عوامل اضطراب آور كدامند؟ راههاي اوليّة مقابلة با آنها چگونه است؟
باآرزويِ توفيقاتِ روز افزونِ اولياءِ ارجمند و فرزندانِ گراميِ خانواده هايِ محترم در شناسائي و از ميان برداشـتنِ مشـكلاتِ رفتـاري، بايدتوجة داشـت كه گرايش به رفاه و آسودگي از مرارتهايِ زندگي وبكارگيري فزايندة تكنولوژي در عرصه هايِ آن ، مخصوصاً در روابطِ اجتماعي ، تغييراتِ شگرفي را موجب شده . هم اينك فن آوري و نوآوريهايِ بديع به سرعت و با حركتي جهشي زندگي را چنان متحوّل مينمايد، كه دورة انفجارِ اطلاعات در دهكدة جهاني ناميده شده وهمچنان با سرعت پيش مي رود. در اين ميان عوامل تأثيـر گذارِ زيادِ : سياسي ، اقتصادي ، فرهنگي و آثار متعاقبِ تعاملِ پيچيدة في مابين آنها موجبِ سردرگُمي و رفتارهايِ شتاب زدة خيلي از آدمها با سليقه ها و استعدادهاي متفاوت ميگردد. بعضي از رويكردها در هنگامِ تغييراتِ اجتماعي به دليل عدم تطابقِ روحيّات و باورها و عدمِ دسترسي به خواسته ها و تأمينِ نيازهايِ اساسيِ فردي و خانوادگي، مخصوصاً درابعادِ : عقلاني ـ عاطفي ، عصب زيستي ـ شناختي و موقعيتهايِ سِنّي و ميزانِ درك و فهم و هوشمنديِ افراد و ناهمگون بودن افكار ، نيّات و اهدافِ ، انسانها ،درموقعيّتهايِ جديدِ بوجود آمده ، به پيدايشِ رفتارهايِ مخاطره آميز و اختلالاتِ خُلقي و رواني باعث، و گاهاً خيلي ها تعادلِ خودرا از دست ميدهند. دراين ميان نوجوانان و جوانانِ عزيز به علّتِ سرِ پُر شور داشتن ونبودِ تجربة كافي ، و به لحاظِ اينكه در دورانِ اولية زندگيِ آرماني قرارداشته و بطور طبيعي در مقابلِ تغييراتِ سريع روحي ، رواني قرار دارند، لذا آن تغييراتِ سريعِ همه جانبه در بروزِ انواع اختلالات رواني در ايشان بيشتر به چشم ميخورد ! اين اختلالات براي عدّه اي نسبتاً كم و زودگذر ،امّا براي بعضيها ، با عنايت به تفاوتهايِ فردي ، شديد و نيازمند به درمانگري طولاني و همراه با مشكلات متنوّع و آثار مخرّب ترِ فردي و خانوادگي واجتماعي ميشود. همين طولاني بودنِ دورة درمان و آثارِ تخريبِ روانيِ همراه با تَنِشها و اُفتِ انرژي و ضعفِ استعدادها و تيره و تار دانستن آينده نشانة بارز اضطراب است .
اضطراب يكي از اختلالات رواني است ، و هر شخصي با علل متفاوت و در شرايط ويژة زماني و مكاني به نحوي آنرا بروز ميدهد . در اين ميان كاملاً طبيعي است كه كودكان و نوجوانان و جوانانِ عزيز حتماً آنرا تجربه خواهند كرد.آري؛ اضطراب حالتي عاطفي است كه درآن عامل مبهمي از ترس وجود دارد كه دراين حالت كارائي و توانمنديِ عقلاني فرد به ويژه نوجوانِ احساساتي را كاهش داده و اورا در شرايطِ استرس و فشارِ رواني و تعارض قرار ميدهد . ازطرفي اضطراب در عملكرد ورفتارِ انسان تأثير منفي مي گذارد، مخصوصاً عزيزانِ نوجوان و جوان را چنان مأيوس و مستأصل ميگرداند كه گويا آنها دستيابي به مؤفقيتهارا ناممكن مي انگارند! و متأسفانه انگيزه و روحيّة تلاشگري را بشدّت ازدست رفته مي پندارند! درصورتيكه بايد توجّه داشت كه مقداري ترس و تا حدودي اضطرابِ خفيف ، با رفتارِ حساب شده همخواني داشته و درست برعكسِ موارد فوق ، به عنوان محرّكِ انگيزشي بر اقداماتِ رقابتي و يا حضورِ فعال در برخي ميادينِ مسابقه و آزمونهايِ علمي مفيد به فايده بوده و براي نيـلِ به پيـروزي ، عاملِ انگيزة تلاش و دقّتِ عمل و احتياطِ در رفتار ميگردد واين خيلي خوب است .
شخصي كه دچار اضطراب شده ، حتماً بايد با مشاوران مجرّب وامين و يا آشنايان خود به مشورت نشسته و موقعيّـت تنش زايِ بوجود آمده را با آنها در ميان بگذارد تا در اوّلين فرصت از شدّت يافتن وخامتِ اوضاع جلوگيري شود، زيرا اگركسي دچار اضطراب شديد گردد؛ احساس ترس چنان بر وِي غلبه پيدا ميكند كه گويا قرار است حادثة تلخ و ناگواري برايش رخ بدهد! لذا بي قراري و ناآرامي نموده و حواس جمع نخواهد بود! او چنان در فشار روحي قرار ميگيرد كه نميتواند هيچگونه تصميمي قاطع مستدلّ بگيرد. قطعاًرفتارهاي غير منطقي ، و اختلال در خواب و روابط ميانفردي و اجتماعي ناموزون را بروز ميدهد.
فرد مضطرب بي اختياري در كسرِ خواب و يا عدمِ آرامش در حينِ خواب ، شكايت دارد. اطرافيان فردمضطرب حتماً از بيقراري و تنش و صحبت هاي وي در خواب ، حتّي كابوسها و فريادهاي شبانة وي گزارش ميدهند. پس كم خوابي ، بدخوابي، كابوسها در خواب ازنشانه هاي افراد مضطرب است . اضطراب در نوجوانان و جوانان علائم متعددّي دارد، از آن جمله ؛« افت تحصيلي ، ناتواني در انجام تكاليف درسي ، انزوا طلبي ، دردهاي متغيّر جسماني ، تنگي نفس ، خستگي مفرط ، پريشاني و وحشت ، برافروختگي، تعريق ، رنگ پريدگي ، تپش قلب ، لرزش و تنش در اندامها ، كاهش انرژي و بي حوصلگي ،تكرّر ادرار و تشويش ، ترس از تنبيه يا تحقير شدن ، خودكم بيني و عدم كارآمدي »اشاره كرد. در صورت مشاهدة حدّاقل سه مورد از نشانه هاي فوق در طول دوهفته ، لازم است به مراكز مشاوره و يا به درمانگران متخصّص مراجعه گردد. تأخيـر در درمان جايز نيسـت و عواقبِ جبران ناپذيري را در شخصيّتِ فرد، و تخريبِ بيشترِ روحي رواني وي را بدنبال خواهد داشت . وبدتر اينكه ؛ مشاجرات ، عصبانيتها ، تحقير و تنبيه ، والقاء ناتوانيها و پرخاشگريها ، اضطراب را حادّ وعميقتر و در چرخة تخريب شخصيّت وي تسريع ميكند. اگر اضطراب در نوجوانان به حالتِ حادّ تبديل شود ، ممكن است تثبيت شده و متأسفانه درمانهاي تخصّصي تر و طولاني تري را بطلبد، و يا منجر به بيماريهايِ رواني و ديگر اختلالاتِ رواني رفتاري متعددي همچون غلطيدنِ در دامِ اعتياد ، فساد، وسواس ، بيقراري ، فرار و دُورِ تسـلسـلِ در خود فرو ماندگي و احسـاسِ كهتري دائمي پيدا كند! و يا بي كفايتيهايِ نارواي ِ رفتاري ،تخيّلي و فكريِ آزار دهنده گرفتار شود. روشهاي فوق العاده مؤثّري براي كاهش و درمان اضطراب وجود دارد ، كه به عناويني از آنها اشاره ميگردد: نظام مند نمودنِ زندگي و رفتارِ نظام دار ـ برنامه ريزيِ هدفمند براي استفادة بهينه از فرصتها و توانمنديهايِ فردي و خانوادگي و محيطي ـ شناخت درماني ـ رفتار درمانگري شناختي ـ مشاورة حمايتيِ كارآمد ـ ورزش درماني ـ تقويتِ روحيّة نشاط و تحرّك ـ تقويت خود پندارة مثبت و عزّتِ نفس ـ عقيده و مذهب درماني ، تقويت بنيه هاي اوليّة اعتقادي و تبيينِ اهدافِ خلقت، و انگيزه هاي اخلاقي با اتّكاء به خودشناسي و.... نهايتاً علّت يابيِ اضطراب ، كه مجدّداً ياد آور ميشويم كه با عدمِ تحقير و سرزنش ِ نوجوانان ، به ويژه در جمع و حضورِ ديگران ، و كمك به فردِ مضطرب در كاهش و از ميان برداشتنِ عوامل و محرّكهايِ اضطراب آفرين، با حساسيّت زدائيِ منظّم ، و ياري جستن از خدماتِ ارزشمند ياورانة مراكز راهنمائي و مشاورة خانواده ، ايجادِ محيطِ امنِ خانوادگي و تقويتِ گرما و غناي عاطفي در ميانِ اعضاء خانواده ، كمك به بروزِ توانمنديهايِ نهفتة نوجوانان و جوانانِ عزيز ، و تشويق و ترغيبِ نكاتِ مثبت و اقداماتِ مفيدِ ايشان ، ترتيبِ تفريحاتِ سالم و اردوهايِ تفريحي زيارتي خانوادگي و تداومِ روابط گرم و صميمي ميانفرديِ اعضاء خانواده ، استفادة ياورانه از دوستان و اطرافيانِ فردِ مضطرب، تقويتِ بنية ايماني و اتّكاء به خداوندِ سبحان و تحريك و تقويتِ انگيزه هايِ اساسيِ اخلاقي و هستي شناسيِ مبتني بر اهدافِ عالي و الهي خلقت ، مراجعة به مراكزِ راهنمائي و مشاورة خانواده و استفادة از رهنمودها و تجاربِ ارزشمندِ مشاوران ، استفادة از منابع علمي مانند مطالعة كتابهاي روانشناسي ، اخلاق و مجلاّت ارزشمند پيوند و....
