جمهوری اسلامی ایران با تولید حدود 100 میلیون تن از نظر تنوع محصولات کشاورزی رتبه سوم را در جهان دارد.
خبر معاون امور بین الملل و امور آفریقا در وزارت جهاد كشاورزی در سومین اجلاس وزرای كشاورزی همكاری های اقتصادی - منطقه ای (اكو) در تهران گفت: ایران از 66 محصول اصلی كشاورزی/ تولید كننده عمده 25 نوع است كه بیشتر انها جزو محصولات باغی هستند.
تنوع اب و هوایی و شرایط تولید مناسب موجب شده است ایران در بسیاری از محصولات كشاورزی مانند خاوریا و محصولات شیلاتی / پسته / زعفران / مركبات / سیب/ انگور/خرما/ خشكبار / زیره و غیره از عمده تولید كنندگان و صادر كنندگان جهان شناخته شود.
اجلالی گفت : سرمایه گذاری به عنوان عامل مهم در رشد وجهش اقتصادی از جمله در رشد بخش كشاورزی به حساب می اید.
با وجود آنكه در دهه های اخیر هیچ گاه سهم كشاورزی از سرمایه گذاری 10درصد فراتر نرفته اما در سالهای اخیر سعی شده است با افزایش جاذبه سرمایه گذاری در بخش كشاورزی كه اغلب كمتر از نصف سایر بخشها بوده است و با استفاده از ساز و كارهای روزامد مالی و اقتصادی سرمایه گذاری در این بخش افزایش یابد و فرصت های شغلی بیشتری بوجود اید.
به همین منظور برنامه های زیر ساختی به اجرا درامده است و استمرار دارد كه از ان جمله می توان افزایش راندمان آب / حفاظت و اصلاح از اراضی/ افزایش تولید و توزیع ادوات و تجهیزات كشاورزی /تامین و استفاده بهینه از نهاده های كشاورزی به ویژه استفاده از بذور مرغوب و مقاوم ، مبارزه با آفات و بیماریها با استفاده از روشهای نوین /توسعه واحدهای تولیدی دامی و شیلاتی / برنامه های پایش / پیشگیری و مبارزه با بیماریهای دامی/ اجرای برنامه های جنگداری و آبخیزداری و انتقال نتایج تحقیقات به واحدهای تولیدی اشاره کرد كه هر سال از رشد قابل توجهی برخوردارند.
نتایج همه سیاست ها و برنامه ها موجب شده است همواره حتی در شرایط نامطلوب اقلیمی بخش كشاورزی رشد مثبتی در كشور داشته باشد كه در بعضی سالها این رشد به حدود10درصد نیز رسیده است.
معاون امور بین الملل و امور آفریقا در وزارت جهاد كشاورزی گفت : توسعه و كسب سهم بیشتر از بازار برای این قبیل محصولات تنها در سایه به كارگیری فناوری های نوین بویژه در زمینه فراوری و بسته بندی امكان پذیر است.
البته همزمان تلاشهای زیادی به عمل امده تا موانع تجاری و فعالیت بخش خصوصی برطرف شود و این بخش بتواند با ویژگی های ممتازی كه دارد منابع بیشتری را جذب كند و علیرغم تمام توانایی های بالقوه ای كه برای توسعه صادرات محصولات كشاورزی وجود دارد و هنوز از انها بهره برداری نشده است.
وضعیت كشاورزی در ایران از دید آمار و ارقام:
براساس اطلاعات فائو، ایران در تولید یك سوم از تعداد محصولات اصلی دنیا دارای رتبه های اول تا دهم جهان بوده كه سهم محصولات باغی15 و محصولات زراعی 7 محصول می باشد.
ایران با داشتن 15 محصول باغی مهم دارای مقام جهانی، از نظر تنوع تولید محصولات باغی، بعد از كشورهای چین، امریكا. مشتركاً با تركیه رتبه سوم دنیا را از آن خود كرده است.
از نظر صادرات محصولات كشاورزی ایرن نیز در صادرات 10 محصول دارای رتبه های اول تا دهم جهان است با این توضیح كه براساس منابع فائو، تجارت جهانی محصولات كشاورزی دنیا متكی بر صادرات و واردات 35 محصول اصلی بوده و از بین كشورهای جهان 64 كشور صادر كننده محصولات زراعی و 55 كشور صادر كننده محصولات باغی می باشند.
همچنین محصولات ارزشمند دیگری نظیر زعفران، زرشك و زیره نیز در ایران تولید می شود، كه به دلیل قرار نگرفتن در شمار محصولات اصلی كشاورزی از نظر فائو، در این طبقه بندیها لحاظ نشده است و ایران در واقع جزو بزرگترین تولید كنندگان دنیا در تعدادی از این محصولات نیز می باشد.
كشاورزی در بسیاری از كشورها محور توسعه قرار گرفته و در ایران نیز این بخش از اهمیت بسزایی برخوردار است. بررسیهای انجام شده نشان می دهد علی رغم همه تلاشها به دلیل وجود مشكلات ساختاری، توسعه این بخش با تنگناهایی مواجه است.
از سوی دیگر كارشناسان معتقدند این بخش می تواند نقش عمده ای در رونق اقتصادی داشته باشد و محصولات آن می تواند جایگزین مناسبی برای صادرات نفت باشد.
پس از انقلاب اسلامی ایران هدف و تلاش مسئولان در این راستا قرار گرفت كه كشور در تولید محصولات كشاورزی و بویژه محصولات راهبردی مانند: گندم به خودبسندگی كامل برسد. ولی در عمل با آغاز جنگ تحمیلی، توان برنامه ریزی از برنامه ریزان بخش كشاورزی گرفته شد. در طول سالهای دفاع مقدس بیشتر تلاش دست اندركاران بخش كشاورزی حمایت از تولید محصولات كشاورزی و تهیه نهاده ها برای كشاورزان بود. در این دوره با توجه به موقعیت ویژه كشور از نظر مخارج جنگ تحمیلی، بازبخش كشاورزی به سبب دارا بودن پتانسیلهای خود اتكایی به منابع داخلی توانست این دوران بحران را به خوبی طی كند.
پس از پایان جنگ و شرایط بحران نگاه مسئولان نظام به تدوین و به كاركیری برنامه های توسعه برای كل اقتصاد و بویژه بخش كشاورزی جلب شد. به طبع، با پیدا شدن این تفكر كه بخش كشاورزی شرایط ویژه ای داشته و نیز در نظر گرفتن این نكته كه در صورت به دست آوردن اطلاعات دقیق می توان برنامه ریزیهای دقیق كرد، روشهای خاصی در برنامه ریزی در بخش كشاورزی ایران پدید آمد.
کشاورزی ارگانیک و تنوع زیستی(Biodiversity)
کشاورزی ارگانیک برای تنوع زیستی بسیار مناسب است.
تنوع زیستی به انواع تنوع در زمین مانند تنوع ژنتیکی ، تنوع گونه و تنوع اکوسیستمی اشاره دارد.
حفظ تنوع زیستی فقط برای مناطق حفاظت شده نیست. اغلب استراتژی های حفاظتی با حفظ گونه های موجود در مناطق حفاظت شده آغاز می شود. اما این کارها هرگز برای حفاظت تنوع زیستی کافی نیست . برای این کار احتیاج به زمینهای پایدار همراه با استراتژیهای مدیریت آب، برای تشویق تنوع زیستی بومی در نواحی که مردم زندگی می کنند ،دارد . تقریباً37% سطح زمین برای مصارف کشاورزی مورد استفاده است ( در آسیا 50% ،صحرای آفریقا40%) در اغلب این نواحی تنوع زیستی در حال از بین رفتن است برای حفظ تنوع زیستی هم کشاورزی و هم طبیعت لازم است.
کشاورزی خود یکی از عوامل حفظ تنوع زیستی است .در هرسیستم کشاورزی تنوع زیستی به اجرا در می آید این کارها مانند بازیافت مواد زاید، کنترل شرایط اقلیمی و بافر کردن فرآیندهای آبیاری است .در سیستم های کشاورزی انسان ها با آوردن نهاده های خارجی در این اکوسیستم دخالت می کنند مانند استفاده از آفت کش های شیمیایی و کودهای شیمیایی.
تنوع زیستی کشاورزی در حال حاضر درحد بحرانی است . در حال حاضر فقط کمتر از 70 گونه گیاه در بیش از 1300 میلیون هکتار در جهان کشت می گردد و فقط گونه های کمی از انواع گیاهان مورد پرورش هستند. در آمریکا 60-70 % لوبیاهای کاشته شده فقط از 3 گونه استفاده می شود.
سازمان خواروبار جهانی ملل متحده تخمین زده که 75 % تنوع ژنتیکی محصولات کشاورزی در خیلی از گیاهان بومی از مناطق اصلی خود از بین رفته اند.
چگونه کشاورزی ارگانیک می تواند باعث پیشرفت و توسعه تنوع زیستی گردد؟
با احترام گذاشتن به ظرفیت طبیعی خاک ، گیاه، حیوانات و اکوسیستم کشاورزی ارگانیک می تواند به حفظ تنوع زیستی کمک کند.
در این نوع کشاورزی با استفاده از عملکردهای اکولوژیکی طبیعی می توان تولید را افزایش داده و در برابر آفات و بیماریها مقاوم نمود. کودهای سنتز شده ، ارگانیسم های اصلاح ژنتیک شده و آفت کش ها اثر منفی بر روی تنوع زیستی و سلامتی دارند و در این نوع کشاورزی استفاده از آنها ممنوع است.
تقویت تنوع :
کشاورزی ارگانیک استفاده شرایط بومی است و استفاده از ترکیبات شیمیایی آلی ممنوع است.
سیستم های آلی باعث تشویق استفاده از گونه های محلی و واریته های حیوانات و محصولات میگردد.مزارع ارگانیک دارای تنوع زیستی بالایی هستند زیرا تنوع آیش بسیار بیشتر بوده و گیاهان بیشتری کاشته می شود.
پروژه های تحقیقاتی نشان داده است که کشاورزی ارگانیک باعث افزایش تعداد و گونه های وحشی در مزرعه می گردد. تحقیقات 76 محقق کشورهای مختلف نشان داد که کشاورزی ارگانیک باعث بهبود چرخه غذایی از باکتریها تا پستانداران می گردد. زیرا کشاورزی ارگانیک با حیات وحش بصورت دوستانه برخورد می کند و از مواد شیمیایی و سموم کمتر استفاده می کند.
کار با طبیعت :
کاکائو و قهوه گیاهان سایه دوست هستند اما رشد سریع انها باعث حساسیت آنها در برابر بیماریها و آفات می گرددو پرورش قهوه و کاکائو در زیر سایه بان باعث افزایش قدرت زنده ماندن و افزایش عملکرد می گردد و باعث کاهش استفاده از سموم جهت دفع آفات و بیماریها می شود.
بنابر این پرورش کاکائو بصورت زیستی باعث کمک به کشاورزان و تنوع زیستی می گردد.
حفظ سنتها :
با حفظ کشاورزی سنتی می توان به حفظ حیات وحش و تنوع زیستی و اقتصاد پایدار روستاها کمک کرد.
برای کشت برنج احتیاج به آب زیادی است و تقاضای زیاد آب برای این محصول یک تهدید عمده برای رژیمهای آبی دنیاست.
حمایت از توسعه پایدار:
با تولید میزان وسیعی از غذاها با کشاورزی ارگانیک می توان در جوامع محلی به تولید مشغول گردید. افزایش جمعیت باعث استفاده بیشتر از زمینها برای استفاده از کشاورزی شود. و این زمینها مخصوصاً در جاهای پرآب بیشتر در معرض خطر است و همین امر باعث شده که خسارات سیل آسیبهای فراوانی به آن جوامع وارد آورد.
تهدیدهای تنوع زیستی :
یکی از این تهدیدات محصولات تراریخته است.
برای اینکه توسط کشاورزی بتوانیم تنوع زیستی را نیز افزایش دهیم احتیاج به فعالیت های وسیعی داریم . در این زمینه کشاورزان و تشکل های غیر دولتی کمک زیادی می توانند انجام دهند.
§ تشویق کشاورزی ارگانیک در بین دولتها نه با صادرات این محصولات بلکه با حفاظت از مواد غذایی و تنوع زیستی.
§ تشویق مسئولات زیست محیطی برای ترویج کشاورزی ارگانیک جهت شرکت در برنامه های بین المللی تنوع زیستی.
§ تشویق مجامع به شرکت در پروژه های کشاورزی ارگانیک و سرمایه گذاری در بخش تنوع زیستی.
§ ارزیابی اثر سوبسیدهای کشاورزی بر روی تنوع زیستی.
تحقیقات و ترویج
§ ترویج تنوع زیستی موفق در بین کشاورزان و كارشناسان كشاورزی.
§ انتشار دستاوردهای نوین مورد کشاورزی ارگانیک و تنوع زیستی.
§ تحقیق در مورد تنوع کشاورزی ارگانیک (عوامل بازدارنده تنوع زیستی خصوصاً در کشورهای جهان سوم)
§ تشخیص ، توسعه و حفظ گونه ها با پتایسیل عملکرد خوب آن در شرایط منطقه ای.
بهبود بازار فروش:
§ ارتقاء توسعه بازارهای محصولات کشاورزی ارگانیک
§ ارتقاء نظر مصرف کنندگان در مورد کشاورزی ارگانیک
کاهش تهدیدات
§ معرفی آلاینده های کشاورزی به تولید کنندگان
§ تحقیق درباره اثر و پتانسیل محصولات ژنتیکی اصلاح شده بر تنوع زیستی
§ استفاده از چهارچوب قانونی توسعه تحت کنواسیون تنوع زیستی و پروتکل کارتگانا برای توسعه قوانین زیستی سالم در سطح بین المللی
§ قبول نکردن منابع ژنتیکی اصلاح شده و حفظ کشاورزی یومی و تامین بذر آنها
استانداردهای تنوع زیستی
فدراسیون جهانی محصولات ارگانیك (IFOAM) اخیراً تحقیق در مورد تنوع زیستی جهانی و استانداردهای آمایش سرزمین را بر اساس استانداردهایی جهانی شروع کرده است .
این استادندارها احتیاج به مدیریت تنوع زیستی آمایش سرزمین ها در هرمنطقه دارد.
http://poroje.org/
