چاقي مركزي (يا چاقي شكمي) چاقي سيبي شكل است كه به طور عادي به چاقي شكمي معروف است. اين نوع چاقي حاصل تجمع چربيهاي احشايي است كه منجر به افزايش دور كمر ميشود. چاقي سيبي شكل، درست برخلاف چاقي گلابي شكل است كه در آن، ناحيه رانها و باسن فرد دچار چاقي ميشود. طبق تحقيقات صورت گرفته، در چاقي سيبي شكل، چربي اضافي كه اطراف شكم انباشته ميشود، خطر زيادي را براي فرد ايجاد ميكند و اين افراد بيشتر بايد به فكر كاهش وزن خود باشند. گاهي افرادي كه شكم بزرگي دارند، تصور ميكنند شكم آنها مانند شكم ورزشكاران است؛ ولي اين تصور كاملا اشتباه است. در واقع ما 2 نوع شكم داريم. يك نوع شكمهاي شل كه همانند شكم ورزشكاران است و ديگري شكمهاي سفت كه بيشتر افرادي كه از چاقي شكمي رنج ميبرند داراي چنين شكمي هستند.
چاقي شكمي متشكل از چربيهاي احشايي است كه پشت ماهيچههاي شكم قرار گرفته و اطراف اندامها و اعضاي داخلي بدن را ميگيرند. اين چربيها، ماهيچههاي شكمي را به بيرون فشار ميدهند و به شكم، شكلي سفت و گرد ميدهند. هر چه شكم سفتتر و برآمدهتر باشد، بيشتر براي سلامت مضر است.
اين چربيها از كجا ميآيند؟
دليل اصلي چاقي، عدم تعادل انرژي خالص است. به اين معنا كه انسان بيش از آن كه كالري بسوزاند، مصرف ميكند. چاقيهاي شكمي به دلايل مختلف محيطي و ژنتيكي ايجاد ميشوند. اين نوع چاقي با خوردن زياد و زندگي بيتحرك در ارتباط است. يكي از دلايل اين نوع چاقي، مواد غذايياي هستند كه در طول شبانه روز مصرف ميكنيم. استفاده زياد از چربيها و غذاهاي شيرين يكي از اصليترين دلايل به شمار ميروند. حفظ يك رژيم سالم و متعادل، بهترين راه مقابله با اين مشكل است. براي اين كار از مقادير زيادي ميوه و سبزيجات استفاده كنيد. دليل ديگر كمتحركي است. ورزش كردن راهكاري بسيار مناسب است (حتي قدم زدن كوتاه مدت هم مي تواند موثر باشد) همچنين اگر رژيم غذايي مناسب و فعاليت خوبي در طول روز داريد ولي هنوز از چاقي شكمي رنج ميبريد، ممكن است مشكل از جاي ديگري باشد. بهتر است از لحاظ غدد تيروئيد مورد معاينه قرار بگيريد. در اين ميان استرس و اضطراب بخصوص در زنان ميتواند باعث چاقي شكمي شود. به طوري كه پس از پايان استرس، هورمون كورتيزول ترشح و باعث ذخيره چربي در اطراف ناحيه شكمي ميشود. علاوه بر اين، گاهي افراد بر اثر استرس به پرخوري رو ميآورند كه همين عامل هم يكي ديگر از دلايل است. الكل چاقي ايجاد ميكند، زيرا سوخت و ساز بدن را كاهش داده و كالريهايي را كه مصرف نشدهاند، مستقيم در ناحيه شكم ذخيره ميكند. بسياري از داروها هم هستند كه عوارض جانبي داشته و باعث چاقي شكمي ميشوند. يكي از اصليترين دلايل چاقي شكمي، جنبه ارثي و ژنتيكي آن است و همين مساله خلاص شدن از شر اين چربيها را دشوارتر ميكند، اما به اين معنا نيست كه چربيها هرگز از بين نميروند، بلكه تلاش بيشتري را ميطلبند.
چگونه چاقي شكمي را تشخيص دهيم؟
اولين چيزي كه ميتوان به واسطه آن از چاقي شكمي آگاه شويم، اندازهگيري دور كمر است. در زنان دور كمر 88 سانت به بالا و در مردان 102 سانت به بالا ميتواند هشداردهنده باشد. چنانچه دور كمر شما از اين اندازه بيشتر باشد حتما بايد به فكر رژيم گرفتن باشيد. اگر به يكي از مشكلات قند خون بالا و چربي خون مبتلا شدهايد، چربي زيرماهيچهاي داريد. اين نوع چربي در مقايسه با چربي زيرپوستي بسيار خطرناكتر است و براحتي هم از بين نميرود. براي نابودي تدريجي اين نوع چربيها ابتدا بايد علت ايجاد آن را پيدا كرد. از سوي ديگر طبق تحقيقات صورت گرفته، بدن براي كسب انرژي از چربيهاي زير ماهيچهاي استفاده ميكند؛ بنابراين پيادهروي ميتواند بسار موثر باشد. چربيهاي زيرپوستي از نوع چربيهايي هستند كه در بدن ورزشكاران وجود دارند و بر اثر بيتحركي به چربيهاي زير ماهيچهاي تبديل ميشوند.
نمايه توده بدني BMI يكي از معمولترين روشهايي است كه براي تعيين چاقي استفاده ميشود. در اين روش، وزن بر حسب كيلوگرم بر مجذور قد به متر، يعني قد به توان 2 تقسيم ميشود و اگر عدد به دست آمده از 25 بيشتر بود، چاقي ميشود. ولي در اين روش مشكلي وجود دارد و آن اين كه ممكن است فردي كه چربي اضافي ندارد به دليل داشتن اندامي عضلاني چاق به شمار آيد. از سوي ديگر افرادي كه چربي اضافي در شكم دارند، چاقي آنها طبيعي تلقي شود؛ بنابراين بهترين معيار تعيين چاقي شكمي همان اندازهگيري دور كمر است كه اشاره شد.
چاقي شكم، زنگ خطري براي شما
چاقي مركزي يا چاقي شكمي منشا بسياري از بيماريهاست و به مرور ميتواند فرد را به مشكلات اساسي جسمي مبتلا كند. اين نوع چاقي خطر ابتلا به بيماريهاي قلبي ـ عروقي، فشارخون بالا، مقاومت انسوليني و ديابت نوع 2 را بالا ميبرد. از مهمترين خطراتي كه چاقي شكمي دارد باريك و سخت شدن عروق و مشكلات قلبي ـ عروقي است كه منجر به سكته و حملات قلبي ميشود. اين چاقي از سوي ديگر ميتواند باعث ابتلاي فرد به سرطانهاي هورموني نظير سرطان سينه شود. طبق تحقيقات صورت گرفته بافت چربي انباشته در بدن بخصوص در اطراف شكم باعث ترشح هورموني ميشود كه رشد سلولهاي چربي را تحريك كرده و اشتهاي فرد را افزايش ميدهد. در واقع چاقي شكمي، اضافه وزن بيشتري را براي فرد ميآورد.
كلسيم در افرادي كه نسبت دور كمرشان به باسن بيشتر است 2 برابر زيادتر است. احتمال سكته در افراد چاقي شكمي 300 برابر افراد مبتلا به ديابت قلبي است. همانطور كه ميبينيد اين آمار به حدي وحشتناك است كه حتي نبايد لحظهاي درنگ كرد.
جالب است بدانيد نوع چاقي در زنان و مردان به دليل نوع هورمونهاي ترشح شده تفاوت دارد.
ترشح هورمونهاي زنانه باعث ميشوند چربي در نواحي ران و باسن تجمع يابد. در زنان بيشتر چاقي گلابي شكل ديده ميشود. در مردان به دليل تفاوت هورموني، چربي بيشتر در ناحيه شكم است. زماني كه زنان به سن يائسگي ميرسند به دليل كاهش توليد استروژن توسط تخمدانها، چربيها از ناحيه ران و باسن به دور كمر رفته و در شكم انباشته ميشوند.
ورزش موضعي، چربيسوزي نميكند
در حوزه لاغري و آب كردن چربيها، باور غلطي وجود دارد كه با ورزش موضعي ميتوان ناحيهاي را كه دچار چاقي شده، لاغر كرد. ورزش موضعي تنها براي ساخت عضلات خاصي مفيد است و تاثير بسيار كمي روي از بين بردن چربي دارد. ورزشهاي شكمي به ساخت و قويتر شدن عضلات شكم كمك ميكند نه به آب شدن چربيهاي آن. بهترين و مناسبترين راه كم كردن چاقي شكمي اين است كه كالري كمتري نسبت به ميزاني كه در طول روز مصرف ميكنيد، جذب كنيد. به عبارت ديگر، بايد مقدار كالري دريافتي خود را كاهش دهيد. در اين هنگام بدن شما چربي را به انرژي قابل استفاده تبديل كرده و به مرور، ذخاير چربي ناپديد ميشود؛ ولي فراموش نكنيد كه اين كار به زمان زيادي نياز دارد. در مردان چربي شكم و در زنان چربي ناحيه رانها و باسن، آخرين مناطقي از بدن هستند كه چربي خود را از دست ميدهند. البته بهرغم داشتن تمام رژيمهاي غذايي، تجربه ثابت كرده كه بدون انجام حركات مرتب ورزشي از قبيل ايروبيك و ساير ورزشها، اين كار ناممكن است. براي از بين رفتن چاقي شكمي، به خود و بدنتان زمان بدهيد. همانطور كه در طول سالها اين چربيها روي هم انباشته شدهاند، طبيعتا مدتها هم طول ميكشد تا از جاي خود حركت كنند.
چگونه از شر شكم بزرگ خلاص شويم؟
چربيهاي شكمي از سختترين چربيهايي هستند كه آب ميشوند و صبر و حوصله زيادي ميطلبد، ولي هرگز نبايد نااميد شد، بلكه با انجام برخي راهكارهاي ساده و البته با كمي همت ميتوانيد اندامي متناسب داشته باشيد.
از مصرف غذاهاي آماده و فرآوري شده و دسر خودداري كنيد و تا ميتوانيد از ميوه، سبزيجات، سالاد همراه با روغن زيتون، غلات و فيبرها استفاده كنيد و غذاهاي پر نمك را كنار بگذاريد. مصرف حبوبات و آجيل را هرگز فراموش نكنيد، چون حاوي چربيهاي مفيدي هستند كه با چربيهاي بد و مضر شكمي مبارزه كرده و كلسترول خون را تحت كنترل در ميآورند.براي جلوگيري از احتباس مايع، روزانه حداقل 8 ليوان آب بنوشيد.
مصرف مواد غني از كلسيم مانند شير را فراموش نكنيد. خوردن روزانه 3 وعده از فرآوردههاي حاوي كلسيم، چربي شكمي را بيشتر از بين ميبرد و به كاهش وزن افراد كمك زيادي ميكند. در اين ميان شير از ارزش بيشتري برخوردار است و هرگز مكملهاي كلسيم نميتوانند جاي شير را بگيرند.
هميشه فعاليت بدني را در برنامه روزانه خود داشته باشيد تا چربيها در بدنتان انباشته نشود. انجام حركات ورزشي مانند ورزشهاي هوازي، ايروبيك، راهرفتن، دويدن، شنا، دوچرخهسواري، تنيس، بسكتبال و... حداقل به مدت 20 دقيقه و 5 بار در هفته ميتواند به شما در كاهش چربيهاي شكمي كمك كند. در كنار اينها، دويدن تند هم تمام عضلات شكم را درگير كرده و به كوچك شدن آن كمك ميكند.
