ابونصر محمد بن محمد فارابی ملقب به «معلم ثانی» از فلاسفه بزرگ سده سوم و چهارم هجری، در سال ۲۶۰ هـ. ق، در روستای وسیج از ناحیه فاریاب خراسان در افغانستان دیده به جهان گشود. پدرش از فرماندهان سپاه سامانیان در فاریاب بود و همین موقعیت ممتاز اجتماعی پدر باعث شد، ابونصر برای کسب علم و دانش، مشکل مالی نداشته و در این زمینه به پیشرفت های قابل توجهی برسد.
ابونصر فارابی، پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی خود در زادگاهش وسیج، به قصد ادامه تحصیل در دوران جوانی راهی بغداد شد و در بغداد، نزد متی بن یونس به فراگیری منطق و فلسفه پرداخت. وی بعد از فراگرفتن این علوم راهی شهر حران ـ استان شانلی اورفه ترکیه امروزی ـ شد تا از محضر درس یوحنا بن حیلان، در منطق، فلسفه، موسیقی و ریاضیات بهره برد. او پس از مطالعه کتب ارسطو و تسلط بر معانی این کتب، برای تحقیق، مطالعه و دیدار بزرگان علمی شهرهای دیگر، حران را به قصد حلب ترک کرد و بعد از مدتی به قاهره و سپس به دمشق، سفر کرد.
تا این که سرانجام؛ در سن هشتاد سالگی و در سال ۳۳۸ هـ . ق، در دمشق وفات یافت.
ابونصر فارابی، در علوم زمان خود به چنان تبحری رسید که وی را بعد از ارسطو یعنی «معلم اول»، «معلم ثانی» نام نهادند. با وجود این که ابویوسف یعقوب کندی، نخستین فیلسوف اسلامی است ولی چون وی نتوانست «مکتب فلسفی» تاسیس کند و میان مسایل مورد بحث در فلسفه وحدتی ایجاد کند، فارابی را که پایه گذار «مکتب کامل» است، نخستین فیلسوف بزرگ مسلمانان و نیز موسس فلسفه اسلامی به شمار می آورند.
به طور کلی «فلسفه فارابی»، آمیزه ای است از؛حکمت ارسطویی و نو افلاطونی با شیوه اسلامی و به ویژه «شیعی اثنی عشری». فارابی در منطق و طبیعیات، پیرو ارسطو است و در اخلاق و سیاست، پیرو افلاطون و در مابعد الطبیعه به مکتب فلوطینی گرایش دارد. به طور کلی؛ اهمیت ابونصر فارابی در شرح های او بر آثار ارسطو ، به خصوص در منطق وی است، این کار فارابی نه تنها موجب آشنایی بهتر مسلمانان با منطق ارسطویی شد، بلکه باعث پیوند «فلسفه و منطق یونانی» با «فلسفه و منطق اسلامی» شد.
آثار برجای مانده :
- ماینبغی ان تعلم قبل الفلسفه : فارابی در این کتاب پیش نیاز آموختن فلسفه را منطق، هندسه، اخلاق نیکو و کناره گیری از شهوات ذکر کرده است.
- السیاسه المدنیه : راجع به اقتصاد سیاسی است .
- الجمع بین رای الحکیمین افلاطون الالهی و ارسطو طالیس : فارابی در این کتاب سعی کرده بین نظریات افلاطون و ارسطو هماهنگی ایجاد کند.
- رساله فی ماهیه العقل : به تعریف و بیان اقسام عقل ها و مراتب آن پرداخته شده است.
- تحصیل السعاده : در اخلاق و فلسفه نظری
- اجوبه عن مسائل فلسفیه : در پاسخ به برخی پرسش ها و مسائل فلسفی نوشته شده است.
- رساله فی اثبات المفارقات : درباره وجود موجودات غیرمادی بحث شده است.
- اغراض ارسطو طالیس فی کتاب مابعد الطیبه : از مهم ترین کتاب های فارابی به شمار می رود در خصوص مقاصد ارسطو در کتاب متافیزیک است.
- رساله فی السیاسه : در سیاست نوشته شده است.
- فصول الحکم : در باره حکمت الهی و ۷۴ بحث در این زمینه و مباحث نفس است.
