشگاه جهان اسلام است که به صورت تخصصی روی موسیقی و صوت و لحن قرآن کار می کند قاریان دیگر کشورها هم به دلیل نداشتن سبک خاصی ناچار به تقلید از این قاریان می کنند و این رویه بایکوت آیات جهادی روز به روز ادامه می یابد.

یادمان نرود ما در قران 74 آیه جهادی داریم نگذاریم که در لابه لای تلاوت های دلنشین قاریان دانشگاه وابسته به صهیونیست و امریکایی و وهابی، این آیات در بین ما هم بایکوت شده و فراموش شود.

صهیونیست و امریکا می خواهد روحیه جهادی را در بین مسلمانان از بین ببرد.

برخی آیات جهادی قرآن که در تلاوت های ماندگار قاریان بزرگ هیچ جایی ندارد:

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَابْتَغُواْ إِلَيهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُواْ فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» سوره المائده /35

«اي كساني كه ايمان آورده‏ ايد از خدا پروا كنيد و به او [توسل و] تقرب جوييد و در راهش جهاد كنيد،  باشد كه رستگار شويد»

«تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ» سوره الصف/11

"به خدا و رسول او ايمان بياوريد و در راه خداوند با اموال و جانهايتان جهاد كنيد"

« لَكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ جَاهَدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ وَأُوْلَئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» سوره التوبه/88
« ولي پيامبر و كساني كه با او ايمان آورده ‏اند با مال و جانشان به جهاد برخاسته‏ اند و اينانند كه همه خوبي ها براي آنان است اينان همان رستگارانند»

و این آیات:

بقره218، حجرات15، نساء95، حج78، عنکبوت6، محمد31، مائده54، ممتحنه1 و دهها آیه دیگر

اما دو آیه جهادی دیگر هم هست که عمری با امید آنها زنده ام:

وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لاَ تَعْلَمُونَهُمُ اللّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ

سوره الانفال/60

و در برابر آنها آنچه توانستيد از نيرو (ى انسانى، سلاح‏هاى روز و هزينه نبرد) و اسبان بسته و آماده شده (وسايط نقليه مناسب) آماده سازيد كه بدين وسيله دشمن خدا و دشمن خود و دشمنان ديگرى را غير آنها كه شما آنها را نمى‏ شناسيد، خداوند آنها را مى‏ شناسد، بترسانيد. و هر چيزى كه در راه خدا انفاق كنيد (در روز جزا) به طور كامل به شما داده خواهد شد و بر شما هرگز ستم نمى‏ رود (از حقتان كاسته نمى‏ شود)

وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاء عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ

سوره آل عمران/169

هرگز كسانى را كه در راه خدا كشته شده‏ اند مرده مپندار بلكه زنده‏ اند كه نزد پروردگارشان روزى داده مى‏ شوند

پناه بر خدا