بسياري از پدرها و مادرها درباره چگونگي رفتار با فرزند اول پس از به دنيا آمدن فرزند دوم اطلاعات کافي در اختيار ندارند.در شماره گذشته با شما از رفتار صحيح با فرزندان درباره بارداري و تولد نوزاد جديد سخن گفتيم. اين مراحل عبارت بود از دوران بارداري و پيش از تولد، روزها و هفته هاي اوليه پس از تولد، ماه ها و سال اول پس از تولد نوزاد؛ توصيه هاي دکتر سيدمحسن اصغري نکاح، استاديار و عضو هيئت علمي دانشگاه فردوسي مشهد را مطرح کرديم و گفتيم بهتر است والدين طي چند مرحله با کودک يا کودکان اول از به دنيا آمدن نوزاد صحبت کنند، از عکس ها و کارتون هاي مناسب براي انتقال اطلاعات به او کمک بگيرند و عکس هاي دوران نوزادي خودشان را به او نشان دهند و...
من تعريف مي کنم، تو نقاشي بکش
در اين شماره به بيان ادامه اين توصيه ها از زبان روان شناس کودکان مي پردازيم.اصغري نکاح در ادامه بحث گفت وگوي پدر و مادر با فرزندان درباره نوزاد جديد گفت: اگر در اين مرحله بچه ها دوست داشتند کار خاصي انجام دهند؛ مثلا نقاشي بکشند يا عکسي در اتاق خودشان بچسبانند يا کارهايي از اين قبيل، حتماً والدين فرصت و شرايط اين کاررا براي آن ها فراهم کنند، اين امر باعث مي شود آن ها نقش خود را در اين موضوع موثر بدانند و آن چه از والدين شنيده اند برايشان ملموس تر خواهد بود. اگر فرزندتان در سنين دبستان است و توانايي خواندن و نوشتن دارد، اين امر کمک بهتري به اين وضعيت مي کند، چون مي تواند کتاب هايي را بخواند يا تجربه هاي خودش را بنويسد، در اين صورت مادر مي تواند از تجربه خودش براي او حرف بزند و از او بخواهد تا آن ها را بنويسد يا بگويد اين تجربه من است تو داستانش را بنويس يا برايش نقاشي بکش.
نظر تو چيست؟
وي مرحله بعد را مشارکت فرزندان هم در آماده سازي فضا براي ورود نوزاد و هم بعد از تولد او دانست و افزود: بسيار مناسب است که از کمک خواهر و برادر در آماده سازي اتاق کودک يا خريد وسايل نوزاد يا هر تغيير و تحولي که به اين منظور قرار است در خانه ايجاد شود، استفاده کرد. تا جايي که امکان دارد والدين بايد با آن ها مشورت کنند و در اين شرايط نبايد بچه ها را خيلي محدود يا خيلي آزاد بگذارند. بايد دانست چنين موقعيت هايي، فرصت هاي تربيتي بسيار مناسب براي رشد کودکان است. بنابراين والدين بايد تا اندازه اي اجازه بدهند که آن ها هم براي نوزاد وسيله اي بخرند. البته گاهي ممکن است نظرات آن ها براي والدين غافلگيرکننده باشد ولي تا جايي که امکان دارد و مشکلي ايجاد نمي کند اجراي اين پيشنهادها خوب است و کمک مي کند کودکان، نقش خود را موثر احساس کنند.
هميشه آماده پذيرش مشکلات باشيد!
عضو هيئت علمي دانشگاه آمادگي والدين را براي رويارويي با برخي مشکلات ضروري دانست و بروز حدي از مشکلات مثل حدي از پرخاشگري، حسادت، گوشه گيري و جلب توجه کردن در فرزندان را طبيعي شمرد. اين متخصص روان شناسي کودکان از بروز محدوديت هايي براي مادران و فرزندان خردسالشان در شرايط جديد و افزايش وظايف و مسئوليت آن ها سخن گفت و توصيه کرد والدين اين محدوديت ها و مشکلات را که حدي از آنها کاملا طبيعي است بپذيرند و فکر نکنند با به کار بستن اين توصيه ها، ديگر هيچ مسئله و مشکلي پيش نمي آيد، چون بزرگ ترها هر تدبيري هم به کار بگيرند، کودکان باز هم کودکند. والدين در چنين شرايطي که گاهي حتي خودشان هم سردرگم مي شوند و ثبات هيجاني ندارند، بايد به بچه ها حق بدهند که گاهي هيجان هاي منفي يا رفتارهاي ناسازگارانه داشته باشند.
بيا با هم بازي کنيم...
اصغري نکاح نکته مهم را در اين موقعيت شيوه رفتار و مواجهه والدين با کودکان دانست و گفت: والدين به فرزندان احترام بگذارند و بخشي از هيجانات و رفتارهاي منفي آن ها را ناديده بگيرند. گاهي ممکن است کودکان هيجان منفي از خود نشان دهند به اين شکل که شک يا حتي اعتراض بکنند به اين موضوع که شما، نوزاد را بيشتر از من دوست داريد يا به او بيشتر توجه مي کنيد؛ در اين مواقع والدين حتما بايد شنونده باشند و با توجه کامل به کودک، احساسات او را درک کنند، او را در آغوش بگيرند، نوازش کنند، به تمام حرف هاي او گوش کنند و به او پاسخ دهند، توضيح دهند و توصيف کنند که ما دوست داريم بيشتر با تو بازي کنيم يا با تو بنشينيم تلويزيون نگاه کنيم يا مسائل ديگري از اين قبيل و از گفتن برخي عبارات مثل اين که «تو بزرگ شدي و خودت بايد کارهايت را انجام دهي و غذايت را خودت بايد بخوري» پرهيز کنند. اين گونه عبارات به جاي آن که باعث رشد آنها شود، بيشتر آن ها را مي ترساند. والدين در اين گونه شرايط مي توانند بگويند: «مي دانم که دوست داري بيشتر با هم بازي کنيم، من هم خيلي دوست دارم و اگر بتوانم حتماً اين کار را انجام مي دهم اما اگر نتوانستم خودت شروع کن و در کنار من اين کار را انجام بده» اين درک احساسات و حق دادن به کودک از شکل گيري و دروني شدن احساس رقابت، کينه و عقده در او جلوگيري مي کند.
همه ياري کنند، حساس نباشيد
روان شناس کودک در ادامه باز هم به نقش اطرافيان به ويژه پدر اشاره کرد و گفت: نقش پدر بسيار مهم است و بايد در تمام اين مراحل حضور داشته باشد و نقش خود را ايفا کند، اما در کنار اين امر مي توان از بستگان نزديک هم کمک گرفت و از آن ها خواست که هنگامي که به خانه آن هامي آيند، وقتي را براي کودک بگذارند يا حتي گاهي نوزاد را به آن ها بسپارد، مادر در اولين فرصت هايي که مي تواند نوزاد را به عمه، خاله يا ... بسپارد حتماً از اين مشارکت استفاده و استقبال بکند، متاسفانه برخي مادران جوان در اين موارد حساسيت هايي به خرج مي دهند، گويي فراموش مي کنند که اين افراد فرزندان ديگري را پرورش داده اند و به جاي استفاده از همراهي و مشارکت آن ها، خودشان را بيشتر درگير مي کنند که اين درگيري بيشتر باعث خستگي بيشتر آن ها مي شود و از سويي کمبود وقت بيشتري نيز برايشان پيش مي آيد. نتيجه اين مي شود که به کودکشان کمتر رسيدگي مي کنند و به اين ترتيب مسائل پيچيده تر و بزرگ تر مي شود. پيشنهاد ما به اين مادران اين است که حتي در همان روزها و هفته هاي اول در صورت امکان از اطرافيان نزديک کمک بگيرند و با صحبت کردن، نگاه کردن، نوازش کردن همراهي هاي بيشتري به کودک بزرگ تر نشان بدهند تا کودک احساس کند هنوز در کانون توجه قرار دارد.
هميشه به فکر توام...
استاد دانشگاه فردوسي با تاکيد دوباره بر گفت وگوهاي قبلي با کودک افزود: همان طور که گفتيم مادر مي تواند با نشان دادن عکس نوزادي کودک با او از نوزاد جديد سخن بگويد، بايد به او آگاهي بدهد که روزهاي اول تولد نوزاد، روزهاي شلوغ تري خواهد بود، مهمانان براي ديدن نوزاد مي آيند و ممکن است کساني که مي آيند، حواس شان به تو نباشد. ممکن است آن ها خيلي حرف بزنند و يا تو را خسته کنند، اگر هر کاري داشتي خودت بيا و به من بگو، من به تو توجه مي کنم و به اين ترتيب کودک را براي اين شرايط آماده بکنند.
صدايت را از من نگير
اين مشاور افزود: در تمام اين شرايط مادر مي تواند ارتباط کلامي اش را با کودکش حفظ کند از همان ساعات و روزهاي اول تا زماني که نوزاد در حال رشد و پرورش است، چون کودکان وقتي ارتباطات کلامي و صداي مادر را مي شنوند، احساس مي کنند مادر هنوز در فکر آن هاست. اگر کودکان به ويژه کودکان ۳ يا ۴ساله به مدت طولاني صداي مادر را نشنوند، احساس مي کنند مادر آن ها را فراموش کرده است. پس مادر همان طور که با مهمانان صحبت مي کند به کودک توجه کند يا هديه کوچکي را در ازاي مشارکت او در کارها به او بدهد، همچنين لازم است زمينه مشارکت او فراهم شود و نيز گاهي به اندازه،کارهاي او را در حضور ديگران توصيف بکند البته بايد از افراط در اين امر پرهيز شود؛ چون گاهي والدين براي جبران کمبود توجه به کودک در تعريف از او اغراق مي کنند که اين امر مشکلاتي را به همراه دارد، زيرا بچه ها خيلي زود مي فهمند و تصور مي کنند که بزرگ ترها دارند آن ها را به بازي مي گيرند يا ممکن است اين رفتار آن ها را شرطي بار بياورد و آن ها بخواهند با بروز رفتارهايي، امتيازهاي بيشتري بگيرند. پس تشويق ها بايد به سمت توصيف کارهاي خوب کودک که براي نوزاد انجام داده است، پيش برود تا احساس توانمندي و ارزشمندي بکند و باز خورد مثبت از مشارکت خود در کارهاي منزل و امور مربوط به نوزاد دريافت کند.
