طلح اقاقيا درخت پرارزشي است که در گياهستان هاي استوايي آفريقا و مناطق گرمسير جزيره العرب فراوان مي رويد.
اين درخت خاردار با ميانگين طولي درحدود 30 متر و داراي گل هايي انباشته به رنگ زرد روشن مي باشد. شکوفه آن منظره زيبايي به درخت مي دهد.
به خاطر استفاده از چوب آن در نجاري و براي سوخت و همچنين به علت سايه گسترده آن شايد از مفيدترين درختان صحراهاي عربستان باشد. در توصيف قرآن به نظر مي رسد طلح به معناي اقاقياي سيال توصيفي مناسب تر و قانع کننده تر از موز باشد. سدر بي خار درختي واقعاً با شکوه است و طلح درختي است بي خار با گل هايي انبوه و هر دو درختاني سايه دارند.
اشاره به کلمات سدر و طلح در قرآن به نظر نمي رسد که منظور عناب (کنار) يا موز باشد. نتيجتاً بايد گفت که منظره بهشت با درختان زيبا و سايه داري (بدون خار) وصف شده است، با آبي جاري (آب صاف رود) و ميوه. در اين توصيف سدر به معناي عناب و طلح به معناي موز منطقي به نظر نمي رسد.
درخت اقاقيا يکي از مهمترين منابع صمغ تجارتي است که به صمغ عربي مشهور است اين تجارت براساس نام درخت و منطقه توليد انجام مي شود. براي مثلاً صمغ اقاقياي سيال در اروپا صمغ طلحه (talha gum) يا تلکه (talka gum) ناميده مي شود در صورتي که صمغ اقاقياي سنگال صمغ سودان يا حشب نام دارد. هندوستان هم صمغ طلح و هم صمغ حشب را از سودان که مهمترين منطقه توليد کننده صمغ عربي تجارتي است، وارد مي کند. ديگر کشورهاي توليد کننده اين نوع صمغ ها سنگال، نيجريه، چاد و سومالي مي باشند. کشورهاي عربي که در زمان گذشته از منابع توليد اين صمغ ها بودند اکنون به مقدار تجارتي آن را توليد نمي کنند. هندوستان از اقاقياي مصري (سنط) نوعي صمغ عربي نامرغوب تهيه مي کند که در زبان هندي صمغ کيلاياببول ناميده مي شود.
اقاقياي سيال نيز درختي است که در کنار آن حضرت محمد صلوات الله عليه، از اصحابش بيعت گرفت و در قرآن به نام "الشجره" از آن ياد شده است. (فتح /17).
صمغ سرخ کرده(با روغن)را به زنان ،بعد از زايمان مي خوراندند ومي گويند که براي ضعف عمومي بدن بسيار مؤثر است. بيش از هفتاد هزار تن صمغ عربي در بازار جهاني خريد و فروش مي شود؛ که بيشترين توليد کنندگان آن سودان و سنگال مي باشند. هندوستان فقط دو هزار تن صمغ طلح و حشب وارد مي کند و بقيه نياز خود را از صمغ مصري ببول (کيلا) تأمين مي کند .
خواص موز کال و نرسيده
موز کال و نرسيده براي افراد ديابتي که بايستي ميزان قند خون خود را ثابت نگه دارند مؤثر است، زيرا موز کال 2 گرم قند و 23 گرم نشاسته دارد، برخلاف موز رسيده که داراي نشاسته اي به نام نشاسته مقاوم است که در روده کوچک هضم نمي شود.
موز خون ساز است، بنابراين اشخاص لاغرکم خون حتماً بايد موز بخورند.
موز تقويت کننده معده است موز درمان زخم معده و روده مي باشد.
موز تأثير خوبي در تأمين رشد تعادل سيستم اعصاب دارد.
براي رفع اختلال حواس و فراموشي در دوران کهولت مؤثر است.
کمبود پتاسم مي تواند باعث افسردگي و اختلال حواس شود.
موزهاي رسيده که حاوي پتاسيم بالايي مي باشند و جويدن و هضم آنها نيز آسان است، مي تواند منبع خوبي براي تأمين پتاسيم روزانه افراد سالمند باشند.
براي داشتن فشارخون مناسب، مصرف کم نمک، سديم و مصرف زياد منابع پتاسيم، کلسيم و منيزم بسيار مفيد است.
مصرف موز دفع سديم را از بدن تسريع مي کند و باعث گشاد شدن رگ هاي خوني و کاهش فشارخون مي شود همچنين موز مي تواند از بروز بيماريهاي قلبي جلوگيري کند، زيرا پتاسيم موجود در موز از فعاليت راديکال هاي آزاد مضر جلوگيري مي کند و مانع از تصلب و گرفتگي عروق مي شود.
گياه شناسي :
موز گياهي است علفي که مانند درختچه است. برگ هاي آن بسيار بزرگ و پهن و گاهي تا 2 متر مي رسد. گل هاي آن مجتمع و به صورت سنبله است ميوه آن ابتدا سبز و بعد از رسيدن به رنگ زرد در مي آيد.
موز از چهار هزار سال قبل در هندوستان کشت مي شده است. در سال 1482 پرتغالي ها موز را در سواحل گينه پيدا کردند و به جزائر قناري بردند و سپس به وسيله ميسيونر مذهبي اسپانيولي به نواحي قاره آمريکا برده شد و اکنون موز در تمام مناطق گرمسير دنيا کشت مي شود.
موز را هنگامي که هنوز سبز است از درخت مي چينند و به مناطق مختلف مي فرستند و در آنجا به وسيله گرما دادن آن را مي رسانند.
موز انواع مختلف دارد يک نوع آن بسيار درشت و نوعي از آن هم خيلي ريز است که مزه شيريني دارد.
در کشورهاي استوايي معمولاً موز را مي پزند و همراه با برنج و لوبيا مي خورند در کشورهاي آمريکاي لاتين موز را ورقه ورقه کرده و در آفتاب خشک مي کنند. هنگامي که موز انتخاب مي کنيد بايد پوست آن زرد و سفت و روي آن لکه هاي سياه وجود داشته باشد و اين نشانه موز رسيده است. موز نارس به دليل داشتن نشاسته زياد هضمش سنگين است.
در موز چند ماده شيميايي بسيار مهم مانند سروتونين، نوروپي تفرين، دوپامين و کاته چولامين وجود دارد.
موز از نظر طب قديم در ايران معتدل تر است و خون را غليظ مي کند. موز انرژي زيادي دارد و چون نرم هست غذاي خوبي براي کودکان و اشخاص مسن مي باشد بنابراين خواص دارويي موز را مي توان به شرح زير خلاصه کرد:
1)به دليل داشتن پتاسيم ضدسرطان بوده و غذاي خوبي براي ماهيچه ها مي باشد.
2)موز ملين بوده و همچنين درمان اسهال و اسهال خوني است.
3)موز خونساز است بنابراين اشخاص لاغر و کم خون حتماً بايد موز بخورند.
4)گرد موز همچنين داروي خوبي براي پايين آوردن کلسترول است.
5)شيره گل هاي موز درمان کننده اسهال خوني است.
6)جوشانده موز اثر قطع خونريزي دارد.
7)ضماد برگ درخت موز براي درمان و سوختگي مفيد است.
8)ريشه موز دفع کننده کرم معده است.
9)موز نفاخ است و زياد خوردن آن خصوصاً در سرد مزاجان توليد گاز معده مي کند براي رفع اين عارضه بايد پس از موز کمي نمک خورد.
10-موز تأثير خوبي در تأمين رشد و تعادل سيستم اعصاب دارد.
11)براي درمان ضعف بدن موز را با عسل بخوريد.
12) موز به علت دارا بودن قند زيادي براي مبتلايان به مرض قند مضر است و نبايد در خوردن آن افراط کنند.
منبع:نشريه روشنان - ش 5.
