محمدرضا جلالي نائيني

 

خلاصه : محمدرضا جلالي نائيني (زاده : ۱۲۹۳ نائين درگذشت : ۱۱ فروردين ۱۳۸۹ تهران) روزنامه نگار، وكيل، سياستمدار، نماينده مجلس سنا و محقق و زبانشناس و قرآن پژوه بود.
وي در سالهاي پس از دهه ۲۰ به فعاليت سياسي و روزنامه نگاري روي آورد و از همراهان دكتر محمد مصدق در نهضت ملي شدن صنعت نفت بود. پس از كودتاي ۲۸ مرداد به كار وكالت اشتغال يافت. در سالهاي دهه پاياني حكومت پهلوي و اعلام فضاي باز سياسي به عضويت مجلس سنا درآمد. وي پس از انقلاب فعاليت سياسي را كنار نهاد و به كار تحقيق در زمينه ادبيات و هندشناسي پرداخت. انتشار متن فارسي اوپانيشادها به تصحيح وي و دكتر تاراچند فيلسوف و مورخ و دولتمرد برجسته هندي و ترجمهٔ سرودهاي ريگ ودا كه قديمي‌ترين سند زنده قوم آريايي هند است و همچنين تصحيح و انتشار نسخه‌اي از ديوان حافظ كه بي شك كامل ترين ديوان حافظ به چاپ رسيده مي باشد از جمله اقدامات وي است. به پاس خدمات وي پيرامون هندشناسي دانشگاه بنارس به وي درجهٔ دكتري اعطا كرد.

گروه : علوم انساني
رشته : حقوق
اوضاع اجتماعي و شرايط زندگي : سيدمحمدرضا جلالي نائيني متولد ۱۲۹۳ شمسي و در نائين به دنيا آمده است. خاندانش از علما و مؤلفان بنام و روحانيان بزرگ زمان خود بودند. تحصيلات مقدماتي را در منزل پدري و مكتبخانه آغاز كرد و عربي و ادبيات فارسي را آموخت. سپس به مدرسه حكيم نظامي اصفهان رفت و به ادامه تحصيل پرداخت.
تحصيلات رسمي و حرفه اي : سيدمحمدرضا جلالي نائيني دوره متوسطه را در مدرسه تهران (ايرانشهر) و دارالفنون به پايان برد در سال 1316 پس از ورود به مدرسه عالي حقوق و علوم سياسي در سال1319 ليسلنس قضايي گرفت در كنار كار وكالت، مشغول تحصيل در دوره دكتراي حقوق دانشگاه تهران شد و حتي پايان نامه اي با عنوان «كليات قانون جزا در ايران» تهيه كرد، اما به دليل انحلال دوره دكتري موفق به دريافت دانشنامه نشد. دريافت دكتراي افتخاري از دانشگاه بنارس هند در سال 1971 ميلادي از ديگر فعاليتهاي تحصيلي وي به حساب مي آيد.
خاطرات و وقايع تحصيل : از وقايع دوران تحصيل سيدمحمدرضا جلالي نائيني ميتوان به انحلال دوره دكتري حقوق اشاره كرد. كه موفق به دريافت دانشنامه نشد.
فعاليتهاي ضمن تحصيل : سيدمحمدرضا جلالي نائيني بعد از اخذ ليسانس قضايي در سال 1319 به دادگستري پيوست و تا سال ۱۳۲۵ در مشاغل قضايي انجام وظيفه كرد. در اين سال از مشاغل قضايي كناره گيري كرد و به وكالت روي آورد.
در كنار كار وكالت، مشغول تحصيل در دوره دكتراي حقوق دانشگاه تهران شد

زمان و علت فوت : در 11 فروردين 1389 در تهران درگذشت.
مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : سيد محمد رضا جلالي نائيني تا سال 1325 در مشاغل قضايي انجام وظيفه كرد جلالي يكي از اعضاي كانون وكلا بود و در سال ۱۳۴۹ به رياست كانون وكلا انتخاب شد و چند سالي در اين مقام بود.
پس از ماجراي كودتاي ۲۸ مرداد جلالي به درخواست خودش منتظر خدمت بدون حقوق شده و با دريافت پروانه وكالت، وكيل پايه يك دادگستري شد و در كانون وكلاي مركز، عضو دادگاه كانون و هيأت مديره و چند دوره رئيس هيأت مديره كانون وكلاي مركز بود.
وي سردبير روزنامه باختر نيز ميباشد.

فعاليتهاي آموزشي : سيدمحمدرضا جلالي نائيني علاوه بر فعاليت هاي علمي و حقوقي از فعالان بنام در زمينه فعاليت هاي مطبوعات هم بود.


آرا و گرايشهاي خاص : نظريه هاي سيدمحمدرضا جلالي نائيني درباره سير شكل گيري دادگستري و ديوان عدالت در ايران شنيدني است.
تا قبل از انقلاب مشروطيت كه براي تأسيس عدالتخانه انقلاب كردند. در قانون اساسي حتي يك كلمه درباره حقوق ملت و عدالتخانه وجود نداشت و هيچ قانوني وجود نداشت كه شاه را براساس قانون محدود كند.
در زمان مظفرالدين شاه، آنچه در زمان مشروطيت در قانون اساسي درباره حقوق مردم ايران و شكل حكومتي ايران و حقوق سلطنت و دارايي و ... در متمم قانون اساسي آمده است فرمانش از سوي آزاديخواهان صدر مشروطيت از محمدعلي شاه گرفته شد. وي بعد از صدور فرمان، پشيمان شد و بعد مجلس را به توپ بست و سرانجام فراري شد.»
جلالي نائيني، درباره دوران قاجار ادامه مي دهد: «از اوايل دوران قاجاريه اطلاعات كاملي وجود ندارد و در ظاهر محاكم به حقوق مردم رسيدگي مي كردند و هيچگونه نقصي وجود ندارد كه قضات وحدت داشته باشند. ناصرالدين شاه در سال دوازدهم سلطنتش فرماني صادر و محاكم را به دو دسته تقسيم كرد:
۱- شرعي
۲- عرفي
محاكم شرعي به امور مدني و كارهاي احوال شخصيه مردم مي پرداختند. محاكم عرفي وظيفه رسيدگي به امور جنايي و كارهاي جزايي را داشتند. باز هم قضات منصوب دولت نبودند. كساني از مجتهدان مسلم و مورد اعتماد مردم كه در امور و فروع فقهي، علم كافي داشتند، به صدور حكم مي پرداختند و گاهي هم احكام آنها اصلاً اجرا نمي شد. چون مأموران دولت تابع آنها نبودند، ولي در مجالس عرفي چون داروغه ها و مأموران دولت جزو آن دستگاه ها بودند احكام صادر شده را زود اجرا مي كردند.»

جوائز و نشانها : شايد هندي ها به پاس خدمات سيدمحمدرضا جلالي نائيني به تاريخ هند در سال ۱۹۷۱ ميلادي، دكتراي افتخاري از دانشگاه بنارس كه قديمي ترين و معتبرترين دانشگاه هند است به او اهدا شد.
چگونگي عرضه آثار : سيدمحمدرضا جلالي نائيني در عالم ادبيات، نويسندگي و تحقيق داراي تأليفات بسيار ارزشمند اسلام شناسي، ايران شناسي و هندشناسي است كه از جمله آنها تاريخ جمع قرآن كريم، تصحيح و تحقيق تاريخ تنكيس الاصنام (عرب هاي جاهلي تا ظهور اسلام)، تصحيح و تحقيق ديوان حافظ با همكاري دكتر نذير احمد و دكتر نوراني وصال، تصحيح و تحقيق مجموعه اوپانيشاد (با همكاري علامه بزرگ هند دكتر تاراچند كه چندين بار تجديد چاپ شد)، تحقيق در سروده هاي ريگ ودا كه قديمي ترين سند موجود قوم آريايي است و چندين كتاب ديگر.

---

آثار :
    1  پنچاكيانه يا پنج تنتره (كليله و دمنه)
      ويژگي اثر : تصحيح و تحقيق دكتر تاراچند، دكتر عابدي و جلالي نائيني
2  تأثير سانسكريت در ادبيات فارسي
      3  تاريخ جمع قرآن كريم
      ويژگي اثر : كتابي است با عنوان «تاريخ جمع قرآن كريم» كه از سوي انتشارات سخن به بازار كتاب عرضه شده است. بر اين اثر ??? صفحه اي استاد «احمد مهدوي دامغاني» مقدمه اي نگاشته است. اين كتاب در سال هاي دهه ?? از سوي انتشارات نقره به چاپ رسيده بود و ناشر جديد اين زحمت را به خود نداده است كه در حروفچيني آن تجديد نظري كرده و آن را با حروفچيني كتابهاي تازه خود همسان كند.
4  تحقيق در سروده هاي ديگر ودا
      ويژگي اثر : قديمي ترين سند موجود قوم آريايي است.
5  تصحيح و تحقيق تاريخ تنكيس الاصنام (عرب هاي جاهلي تا ظهور اسلام)
      6  تصحيح و تحقيق ديوان حافظ
      ويژگي اثر : با همكاري دكتر نذير احمد و دكتر نوراني وصال،
7  تصحيح و تحقيق مجموعه اوپانيشاد
      ويژگي اثر : با همكاري علامه بزرگ هند دكتر تاراچند كه چندين بار تجديد چاپ شد
8  تصحيح و ترجمه ملل و نحل شهرستاني در مورد فرقه هاي مختلف و مذاهب،
      9  شيراز و هند دريك نگاه
      ويژگي اثر : فرهنگ سانسكريت به زبان فارسي
10  طريقه گرونانك و پيدايي آيين سيك
      11  فرهنگ سانسكريت به فارسي «جلد اول» و تاريخ جمع قرآن كريم
      12  گزيده سروده‌هاي ريگودا
      ويژگي اثر : ترجمه و تحقيق و نگارش جلالي نائيني
13  مجمع‌البحرين" (درياي دو انديشه هندي و ايراني)
      ويژگي اثر : تأليف محمد داراشكوه فرزند شاه‌جهان، به كوشش جلالي نائيني
14  منتخبات آثار داراشكوه«و»شرح حال جواهر لعل نهرو
      ويژگي اثر : نسخه‌اي از آن در دانشگاه جواهر لعل نهرو، جزو شرح احوال و شخصيت جواهر لعل نهرو قرار گرفته‌است
15  مهابهارت
      ويژگي اثر : ترجمه فارسي نقيبخان در چهار جلد، به اهتمام دكتر شوكلا و جلالي نائيني
16  هند در يك نگاه" مشتمل بر تاريخ و ادبيات و مكتبهاي فلسفي هند