آيا خودروهاي برقي واقعا دوستدار محيط زيست هستند؟ آيا عنوان آلودگي صفر واقعا برازنده اين نوع خودروهاست؟ حقيقت اين است كه خودروهاي برقي آنقدر هم كه گفته ميشود يا بسياري از افراد تصور ميكنند، جزو فناوريهاي سبز به شمار نميآيند. البته در اين خصوص بايد بسياري از فاكتورها را در نظر گرفت. اينكه چنين خودروهايي در كجا و چه موقعي مورد استفاده قرار ميگيرند در يافتن پاسخ قطعي به چنين پرسشهايي تأثيرگذار هستند.
نيسان از آن دسته شركتهاي خودروسازي به شمار ميآيد كه در سالهاي اخير روي مقوله فناوري خودروهاي الكتريكي و دوگانه سوز فعاليتهاي تحقيقاتي زيادي داشته كه در نتيجه آن محصولات قابل توجهي نيز ارائه كرده است. اين شركت چند ماه پيش اعلام كرد بزودي خودرويي معرفي ميكند كه كاملا برقي بوده و عملا ضريب توليد آلايندگي آن صفر است و در واقع نخستين خودروي پاكي است كه به توليد انبوه خواهد رسيد. اين خودرو Leaf نام دارد كه با تبليغات زيادي رونمايي شده است. اين شركت حتي تور 24 ساعتهاي براي گرداندن اين خودرو در سراسر شهر راهاندازي كرد تا آنچه را كه مدعي شده، عملا در واقعيت نشان دهد.
اين خودرو انرژي مورد نياز براي حركت خود را از بسته باتري دريافت ميكند كه استفاده كننده براي شارژ آن بايد تنها دو شاخه خودرو را به پريز برق متصل كند. در اين خودرو نه اثري از موتور احتراقي است و نه مخزن سوخت و البته جايي نيز براي لوله اگزوز طراحي نشده است چون Leaf دودي توليد نميكند. تا زماني كه اين خودرو در جاده و خيابان در حركت است بايد آن را يك خودروي واقعا پاك با ضريب آلايندگي صفر در نظر گرفت. اما در شب و زماني كه خودرو در حال شارژ شدن در گاراژ خانه است داستان ديگري رقم ميخورد. باتري خودرو در طول روز انرژي ذخيره شده خود را از دست ميدهد و بايد در شب شارژ شود. اكنون اين پرسش مطرح ميشود كه الكتريسيته مورد نياز براي شارژ مجدد باتري خودرو از كجا تأمين ميشود؟ پاسخ شايد در ظاهر ساده باشد: از نزديكترين تأسيسات توليد برق. اما الكتريسيتهاي كه در اين تأسيسات توليد ميشود چگونه تأمين ميشود؟ دقيقا از همين جاست كه ترديدها درخصوص بيخطر بودن خودروهاي برقي براي محيط زيست زمين آغاز ميشود. حقيقت مهمي كه شايد بسياري از افراد به آن توجهي نميكنند، اين است كه الكتريسيتهاي كه در بسياري از تأسيسات تأمين برق در سراسر جهان توليد ميشود با تكيه بر استفاده از سوختهاي فسيلي حاصل ميشود.
البته Leaf تنها خودرويي است كه توجه جهانيان را به خود جلب كرده است. در سالهاي گذشته ساير شركتهاي معتبر خودروسازي نيز تلاشهاي جدي را براي توليد انبوه خودروهاي تمام برقي آغاز كردهاند. شورلت از جملهايي است شركتها كه خودروي Volt را به عنوان محصول برقي و آماده براي توليد انبوه خود مهيا ميكند. البته در كنار موتور برقي اين خودرو از يك موتور جانبي كوچك سيستم احتراقي درونسوز نيز استفاده شده است. وظيفه اين موتور شارژ بسته باتري خودروست. فورد نيز براي سال آينده خودروي خاص خود را معرفي ميكند. خودرو Focus يكي از پيشرفتهترين محصولات برقي اين برند سرشناس به شمار ميآيد. البته در اين ميان نبايد از تلاش شركتهاي ديگري نظير تويوتا، ولوو، آئودي و هيونداي نيز غافل شد.
توجه به آلايندگي تأسيسات توليد برق
محققان بر اين باورند كه اگر بخواهيم نقش خودروهاي برقي در محيط زيست مناطق شهري و بخصوص مناطق پرجمعيت را بررسي كنيم، نبايد از كنار آلودگي كه در پيتوليد الكتريسيته در تأسيسات تأمين برق راهي محيط اطراف ميشود، بيتفاوت عبور كنيم. چندي پيش در وزارت انرژي آمريكا تحقيقاتي در اين خصوص انجام شد كه نتايج آن ميتواند جالب توجه باشد. محققان اين بررسي متوجه شدند ميزان آلودگي كه در تأسيسات توليد برق به محيط زيست راه مييابد با توجه به محل قرار گرفتن آنها فرق ميكند. براي اين منظور آنها سراسر خاك آمريكا را به 13 بخش مختلف ناحيهبندي كردند تا تجزيه و تحليلهاي مورد نظرشان را انجام دهند.
اولين كاري كه آنها انجام دادند بررسي تنوع منابع سوختي بوده است كه در اين مناطق براي توليد برق در تأسيسات گوناگون به كار گرفته ميشود. انرژي هستهاي، گاز طبيعي و زغال سنگ 3 منبع اصلي و شناخته شده توليد برق در اين تأسيسات هستند. البته منابع انرژي برگشت پذير نيز سهم بسيار اندكي را در اين ميان به خود اختصاص ميدهد.
محققان در نخستين گام انرژي هستهاي و منابع برگشتپذير توليد انرژي را مورد بررسي قرار دادند. در كشوري همچون آمريكا اين منابع انرژي كمتر از يكچهارم الكتريسيته مورد نياز اين كشور را توليد ميكند، اما نكته اساسي اين است كه الكتريسيته به دست آمده از اين راه در كسري از ثانيه صرف مصارف از پيش برنامهريزي شده و هميشگي ميشود و عملا نميتوان از اين منابع انتظار داشت تا الكتريسيته قابل توجهي را براي راهاندازي ناوگان خودروهاي برقي تامين كند.
اين به آن معناست فردي كه در آمريكا زندگي ميكند حتي اگر با يكي از مزارع توليد برق با استفاده از توربينهاي بادي فاصله چند صد متري داشته باشد هيچگاه نميتواند از برقي كه در اين مزارع توليد ميشود براي شارژ باتري خودروي برقي خود استفاده كند.
شارژ باتري خودرو با انرژيهاي تجديدپذير
با خارج كردن منابع انرژي هستهاي و تجديدپذير، محققان به اين نتيجه رسيدهاند كه راهاندازي خودروهاي برقي عملا با استفاده از برقي صورت ميگيرد كه در تأسيسات توليد برق مبتني بر سوختهاي فسيلي نظير گاز و زغال سنگ تأمين ميشود. اگر شما در منطقهاي زندگي ميكنيد كه گاز طبيعي به وفور يافت ميشود منطقي است كه قبول كنيم خودروهاي برقي كه در اين مناطق در تردد هستند، دي اكسيد كربن چندان زيادي راهي اتمسفر زمين نميكنند. در پشت پرده، قضيه از اين قرار است كه تأسيسات برق اين مناطق عمدتا با استفاده از گاز طبيعي كار كرده و سهم زيادي در توليد دي اكسيد كربن روي زمين بهعنوان يك گاز گلخانهاي ندارند. اما زماني كه صحبت از زغال سنگ ميشود نگرانيها به اوج خود ميرسد. در حال حاضر بسياري از تأسيسات تأمين برق در جهان با استفاده از زغال سنگ به كار خود ادامه ميدهند. به عقيده محققان ميتوان اينگونه نتيجه گرفت كه در مناطقي كه توليد برق عمدتا به وسيله سوزاندن زغال سنگ صورت ميگيرد خودروهاي برقي سهم قابل توجهي در افزايش سطح دي اكسيد كربن اتمسفر زمين دارند. از زماني كه مفهوم خودروهاي واقعا پاك مطرح شده است، دانشمندان همواره درخصوص ارائه تعريفي صحيح و منطقي از اين مقوله ترديدهاي فراواني داشتهاند و هنوز هيچكس نتوانسته تعريف روشني از خودروهاي واقعا پاك با ضريب آلايندگي صفر ارائه كند. برخي بر اين باورند تنها زماني ميتوان خودروي برقي را كاملا پاك و با ضريب آلايندگي صفر دانست كه برق مورد نياز آن از تأسيساتي تأمين شود كه در آن تنها از انرژيهاي تجديدپذير استفاده ميشود.
