كلمه «امام» يعني پيشوا، كلمه «پيشوا» در فارسي، درست ترجمه تحت اللفظي كلمه «امام» است در عربي.
خود كلمه امام يا پيشوا مفهوم مقدسي ندارد. پيشوا يعني كسي كه پيشرو است و عده اي تابع و پيرو او هستند اعم از آن كه پيشوا عادل و هدايت كننده و راه يافته باشد، يا باطل و ستمگر و گمراه باشد.(1)
قرآن كريم هم كلمه امام را در هر دو مورد به كار برده است. در يك جا مي فرمايد: و جعلناهم ائمة يهدون بامرنا(2) ما آنها را پيشوايان قرار داديم كه هدايت به امر ما مي كنند. و در جاي ديگر مي فرمايد: ائمة يدعون الي النار(3). اماماني كه به سوي آتش دعوت مي كنند. بنابراين امام از جهت لفظ از حيث لغت به معناي پيشوا و رهبر است اعم از اينكه پيشواي حق باشد يا رهبر باطل، و امام زمان يعني پيشواي زمان خودش و رهبر جامعه و مردم عصرش.
اما امام از نظر اصطلاح، و امام زمان از منظر عرف مسلمانان و به ويژه شيعيان، مفهوم بسي گسترده تر بوده و داراي حدود بيشتر از آنچه كه در لغت گفته مي شود مي باشد و شايد تعريف جامع و كاملي كه اصطلاحا مي توان از امام كرد اين است كه امام پيشوايي است كه داراي: «... ولايتي است الهي بر مردم از جانب پروردگار متعال كه جامع تمام شئون دين و دنيا است همراه با علم و دانش به تمام احكام الهي و تفسير آن، اضافه بر آن امام مسئول تربيت ظاهري و باطني انسان ها است، همراه با عصمت از خطا و گناهان به تأييد الهي».(4)
بر اساس اين تعريف امام زمان يعني كسي كه به غير از نبوت، در جميع شئون ديگر جانشين پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي باشد يعني هم رهبري سياسي اجتماع را بر عهده دارد و هم داراي مقام مرجعيت ديني جامعه است و هم ولايت الهي در دو بعد تكوين و تشريع بر جهان دارد. و امام زمان يعني پيشواي هر عصر و زمان كه داراي اين اوصاف و ويژگي ها باشد و واجد چنين خصوصيات و امتيازات است، اگر چه ممكن است در ظاهر و بخاطر موانعي در برخي از اعصار مانند زمان غيبت بعضي از اين شئون فعليت و تحقق ظاهري نداشته باشد. اما شخصيت و كسي كه داراي چنين ويژگي ها و استعداد و منصبي است، امام زمان محسوب مي شود. و در عصر حاضر «امام زمان» بر حضرت مهدي فرزند امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ اطلاق مي شود كه در سال 255ق در سامرا متولد شده و در سال 260ق از انظار مردم غائب گرديد و روزي به اراده خداوند جهت اقامه عدل و قسط ظهور خواهد نمود.
پاورقی:
1. مطهري، مرتضي، امامت و رهبري،ص46.
2. انبياء : 73.
3. قصص : 41.
4. مکارم شيرازي، ناصر، امامت، ص19.
