تورم محرمانه نداریم

تهران - مدیر کل آمارهای بانک مرکزی می گوید؛ تورم یک نرخ دارد و آن همانی است که اعلام عمومی می شود. چنانچه محرمانه باشد اصلاً اعلام نمی کنیم، اما زمانی که اعلام کردیم، یعنی همان یک نرخ تورم است و نرخ دیگری وجود ندارد.

به گزارش گروه فضای مجازی ایرنا از شبکه ایران، تورم که در بین مردم مصادف با گرانی است، امسال موضوع بسیار مهمی است. افزایش نقدینگی و موانع پیش روی تولید باعث شده که تورم در حال حاضر روند صعودی به خود بگیرد.

این موضوع آنقدر اهمیت دارد که رئیس کل بانک مرکزی آن را یکی از دغدغه های خود در سال 92 بیان کرده است. اما در این بین برخی مدعی اند که تورم اعلامی با واقعیات تفاوت دارد و نرخ اعلامی با احساس مردم متفاوت است. در همین باره با ˈعلیرضا مقتداییˈ مدیر کل آمارهای اقتصادی بانک مرکزی گفت و گو کرده ایم.

- برخی وقتی بانک مرکزی نرخ تورم را مثلاً 28 درصد اعلام می کند، عده ای می گویند این رقم درست نیست و عدد تورم بالاتر است، نظر شما چیست؟

* به یاد دارم این سؤال را حدود 5 ـ 4 سال پیش هم از من پرسیدید. این که چرا وقتی یک سازمان رسمی آماری را منتشر می کند، عده ای ادعا می کنند، این آمار درست نیست و حقیقت چیز دیگری است. از این ادعا و از سؤال شما می توان نتیجه گرفت که این داستان متعلق به امروز و حال حاضر نیست؛ ماجرا قدیمی است. سال هاست زمانی که توسط یک مجموعه تخصصی که با تکیه بر تخصص، تجربه و دانش آمار تولید می کنند، فرقی ندارد، کجا باشد بانک مرکزی، مرکز آمار یا هر سازمان دیگری آمار منتشر می شود، عده ای می گویند این آمار را قبول ندارند.

اما بنده معتقدم کسانی که چنین ادعاهایی دارند یا نحوه محاسبه نرخ تورم را نمی دانند یا اگر می دانند قصد دارند بی دلیل بر آمار و ارقام اعلام شده خدشه وارد کنند. به این نکته توجه کنید که با حدس و گمان نمی توان شاخص های آماری را محاسبه کرد. در این بحث بیشتر منظورم بر نحوه محاسبه تورم است. تورم یک مقوله محاسباتی است. روش های استانداردی هم برای محاسبه آن تبیین و طراحی شده که در صورت عدول از آن ساختار محاسبه و اعتبار آن مخدوش می شود. لذا بنده فکر می کنم باید از خود کسانی که نسبت به نرخ تورم اعلام شده توسط بانک مرکزی شک و تردید دارند پرسید دلیلتان برای این تردیدها چیست؟ چه روشی را برای محاسبه پیشنهاد می کنند؟ بنده بارها عرض کردم محاسبه شاخص تورم در بانک مرکزی همواره بر اساس استانداردهای بین المللی صورت می گیرد و مختص ما هم نیست. محاسبه تورم دارای یک روش علمی و واحد است. کسانی که با روش علمی محاسبه تورم آشنا هستند استدلال های ما برای آنها مقبول می باشد. نحوه محاسبه نرخ تورم در بانک مرکزی جمهوری اسلامی نیز بر اساس همان روش علمی و کارشناسی شاخص تورم است و هیچ تفاوتی با معیارهای بین المللی ندارد و ما همیشه آماده ایم در این خصوص توضیحات کامل ارائه دهیم.



- در همه جای دنیا تعداد کالاهایی که برای تورم محاسبه می شود همانند ایران است؟

* اتفاقا می خواستم به این نکته اشاره کنم. تعداد اقلام مورد قیمت گیری در سبد شاخص تورم از اهمیت ثانی برخوردار است. اهمیت اول عوامل دیگری است. اهمیت اول، پوشش کامل هزینه های خانوارها از نظر جغرافیایی و متناسب بر اساس جمعیت شهر، پوشش زمانی و مکانی قیمت گیری، سازگاری نظام جمع آوری اطلاعات با اهداف و دقت و صحت در جمع آوری داده هاست. این عوامل در محاسبه تورم مهم است و گرنه در محاسبه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی همه اقلامی که خانوار بر اساس بودجه اش مصرف می کند در سبد شاخص تورم مورد ملاحظه قرار می گیرد. به عبارت دیگر ضرایب اهمیت بر مبنای کل کالاها و خدمات مصرفی خانوارها محاسبه می گردد و اقلام سبد، نماینده سایر کالاها می باشند و تغییرات قیمت سایر کالاهای همگن از تغییرات قیمت کالاهای مشابه برآورد می شود. در اینجا باید از همکاری صمیمانه منابع اطلاعاتی که با حوصله و سعه صدر به همکاران ما کمک می کنند تا یک محاسبه مؤثر شکل گیرد و اطلاعات اخذ شود تشکر و سپاسگزاری داشته باشم.



- در همه جای دنیا از همین طبقه بندی استفاده می کنند که ما استفاده می کنیم؟

* بله، تقریبا همه کشورهای دنیا از همین نوع طبقه بندی برای محاسبه تورم استفاده می کنند. هم روش محاسبه نرخ تورم و هم طبقه بندی یکسان است تا قابلیت مقایسه داشته باشد. تنها تفاوتی که می تواند داشته باشد در زمینه بومی کردن برخی اقلام است اما روش ها دارای استاندارد مشخص است. بنا بر این هر قلم کالا و خدمتی که یک خانوار مصرف می کند در یکی از این طبقات جا می گیرد. ممکن است یک خانوار ایرانی در یک ماه 800 قلم کالا و خدمت را مصرف کند، تمام اینها احصا شده و در طبقات دوازده گانه محاسبه تورم قرار می گیرد. حالا ضرایب اهمیت هم برای هرکدام از گروه های دوازده گانه مشخص شده و محاسبات شاخص تورم طبق روال انجام می شود.



- چند نوع فرمول برای محاسبه تورم در حال حاضر وجود دارد؟

* شاخص های عمومی پاشه، فیشر و لاسپیرز هستند که در محاسبه تورم مورد استفاده قرار می گیرند.

- بانک مرکزی معمولاً از چه شاخصی برای محاسبه تورم استفاده می کند؟

* لاسپیرز با سال پایه ثابت.

- در دنیا چه؟

* در دنیا هم معمولاً از شاخص لاسپیرز استفاده می کنند.

- مرکزآمار از چه شاخصی استفاده می کند؟

* آنها هم لاسپیرز استفاده می کنند. در شاخص لاسپیرز به دلیل این که سال پایه را سالی قبل از زمان حال در نظر می گیرند اقبال عمومی در حوزه تصمیم گیری برای استفاده از آن بسیار زیاد است چراکه استفاده کننده مثلاً در مقطع زمانی نزدیک به ماه بهمن می خواهد بداند که تورم دی ماه چه عددی است؟ و برمبنای آن تصمیم گیری کند. اگر بخواهیم از شاخص پاشه به جای لاسپیرز برای محاسبه تورم استفاده کنیم باید امسال به پایان برسد و وزن های امسال محاسبه بشود بعد بر مبنای ضرایب اهمیت امسال شاخص را محاسبه کنیم که شاخصی دیر هنگام است و با تأخیر حداقل 18 ماه به دست خواهد آمد. البته ناگفته نماند برای فعالیت های پژوهشی برخی اوقات از شاخص پاشه استفاده می کنند اما برای فعالیت های تصمیم گیری از شاخص لاسپیرز استفاده می کنند.



- شاید این سؤال را کسان دیگری هم از شما پرسیده باشند، آیا بانک مرکزی ضرایب و وزن کالاها و خدمات را هر وقت که دوست داشته باشد می تواند تغییر دهد؟ من این سؤال را از آن جهت می پرسم که برخی می گویند بانک مرکزی هر وقت که تورم روند صعودی به خود می گیرد برای جلوگیری از افزایش این نرخ، ضرایب را کم و زیاد می کند؟

* نه درست نیست. اینها حرف های رسانه ای است. از نظر فنی کاملاً غیر قابل انجام و از نظر حرفه ای ناممکن است. تغییر ضرایب بر اساس استانداردهایی است که در زمان خودش باید انجام شود.



- سؤالی که در این میان مطرح می شود تفاوت احساس مردم با آمارهاست. آمارها چیز دیگری اعلام می کند، اما احساس مردم چیز دیگری می گوید. دلیل این دو نوع نگاه چیست؟

* من خواهشم از رسانه ها این است که در این مقوله خیلی دقت کنند. وظیفه آنها در این وادی خیلی مهم است. رسانه ها برای افکار عمومی روشن کنند پدیده هایی را که قابل اندازه گیری هستند را در حوزه احساس وارد نکنند. همین مقوله ای که شما از آن به عنوان تفاوت نام بردید نمونه ای از این ادعاست. برای مثال بنده از شما می پرسم طول این اتاق چقدر است؟ شما یک عددی را به صورت تقریبی حدس می زنید، مثلاً هفت متر. اما وقتی با متر و به صورت فنی اندازه گیری می کنید متوجه می شوید با عدد حدسی شما تفاوت دارد. شما کدام را قبول می کنید عدد حدسی یا عدد منتج از وسیله اندازه گیری؟ بنابراین معیار اندازه گیری ممکن است با احساس متفاوت باشد. به این نکته توجه کنید که اصولاً در ذهن ما از لحاظ روانی کالایی که گران شده نمود بیشتری پیدا می کند یا کالایی که ارزان شده است؟ به عنوان مثال در هنگام تهیه بلیت هواپیما هنگامی که مشاهده می شود قیمت بلیت از 100هزار تومان به 200هزار تومان رسیده، در این حالت می گویند ببینید تورم چقدر زیاد شده و.... اما وقتی فرد مورد نظر برای خرید کالای دیگری مثلاً میوه به مغازه می رود و قیمت میوه ثبات داشته است ذهنش از این ثبات قیمت عبور می کند و فقط افزایش قیمت را در ذهن خود مرور می کند. بنابراین با ملاحظات مذکور می توان نتیجه گرفت تفاوت احساس با آمار رسمی یک مسئله کاملاً طبیعی است،چراکه انسان ها برای رسیدن به حداکثر مطلوبیت، نیاز دارند که توانایی تامین اقلام مورد نیاز خود را داشته باشند و زمانی که با ناتوانی تامین نیاز ها مواجه می شوند به مرور به حذف کالاهای گران شده از الگوی مصرف خود می پردازند و حذف اولین کالای گران شده احساس تورم بیش از عدد اعلام شده را به وجود می آورد. از طرف دیگر آشنایی با مفهوم میانگین موزون و محاسبات تورم دلیل مهم دیگری است که باعث این اختلاف می شود. فرض کنید قیمت کالایی در دی ماه سال 89 برابر 5 هزار ریال باشد، در دی ماه سال 90 10 هزار ریال برسد و همین کالا در دی ماه سال 91 به 15 هزار ریال افزایش پیدا کند.



- به نظر شما با یک حساب سر انگشتی قیمت این کالا چقدر افزایش داشته است؟

* اگر بخواهیم سرانگشتی حساب کنیم حول و حوش 200درصد درست است؟ قیمت سه برابر شده و رشد قیمت طی دو سال 200 درصد. اما از لحاظ محاسبات نرخ تورم رشد قیمت کالا 66 درصد در سال می شود نه 200درصد، چراکه این قیمت به صورت بطئی تغییر نموده است و یک سیر قیمت از 5 هزار ریال تا 15 هزار ریال را طی دو سال پیموده است و باید با استفاده از مفهوم میانگین پاسخ را اصلاح نمود. در این مثال متوسط قیمت در سال اول 7500 ریال و متوسط قیمت در سال دوم 12500 است که از حاصل تقسیم 12500 به 7500 عدد 66 درصد رشد سالانه به دست می آید. منظورم این است محاسبه به این سادگی نیست. اینجا افتراق بین محاسبات سرانگشتی و محاسبات دقیق نمایان می شود.



- ببینید اغلب مردم معتقدند الان که بیشتر کالاها در یکی دو سال اخیر با روند صعود قیمتی مواجه شده و گرانی به اوج رسیده چرا تورم 28 درصد است؟ گلایه مردم این است.

* تورم 28 درصد به معنی این است که تغییرات سطح عمومی قیمت ها در دوازده ماه گذشته نسبت به دوازده ماه قبل از آن 28 درصد است. البته برخی از کالاها ممکن است در چند ماه اخیر خیلی بیشتر از این مقدار افزایش قیمت داشته است ولی روی هم رفته در دوره مذکور اثر تغییرات قیمت و ضریب اهمیت اقلام و زمان رخ داد افزایش قیمت، 28 درصد بوده است. طبیعی است که قیمت برخی از اقلام ممکن است خیلی بیشتر از 28 درصد و تعدادی نیز کمتر از 28 درصد افزایش داشته است ولی برایند همه این تغییرات با احتساب وزن اقلام 28 درصد است. من فکر می کنم وقتی با ادبیات موضوع آشنا باشید و مفاهیم آن را بدانید ابهامات رفع می شود.



- شما گفتید در اندازه گیری تورم، مردم بیشتر کالاهایی را در محاسبات مورد توجه قرار می دهند که گران شده است. آیا کالایی در این یکی دو سال اخیر وجود داشته روند کاهش قیمتی را دنبال کند؟

* فکر می کنم قیمت میوه ها از ثبات بیشتری برخوردار بودند.



- آقای مقتدایی شما مسئول آمارگیری در بانک مرکزی هستید، همچنین مسئول مستقیم اعلام نرخ تورم درکشور. با مشکلی در این باره از سوی کسانی که شما را می شناسند مواجه نشدید؟ مثلاً همسر، فرزندان یا دوستان و آشنایان؟ تا حالا کسی از شما درباره غیرقابل لمس بودن تورمی که اعلام می کنید گله نکرده است ؟

* اگر راستش را بگویم چرا، خیلی وقت ها با گلایه هایی مواجه شده ام. اما سعی کرده ام به آنها با دقت پاسخ دهم. تقریبا در خیلی از جاها که می روم از من درباره محاسبه تورم می پرسند. من هم از این موقعیت استفاده می کنم تا اطرافیان را نسبت به این موضوع قانع کنم. اگر روش های علمی توضیح داده شود ذهن منطقی قبول می کند.

- تورم محرمانه هم داریم؟

* خیر، اگر منظور شما این است که در محاسبات تورم 2 نرخ داشته باشیم که یکی محرمانه و دیگری غیر محرمانه باشد اینطور نیست. تورم یک نرخ دارد و آن همانی است که اعلام عمومی می شود. چنانچه محرمانه باشد اصلاً اعلام نمی کنیم اما زمانی که اعلام کردیم یعنی همان یک نرخ تورم است و نرخ دیگری وجود ندارد.

سلام و خیر مقدم مجدد

چند وقتی بود خبری از شما نبود. انشاالله که مشکلی نبوده.

مطلب شما گفتگویی می باشد (در همین باره با ˈعلیرضا مقتداییˈ مدیر کل آمارهای اقتصادی بانک مرکزی گفت و گو کرده ایم.)

بی زحمت به زیر تالار گفتگوی اقتصادی منتقل فرمائید.

موفق باشید.