سلام دوستان.

در این تایپیک قصد دارم به یاری خدا مطالبی را قرار بدهم تا موجب آشنایی شما با جهرم بشود.

امیدوارم که این مطالب مورد استفاده شما قرار بگیرد.

جَهرُم(به پارسی میانه: گاهرم )‏ یکی از شهرهای استان فارس در ایران است. این شهر، مرکز شهرستان جهرم است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳90، برابر با ۲۰۹,۳۱۲ نفر بوده‌است

پیشینه تاریخی

جهرم از شهرهای بسیار قدیمی ایران است که نام قبلی آن گهرم بوده‌است. فردوسی در شاهنامه از آن در عصر ساسانیان یاد کرده و نام دلاور ایرانی یعنی گهرم بر آن نهاده‌است. هم چنین در تاخت و تاز اسکندر از جهرم نام برده می‌شود و این شهر را در عصر پادشاهی بهرام گور دشتی بی آب می‌خواند. جهرم یا گهرم به معنی جای گرم است. به استناد نوشته‌های استخری، ابن بلخی و حمدالله مستوفی، جهرم قلعهٔ بزرگ، معروف به خورشه و خورشاه داشت که فاصله آن تا شهر، پنج فرسخ بود. بانی این قلعه، خورشه، عامل خلفای بنی‌امیه در جهرم بود. این قلعه بعدها به همت خواجه نظام الملک وزیر مشهور سلجوقیان تعمیر و مرمت شد و در آن زمان این شهر در جنوب ایران بزرگترین آبادی به حساب می‌آمد. در نهایت پس از پیروزی اعراب این شهر را جهرم خواندند. یکی از جنگهای اعراب و ایرانیان و شاید آخرین آن در این شهر واقع گردید که تعداد کشته‌ها آنقدر زیاد بوده که کوهی در غرب جهرم محل این درگیری به کوه شهدا معروف شده‌است و دره‌ای نیز به نام دره لاشه (جسد) معروف گردیده‌است. این شهر به واسطه اقدامات انقلابی مردم و در دوران پیروزی انقلاب اسلامی در زمره یازده شهر دارای حکومت نظامی قرار گرفت.

اماکن تاریخی

• بازار زندیه

یکی از بناهای تاریخی اواخر دورهٔ زندیه در شهر جهرم است. از این بنا به‌عنوان خواهر دوقلوی بازار وکیل شیراز نام برده می‌شود. بازار از نوع بازارهای صلیبی است که یک چهارسوق در وسط آن وجود دارد. این بنا دارای چندین کاروانسرا، مسجد و حمام متصل به خود است. «حاج محمدحسین‌خان جهرمی» حاکم جهرم (زادهٔ ۱۲۵۶ هجری) این بنا را ساخته‌است.

• مسجد و مدرسه خان

مربوط به دوره صفویه در غرب شهر جهرم قرار گرفته و مصالح ان از خشت، گل، آجر، سنگ و گچ می‌باشد. بانی آن شخصی است به نام حاج محمد حسن خان. ای بنا حدود ۲۰۰ سال قبل توسط یکی از افراد خاندان موسس ان تعمیر گردیده که تاریخ تعمیر انبا حروف ابجد باشعر بر سنگی نوشته شده و بالای درب ورودی مدرسه نصب گردیده و هم اکنون تعدادی از طلاب و مدرسین همه روزه در مدرسه مشغول تحصیل و تدریس اند .مسجد خان از بناهای دوره صفویه که ساختمان آجری این مسجد که در کنار ساختمان مدرسه خان واقع شده‌است، بر اساس سنگ نوشته در ورودی، از آثار ساخته شده در دوره شاه سلیمان دوم صفوی است که توسط حاجی سلیمان بیگ ذوالقدر جهرمی ساخته شده که ساختمان مسجد شامل شبستانی ساده با طاق‌های متعدد است که فاقد تزیینات و کاشی کاری است.

• مسجد جامع

مربوط به دوره سلجوقیان است و در شهرستان جهرم، بخش خضر، روستای کراده واقع شده و این اثر در تاریخ ۲ مهر ۱۳۵۳ با شمارهٔ ثبت ۹۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

• مقبره شاهزاده فضل بن موسی بن جعفر (ع)

این آرامگاه زیارتگاهی است منسوب به یکی از فرزندان موسی بن جعفر است.که در شهرستان جهرم واقع شده‌است. ساختمان این زیارتگاه شامل بقعه‌ای کوچک و ساده‌است که درون آن فاقد تزیینات و کاشی کاری است. این زیارتگاه دارای گنبد آجری ساده و بلندی است. سنگ قبر این امامزاده در سال ۸۰۶ ه.ق به دستور سلطان محمد سلجوقی در اصفهان ساخته شده و به جهرم انتقال داده شده‌است. ساختمان زیارتگاه نیزمربوط به قرن نهم هجری است.

این بقعه از دیرباز مورد توجه اهالی شهر جهرم و شهرهای اطراف بوده و اخیراً اداره اوقاف شهرستان جهرم اقدام به گسترش امامزاده کرده است. این در صورتی است که زمین‌های اطراف دارای مالک است و همچنین در سند رسمی امامزاده آمده است که امامزاده محدود به بقعه می‌شود اما اداره اوقاف و مسئولان شهر سعی در گسترش امامزاده بدون در نظر گرفتن حق مالکیت زمینهای اطراف دارند که در نتیجه زمینهای شرق امامزاده را غصب و به عنوان پنجشنبه بازار در اختیار دستفروشان قرار داده اند.

• قدمگاه

در جنوب شهر جهرم بر فراز تپه‌ای واقع شده. این ساختمان به قدمگاه و آتشکده نیز معروف است. بر اساس کاوش‌های به عمل آمده این ساختمان را از بناهای بعد از اسلام می‌دانند. قدمگاه متعلق به دوره ساسانیان بوده و در سال‌های اخیر توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مرمت و بازسازی شده‌است

• آب انبار حاج آقارضا

مربوط به دوره صفوی است و در جنوب غربی جهرم واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۸ فروردین ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

• دروازه پیر شبیب

از آثار تاریخی دوران قاجاریه که در داخل شهر جهرم واقع شده‌است این بنا دارای دالانی با سقف گنبدی است که عرقچین و مقرنس کاری پوشش درونی آن را تشکیل می‌دهدکه توسط حسین آرزو بنا شد؟! ارتفاع گنبد تا کف موجود ۵ متر می‌باشد بر فراز این دروازه کتیبه ای تعبیه شده که تاریخ ۱۲۶۸ ه.ق بر روی آن حک شده‌است.در طرف راست این اثر نیز دو فضای چلیپا شکلی وجود دارد که به امامزاده پیر شبیب مشهور است.

• امامزاده اسدالدهرجهرم

• غار سنگتراشان

بزرگترین غار دست ساز جهان

آسیاب قطب‌آباد

یکی از آسیاب‌های تاریخی متعلق به دورهٔ قاجاریه است. سنگ‌های این آسیاب به وسیلهٔ آب چشمهٔ قدیمی «بخون» که از روستای باباعرب جهرم سرچشمه می‌گیرد، به حرکت درمی‌آمده‌است. این بنا به شمارهٔ ۱۵۵۷۰ در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۳۸۵ به ثبت آثار ملی ایران رسیده‌است.

آرامگاه جاماسب حکیم

جاماسب یکی از دامادهای زرتشت پیامبر ایرانیان می‌باشد. از آن جمله می‌گویند که خداوند به جاماسب گفت: که در روزی معین عمرت به‌پایان می‌رسد و جاماسب در روز موعود به این منطقه وارد شده و در همان جا جان به جان آفرین تسلیم کرد و اهالی گاره برایش مقبره‌ای ساختند.بنا بر نوشته‌های منابع جاماسب از پیشگویان بود و مرگ خویش را پیش بینی کرده بود که در تاریخی معین براثر نیش عقرب وفات خواهد یافت.بنابراین در آن ساعت موعود برهنه سوار بر اسبی عریان گردید وبه میان رودخانه قره قاج رفت.اما براثر نیش عقرب جان به جان آفرین تسلیم کرد. ظاهرا عقرب به خاربنی چسبیده و برآب سوار بود که به دم اسب رسید و ماموریت خویش را انجام داد.

چهارطاقی قطب‌آباد

قدمت بنای چهارطاقی قطب‌آباد به زمان ساسانیان می‌رسد. این بنا از سنگ و ساروج ساخته شده که به عنوان آتشکده مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. چهارطاق در فاصله ۱۲ کیلومتری مرکز بخش، در اطراف روستای باباعرب (علویه) و بر روی تپه‌ای واقع شده‌است و با شماره ثبتی ۹۸۸ در تاریخ ۲ مهر ۱۳۵۳ به ثبت آثار ملی رسیده‌است

بقعه شیخ خلیفه

(زین‌الدین علی خلیفه) مربوط به سدهٔ ۷ ه. ق. است و در شهرستان جهرم، بخش خضر، روستای جزه واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۷۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این آرامگاه مزین به کاشی‌های معرفی است که قسمتی از کاشی‌های محراب آن در سال ۱۳۱۶ خورشیدی از طرف ادارهٔ سابق فرهنگ شهرستان جهرم اقدام به انتقال آن به موزه پارس در شیراز گردیده که اکنون در این موزه قرار دارد. در این آرامگاه تعداد ۶ گور وجود دارد که احتمالاً از دانشمندان و برجستگان خفر بوده‌اند. هنوز مقرنس‌های قسمتی از تاق‌ها سالم باقی مانده‌است.

بند و بست

قدمت بند و بست به زمان ساسانیان می‌رسد که از آن برای ذخیره آب استفاده می‌کرده‌اند. بخشی از این بنا که از سنگ و ساروج ساخته شده همچنان پابرجاست و در فاصله ۱۰ کیلومتری از مرکز بخش کردیان و بالاتر از روستای یوسف آباد قرار دارد. این بنا با شماره ۶۷۸۵ در تاریخ دهم دی ماه هزار و سیصد و هشتادو یک به ثبت در آثار ملی ایران رسیده‌است.

و ...

محله‌های جهرم

محله‌های قدیمی واقع در حصار شهر و خارج آن.

قدمت شهر جهرم به نقل از منابع تاریخی به پیش از حکومت اردشیر بابکان باز می‌گردد و به همراه پسا(شهر فسای کنونی) و دارابگرد(شهر داراب کنونی)جزء سه منطقه بزرگ خطه فارس بوده‌است. شهر جهرم از دیرباز با ۱۲ محله شناخته می‌شده که که با گسترش شهر، محله‌های جدیدی به آن اضافه شده‌است. در حافظه تاریخی اهالی شهر این محله‌ها به دو گروه محله بالا و محله پایین تقسیم بندی می‌شود، اما امروزه این تفکیک کمتر به چشم می‌خورد. پیش از این تققسیم بندی و درسال ۱۲۵۰ شمسی فقط هشت محله داشته‌است که ازاین هشت محله چهار تای آن داخل حصار بوده‌اند. این چهار محله عبارتنداز : محله سنان، محله اسفریز، محله دشتاب و محله گازران که همه آنها دربخش غربی شهر یعنی درغرب مسیل پادگان جهرم قراردارند. محلات داخل حصار به علت نزدیک بودن به دستگاه حاکمه از نظر پاره‌ای ویژگیها باسایر مناطق شهر متمایز هستند وهمچنین به خاطر نزدیکی به دستگاه حکومت وداشتن حصار ازسایر مناطق آبادتر بوده بازار و کاروانسرای جهرم که نشان دهنده چهره سنتی شهرهای ایران است درآنجا قرارداشته‌است.

بعدازاحداث حصار گرداگرد بخش غربی شهر چهار دروازه برآن تعبیه کردنداین دروازه‌ها به دروازه خان، دروازه بی بی، دروازه پیر شبیب ودروازه گاوکشی شهرت داشته‌اند.از حصار جهرم ودروازه‌های آن امروزه اثری نیست فقط دروازه پیر شبیب دربخش شمالی شهر هنوز بنای آن برجامانده‌است. از سایر دروازه‌ها فقط درمحلی که وجود داشته‌اند نامی ازان مانده، مثل دروازه خان که مسجدی در نزدیکی آن بناشده و به نام مسجد خان خوانده می‌شود.

آشنایی با بقعه شیخ خلیفه - جهرم / + تصاویر

 بقعه شیخ خلیفه در شهرستان جهرم استان فارس قرار دارد و از آثار متعلق به قرن هفتم قمری است.این بقعه که در جهرم، بخش خفر، روستای جزه قرار دارد، یکی از زیباترین آثار ملی جهرم به شمار می‌آید.

بنای اصلی بقعه شیخ خلیفه به طول 6 در 6 متر و دارای 4 شاه‌نشین در 4 جهت اصلی است. شاه‌نشین جنوبی یک محراب معرق‌کاری شده بسیار زیبا و نفیس داشته که در سال 1315 بقایای آن به موزه پارس در شیراز انتقال یافت.

این بقعه ساختمانى مرتفع و آجرى دارد که معمارى آن به سبک کاخ سروستان و قبر شیخ یوسف در سروستان است. سر در ورودی این بنا حدود 19 متر ارتفاع دارد و بر فراز آن گنبدی آجری ساخته شده که دارای تزئینات زیبایی است.

در ضلع جنوبى بنا ایوانى قرار داشته که پا ستون‌هاى آن همانند پا ستون‌هاى قبر شیخ یوسف در سروستان و ایوان خدای‌خانه مسجد جامع عتیق شیراز است. در این ایوان سنگ قبر قدیمى وجود دارد که با خط ثلث روى آن عباراتى نگاشته شده است.

در درون بقعه 6 سنگ قبر قرار دارد که به صورت موازى قرار گرفته‏‌اند. یکى از این سنگ قبرها متعلق به شیخ زین‏الدین على‌خلیفه متوفى به سال 790 هجرى است که در زیر گنبد قرار دارد.
دومین سنگ قبر که در میان دو سنگ قبر دیگر قرار گرفته قبر حاجى خلیفه است که در دو ضلع شمالى و جنوبى آن دو بیت عربى نگاشته شده است و بر سطح بالایى آن، ابیاتى فارسى نوشته شده است.
سنگ قبر سوم که در ضلع شمالى دو سنگ دیگر قرار گرفته در درون خاک فرو رفته است و متعلق به شیخ شمس‏الدین محمد بن شیخ حاج تاج‏الدین خلیفه بن شیخ زین‏الدین على خلیفه است.

تاریخ وفات وى را با استناد به تاریخ کاشیکارى و معرق کارى که بر فراز قبر وى صورت گرفته، 854 ﻫجری قمری می‌دانند.
نوع بهره‌برداری از این بقعه، مذهبی بوده که فرم معماری و کاشی‌های موجود در بدنه بقعه نشانگر این موضوع است.
بقعه شیخ خلیفه در سال 81 توسط سازمان میراث فرهنگی و با شماره 6783 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. تصاویر بیشتر:

۲

۳

۴

۵

مراسم طلب باران در جهرم

درگذشته هر گاه زمان نزول باران عقب می افتاد بچه های محل شب ها دور هم جمع شده و مراسمی ترتیب میدادند.

مراسم این چنین شروع می شود: ابتدا بچه های یک محله دور هم جمع می شودند و یکی را از میان خود به نام (سر مرد) انتخاب میکردند و آنگاه به اتفاق به خانه ها رفته و سرمرد چنین میخواند:

الله ها بده بارون

ای کریم بده بارون

نیم من جو داشتیم

سر تُلی کاشتم

اُوش ندادم خشک شد

الله ها بده بارون

ای کریم بده بارون

بچه ها گروه هم گفته سرمرد رو تکرار میکردند . همه از هر خانه مقداری پَچا طلب میکردند و اگر صاحبه خانه پَچا را به آنها میداد تشکر کرده و به در خانه دیگری میرفتند و اگر صاحبه خانه چیزی به آنها نمی داد بچه ها باهم دَم میگرفتند:

یاد حسین شیشه/تا نسونیم نمیشه !

و اگر صاحب خانه میگفت چیزی ندارم باز بچه ها دم میگرفتند:

یاد حسین تنبکو / حواله بده دم دکون

بدین ترتیب تمام محله را میگشتند سپس بچه ها را سر درجای جمع میکردند و آتش می زدند و آنگاه تاوه ای آورده روی آتش گذاشته مقداری آرد را خمیر کرده ، ریگی کوچک داخل خمیر نهاده نان می پختند . هنگام پختن نان بچه ها دور اتش میگشتند و میخواندند:

الله کرم پاشا / بارون بریز تو بَشا

و چون نان پخته می شد سرمد نان را بین بچه ها تقسیم میکرد تا بخورند ریگ نصیب هر بچه ای می شد فورا پا به فرار می گذاشت . بچه ها هم او را دنبال کرده، گرفته و به دکه باز می گرداندند و شروع میکردند او را کتک زدن در حالی که می گفت: مرا کتک نزنید باران می آید.

به حرف هایش توجه نکرده باز او را می زنند سرجام دست از سر او برداشته، معتقدند که به خاطر او خداوند رحمتش را بر مردم نازل میکند.

میرزا نصیر جهرمی(خواجه نصیر ثانی) از مفاخر فارس

میرزا نصیر جهرمی(خواجه نصیر ثانی) جزو مفاخر فارس بوده که در طبابت و علوم مختلف مشهوریت دارد.

میرزا نصیرالدین محمد جهرمی فرزند میرزا عبدالله طبیب جهرمی معروف به( خواجه نصیر ثانی) در جهرم به دنیا آمد، وی حکیم مخصوص کریم خان زند بود و در حکمت الهی، نجوم، موسیقی و شعر دست داشت و در طبابت از افاضل زمان خود به شمار می رفت.

روایات بسیاری از معجزات وی در طب آمده است همچنین زادگاه این دانشمند که بحق او را خواجه نصیرالدین طوسی ثانی میخوانند در جهرم بوده و بعدها همراه خانواده خود رهسپار اصفهان شده و دوران تحصیل  و سکونتش در اصفهان بوده، وی داری اشعار دلپسندی به زبان های فارسی ، تازی و عربی است که از جمله مثنوی بهاریه است که حاکی از طبع روان این شاعر می باشد.

قدرت او در تجسم طبیعت به قدری زیاده بوده که در نهایت استادی، همچون نقاشی چیره دست توانسته بهار را با همه زیباییهایش با شعر مجسم سازد.

گویند وقتی چند تن از نوابان هندی با اشاره به حکمای آن کشور به کریمخان زند پیشنهاد کردند که یک کرور تومان به خزانه دولتی تقدیم کند و در مقابل میرزا نصیر را به آنها  واگذارد ، کریم خان در پاسخ گفت (یک کرور تومان شما برای خودتان و حکیم ما برای خودمان )

این دانشمند دارای تالیفاتی در زمینه مختلف است

1- اساس الصّحه «در طب به زبان تازی»

2- جام کیتی نما « در حکمت فارسی»

3- حلّ التقویم « در نجوم به فارسی »

4- رساله های  در موسیقی و ارتباط آن با علم و طب

5- مشکلات قانون شیخ الرئیس ابو علی سینا

6- مثنوی پیر و جوان یا (بهاریه)

7- مرآت الحقیقه «در حکمت الهی »

8- شفاءالسقام «در طب به فارسی»

9- حاشیع بر تحریر کتاب اکرما نالادوس «تحرید ریاضی ، از خواجه نصیذالدین طوسی » در علم ریضی قدیم

10- دیوان اشعار عربی و فارسی –این دیوان به صورت خطی در کتاب خانه ملی ایران موجود است

11- خطاطی کتاب «کشف القناع فی اشکان القطاع» تالیف خواجه نصیر الدین طوسی به عربی

متاسفانه از کتب تالیف شده این دانشمند کم نظیر جهرمی بجز مثنوی بسیار شیوای پیر و جوان یا بهاریه به چاپ نرسیده، در کتاب خانه مجلس شورای اسلامی حدود 11 نسخه خطی از مثنوی مذکور موجود می باشد.

 مثنوی بهاریه در سال 1316 یکبار به همت کوهی کرمانی با حروف سربی به چاپ رسیده و پس از آن چند بار از روی همان نسخه تجدید چاپ گردیده است .

فرصت الدوله شیرازی صاحب کتاب معروف آثار عجم و دیوان فرصت از نوادگان خواجه نصیر جهرمی است که در مقدمه کتاب آثار عجم درباره خوجه نصیر جهرمی چنین آمده است: میرزانصیر حکیم ، جد بزرگ فرصت در جهرم فارس تولد یافته ولی در اصفهان به تحصیل علوم مختلفه پرداخت و در زمان حکومت کریمخان زند از اطبای مخصوص وکیل الرعایا بود طرح مسجد وکیل و قبله آن از آثار اوست .

میرزا نصیر جهرمی شاعری عالم و دانشمند بوده و کتابهایی با اسامی جام کیتی نما در حکمت ، مرآت الحقیقه در حکمت الهی، حل التقویم در نجوم ، اساس الصحه در طب شرح مشکلات کتاب ابوعلی سینا ، رساله در موسیقی در تشریح موسیقی و رابطه آن با علم منتشر کرده و مثنوی بهاریه که یکی دیگر از آثار می باشد.

وی در سال 1191 قمری(1155ش) در شیراز چشم از جهان بست و جنازه وی را در نجف اشرف بخاک سپرده شده است.

نمونه از نسخه خطی مثنوی پیر و جوان

گود شیربند گمشده در دل تاریخ هزار ساله جهرم

 گود شیربند که اسم آن از خاطره ها پاک شده ،گودی بوده به عمق 3 و قطر 30 ذرع که به ابتکار بزرگان جهرم در سال 421 میلادی برای مبارزه بهرام گور و خسرو بر سر جانشینی یزدگرد اول احداث شد .

مردم جهرم برای جلوگیری از جنگ بیهوده و خونریزی بین دو برادر ، قرار به آن افتاد که تاج میان دو شیر بنهند.

دو شیر شرزه آوردند و گرسنه ببستند، و تاج و زینتِ پادشاهی در میان هردو شیر نهادند و شیران را فراخ ببستند و خسرو را حاضر کردند.

و بهرام خسرو را گفت: پیشتر رو تاج بردار تااین پادشاهی بر تو درست گردد. خسرو گفت: تو به نبرد آمده‌ای و بیانْ تو را باید نمود تا پادشاهی تو را مسلّم شود. «چون دانست که خسرو زهره ندارد که پیش رود، بهرام پیش خرامید و گُرزی در دست گرفت. مؤبد مؤبدان او را گفت: ما از خونِ تو بیزاریم به این خطر که بر خویشتن می‌کنی.

جواب داد که «همچنین است.» و چون نزدیکتر رسید شیری از آن دوگانه روی به او نهاد، بهرام چابکی کرد و بر پشت آن شیر نشست و به هردو پهلوهاش بفشرد و َ لخت بر سرش می‌زد تا کشته شد؛ پس روی به آن شیرِ دیگر نهاد و چون شیر از جای برخاست یک گرز به قوت بر تارکِ سرش زد چنانکه از آن زخم سست شد، پس گلویش بگرفت و سرش بر سرِ آن شیر دیگر که کشته شده بود می‌زد تا بمرد و برفت و تاج برداشت.

و مردم از آن حال در شگفت ماندند و بر وی آفرین کردند و گفتند: این است پادشاه به راستی. و همگان تسلیم کردند، و خسرو پشتِ پای بهرام ببوسید و گفت: سزای تاج و تخت توئی، و من نه به اختیار آمدم؛ باید که مرا زینهار دهی تا بعد از این بندگی کنم.

او را زینهار فرمود و بنواخت و خدمتِ خاص فرمود. و چنین شد بهرام پنجم یا وهرام پنجم یا بهرامِ گور از ۴۲۱ تا سال ۴۳۸ میلادی پادشاه ساسانی شد و بجای پدر، یزدگرد یکم، بر تخت نشست. تا چند سال پیش گودی به نام گود شیربند در جهرم وجود داشت !!

دروازه پیرشبیب از آثار دوره قاجاریه در جهرم

 این اثر دارای دالانی با سقف گنبدی است که عرقچین و مقرنس‌کاری پوشش درونی آن را تشکیل می‌دهد. ارتفاع گنبد تا کف ۵ متر است و بالای این دروازه کتیبه‌ای تعبیه شده که تاریخ ۱۲۶۸ قمری روی آن حک شده‌است.

در بدنه دیوار این دروازه 6 کتیبه وجود دارد. همچنین سکویی دو طرف این دروازه به عرض 5/4 متر و با ارتفاع یک متر تعبیه شده است.

از جمله تزئینات این دروازه می‌توان به کاربندی‌های داخل سقف آن اشاره کرد. در سمت چپ این دروازه دو دریچه مشبک‌کاری شده وجود دارد که آن را با قبرستان و مسجد پیر شبیب جدا کرده است. عمده مصالح به کار رفته در این بنا لاشه سنگ با ملاط گچ است.

در طرف راست این اثر نیز دو فضای چلیپا شکلی وجود دارد که به امامزاده پیر شبیب مشهور است. پوشش این فضا به صورت گنبدی شکل است.

در قدیم این مکان قبرستان بوده و به خاطر مدفون بودن یکی از امام زادگان به نام پیر شبیب به این نام شناخته می‌شود.
در این بنا تعداد 39 سنگ قبر و کتیبه وجود دارد که روی اکثر آنها تاریخ قمری حک شده است.

این دروازه دارای دو درب چوبی بزرگ و طاق می‌باشد که در یک طرف آن یک ایوان تعبیه شده که روی دیوارهای آن نقوش و نوشته‌هایی وجود دارد و طرف دیگر محل دفن امامزاده پیر شبیب است.

دروازه پیر شبیب در سال 1381 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 6787 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

اگر از شیراز 2 ساعت به طرف جنوب حرکت کنید، بعد از عبور از شهر «خفر» و تماشای رودخانه زیبای «قره آقاج» به شهری می‌رسید که تاورنیه آن را «جنگل نخل» نامیده است. نام این شهر کوهپایه‌ای  «جهرم» است؛ شهری که مرکبات و خرمایش زبانزد همه اهالی استان فارس است. آبلیمویی که ایرانی‌ها آن را به عنوان سوغات فارس می‌شناسند، از لیموهای خوش‌طعم و آبدار جهرم گرفته می‌شود

جهرم در روزگار قدیم بر سر یک راه تجاری به نام «جاده ادويه» قرار داشته است. این جاده شرق و غرب را برای عبور كاروان‌های حامل ادویه هندوستان به هم وصل می‌کرده است. سیاحتگران مشهوری مثل تاورنیه، شاردن، فیگرا و کری لوبوین در سفرنامه‌هایشان جهرم را وصف کرده‌اند.

جهرم يكي از شهرستانهاي استان فارس مي باشد كه در نيمه جنوبي اين استان واقع شده است . اين شهرستان 5436 كيلومتر مربع وسعت دارد و از شمال به شيراز واز شرق به فسا و داراب و از جنوب به لار و فيروز آباد و از مغرب به فيروزآباد محدود شده است .

حدود يك پنجم از وسعت شهرستان جهرم دشت و بقيه ارتفاعات است. اين ارتفاعات بخشي از چين خوردگي زاگرس بوده و جهت اغلب كوهها به تبعيت از روند سلسله جبال زاگرس جنوبي قرار گرفته است

اين شهرستان از چهار بخش مركزي ، كرديان ، خفر و سيمكان تشكيل شده است .

اگر از ارتفاعات به سطح شهر جهرم نگريسته شود علاوه بر قسمتي كه شهرسازي گرديده ، قسمت عمده اي از آن به شكل باغات و نخلستان ديده مي شود.

از قديم فعاليت عمده مردمان پرتلاش اين ديار كشاورزي  بوده است كه بيشتردر قالب كاشت مركبات و نخل و تاحدي گندم، برنج و سيفي جات بوده است .صدها سال قبل در جهرم فرشی بافته می‌شده که در تمام خاورمیانه به «جهرمیه» مشهور بوده است. الان اثری از این صنعت در جهرم نيست.

نام جهرم 8 بار در شاهنامه فردوسی تکرار شده است. به گفته فردوسی، وقتی که اسکندر مقدونی به ایران حمله می‌کند و ایرانیان را شکست می‌دهد، «دارا» به جهرم فرار می‌کند؛ «جهاندار دارا به جهرم رسید». طبق شاهنامه، مهرک نوشزاد هم زاده شهر جهرم بوده ا ست

 وجه تسمیه جهرم به خوبی توسط احمد کسروی توضیح داده شده است. به نظر او در نام‌هایی مثل جهرم وسمیرم پسوند «رم» به معنی جا و مکان است. «جه» و «سم» هم تغییر شکل یافته «گه» و «زم» هستند که به معنی گرم و سرد هستند؛ بنابراین جهرم یعنی جای گرم.

مردمان اين شهربسيار پر تلاش ، اهل  علم وفرهنگ ، متدين و ارادتمند به اهل بيت مي باشند .مقام معظم رهبري در سفر به اجهرم در زمان رياست جمهوريشان لقب دارالمؤمنين را به اين شهر نسبت دادند. جهرم سرفراز محل تولد و پرو.رش علماي گرانقدر و فضلا و دانشمندان ، شعرا و هنرمندان بزرگيست.

جهرم در زمان طاغوت از جمله اولين شهرهايي بود كه به خاطر مبارزات فعال مردمانش ، دستور حكومت نظامي در آن صادر شد. وهميشه در پشتيباني از نظام و انقلاب در صف اول بوده است.

همچنين در زمان دفاع مقدس دليرمرداني از اين خطه به دفاع از ناموس و شرف ايران شتافتند و شهداي گلگون كفني تقديم انقلاب كردند.

غار سنگ تراشان جهرم شاهکاری نادر در دنیا

• 297

غار سنگ تراشان جهرم که به غار سنگ شکن معروف است در جنوب این شهر و در زیر تپه های البرز کوه واقع شده و یکی از نادرترین شاهکارها در تاریخ کهن ایران زمین به حساب می آید.

این غار به وسیله سنگ تراشان در دل کوه بوجود آمده است؛ و هر بیننده ای در اولین نظر محو تماشا می گردد.

سنگ تراشان اعصار دور، این غار را تنها برای زیبایی و یا برای سرگرمی به وجود نیاورده اند؛ آنان برای کسب روزی حلال و فروش سنگ، با کوه دست و پنجه نرم می کردند.

آنها ناخواسته خالق یکی از بزرگترین غارهای دست ساز جهان شده اند و وظیفه همگان است تا از این میراث کهن حفاظت کنند. این غار نزدیک به 300 متر طول و 150 متر عرض دارد و ارتفاع آن 5/3 تا 4 متر است.

سنگ تراشان به هنگام برداشت سنگ و برای جلوگیری از تخریب کوه هر چند متر اقدام به بجا گذاردن ستون هایی به صورت طبیعی کرده که خود موجب زیبایی دو چندان غار شده است. از قدمت دقیق این غار اطلاع روشنی در دست نیست اما شواهد و قرائن گواه آن است؛ که این غار نزدیک به 150 تا 200 سال عمر دارد.

در آن زمان از غار سنگ تراشان جهرم سنگ های سفید آهکی و شکل پذیر به دست می آمده و از دیر باز از سنگ های آن به عنوان نمای ساختمانها، تزیین سر دربها، سنگ فرش کف منازل و بقاع متبرکه و سایر بناهای مهم و حتی در شهرهای مجاور از جمله بناهای شیراز خصوصاً در مسجد جامع عتیق و بیمارستان نمازی استفاده شده است.

در ادامه گزارش تصویری از غار سنگ تراشان جهرم

غار ورا ،جهرم +عکس

پيشينه تاريخي غار وراء به چهار دوره تاريخي،دوران باستان تا زمان ساسانيان، دوران ساسانيان تا اسلام، دوران پس از اسلام و دوران معاصر تقسيم مي‌شود.

صبح ورا، عصر نمي و شب بونيز/ مطرب تو ني بزن، ساقي تو مي بريز/ شهرستان جَهرُم در استان فارس جاي گرفته است. اين شهرستان از شمال به شهرستان فسا، از باختر و جنوب به شهرستان فيروزآباد، از خاور به شهرستان داراب، از شمال باختر به شهرستان شيراز و از جنوب خاور به شهرستان لار محدود مي‌شود.
جهرم از شهرهاي بسيار کهن ايران است كه نام قبلي آن «گهرم» به معناي جاي گرم بوده است.
از اين ريشه نام‌هاي شهرهاي جهرم، گهرام، تهران، تارم هنوز بيان مي‌شوند. ساختار آن را به هما دختر بهمن فرزند اسفنديار پادشاه اساتيري ايران نسبت مي‌دهند. فردوسي در شاهنامه از آن در عصر ساسانيان ياد كرده و نام دلاور ايراني يعني گَهرم را بر آن نهاده است. هم‌چنين در تاخت و تاز اسكندر مقدوني از جهرم نام مي‌‌برد و اين شهر را در عصر پادشاهي بهرام گور دشتي بي‌آب مي‌خواند.
به روايت پژوهشگران، دانشمندان و مورخان اين شهر، چهار سده پيش از ميلاد مسيح توسط اردشير اول،(مِمنون = خوش‌حافظه)، پنجمين پادشاه هخامنشي بنا شد. اين شهر در دوره هخامنشي و ساساني داراي موقعيت مناسب و مركز اقامت شاهزادگان بوده و در فارسنامه ابن بلخي آمده است: هركس وليعهد شدي جهرم او را بودي.
به استناد نوشته‌هاي استخري، ابن بلخي و حمدالله مستوفي، جهرم قلعه‌اي بزرگ، معروف به خورشه و خورشاه داشت كه فاصله آن تا شهر،‌ پنج فرسنگ بود. اين دژ بعدها به همت خواجه نظام الملک توسي تعمير و مرمت شد.
در جنوب شهر جهرم روي تپه‌اي آتشكده ساساني(معروف به قدمگاه) ديده مي‌شود كه بر تمامي شهرستان جهرم مشرف است. در مجاورت شهر جهرم، يکي از بزرگترين غارهاي دست‌ساز باستاني جهان به نام سنگ‌شکن قرار دارد. ستون‌هاي اين سازه باستاني، شکوه معماري دوران باستان را به خوبي نشان مي‌دهد.(اين غار دست‌ساز همانند غار دست‌ساز کوجَنَق مشکين‌شهر است). غار طبيعي بونيز هم در گردشگاهي به همين نام قرار دارد.
در ميانه راه شيراز به جهرم، شهر خفر قرار دارد. آبشار زيباي خفر، محل مناسبي براي استراحتي کوتاه و حرکت به سوي آرامگاه مکعب شکل جاماسب حکيم، دانشمند فرزانه ايران باستان است. به گفته روايت‌هاي شفاهي، جاماسب که ستاره‌شناسي خبره بود، ظهور پيامبر اسلام را پيش‌بيني نمود و پيشاپيش به وي ايمان آورد. پس از سفري به مکه دستور داد تا براي وي ساختاري همانند آن بسازند و پس از مرگ وصيت کرد تا او را در آن بنا دفن کنند.
براي رسيدن به اين بناي تاريخي باشکوه بايد از کوچه‌باغ‌هاي زيبا گذشت و سرانجام چند دقيقه‌اي هم کوهپيمايي نمود. پس از خفر به شهر باب‌انار (بابا انار) (= رهبر سرخ‌جامگان؟) و آبشار زيباي آن مي‌رسيد.

غار وراء
وراء در فارسي ميانه به معناي دژ، قلعه، بلندا، کنار، پهلو آمده است. پيشينه تاريخي غار وراء به چهار دوره تاريخي تقسيم مي‌شود. دوران باستان تا زمان ساسانيان، دوران ساسانيان تا اسلام، دوران پس از اسلام و دوران معاصر.
1 _ دوران باستان تا زمان ساسانيان.
غارهايي که داراي هفت حوضچه بوده و در بلنداي کوه قرار گرفته باشند نيايشگاه مهر هستند. هفت عدد مقدس آيين مهر است. مهرپرستان در هنگام خشک‌سالي، دعا و نيايش برگزار مي‌کرده‌اند. مي‌توان گفت با توجه به اين که غار در جهت برآمدن خورشيد قرار داشته است، از آن براي نيايش بامدادي سود مي‌برده‌اند، و مراسم قرباني نمودن گاو را برگزار مي‌کردند.
2 _ دوران ساسانيان تا دوران اسلام.
در اين دوران آثار مجسمه مهر زدوده شده اما مهر به صورت يک فرشته مورد نيايش مردم بوده است.
3 _ دوران پس از اسلام تا دوران معاصر.
اين غار با داشتن موقعيت سوق‌الجيشي مناسب و ايمني کافي و همچنين آب گوارايي که از سقف غار مي‌چکد، ( يادآور نيايشگاه چک‌چک در نزديکي اردکان يزد) به همراه جانوران و پرندگان شکاري دره مجاور، کوک‌ويش، و کشتزارهاي ديم، تخته‌بش‌کار، محل سکونت کوهي‌ها و عياران بوده و مزار چند کلانتر پهلوان در نزديک رودخانه وجود دارد.
4 _ دوران معاصر.
در دوران معاصر اين غار مورد استفاده شکارچيان بوده که متاسفانه از سوي ايشان آسيب‌هايي به غار وارد شده است. اما در سال 1320-1316 نخستين دوره بازسازي آن آغاز شد. هم اکنون نيز با همياري مردم نيکوکار جهرم، کار بازپيرايي غار و پيرامون آن توسط کوهنوردان درحال انجام است.
براي رسيدن به اين غار که در جاده لار قرار دارد، پس از طي جاده خاکي کوتاهي به توقفگاه خودروها مي‌رسيد. از اينجا پياده‌روي آغاز مي‌شود. پس از رسيدن به دوراهي، راه سمت راست به سوي غار وراء رفته که پس از حدود يک ‌ساعت کوه‌پيمايي مي‌توان به آن رسيد. راه سمت چپ به سوي مناطق، زندون ‌وراء، هفت اودون، خوگونيش، اوقاضي، خرزهره، گلوناربشکار، اوگل‌کو، تخته بش‌کار مي‌رود. رفتن به اين مناطق نياز به راهنماي آشنا به مسير دارد.

واژه‌نامه غار ورا
زندون ‌وراء = ديواره‌هاي بلند و صاف دره تا غار وراء به ديوارهاي زندان مانند شده است.
هفت اودون = هفت آب‌دان، هفت چشمه، هفت حوض. در ارتفاعات البرز مرکز مشرف به تهران، در ميانه راه پناهگاه پلنگ‌چال به قله شاه‌نشين، منطقه‌اي به نام هفت چشمه يا هفت‌اُودوني (هفت آب‌داني) وجود دارد.
خوگونيش =خواب+گاو+نيش. محلي که در آن مار، گاو خوابيده را نيش زده است. در آيين مهر براي قرباني نمودن گاو نر، آن را به پهلوي چپ و رو به مشرق مي‌خواباندند و سپس با خنجر شاهرگ آن را مي‌شکافتند. در مجسمه‌هاي برجاي مانده از مهر، در هنگام قرباني نمودن گاو، مار و کژدم هم به عنوان نمادهاي بي‌مرگي، برخي اندام‌هاي گاو را نيش مي‌زنند.
اوقاضي = آب، چشمه قاضي.
خرزهره = نوعي گياه.
گلوناربشکار = آبشخوري که پيرامون آن شکار به وفور يافت مي‌شود.
اوگل‌کو = آب+گِل+کوي. باريکه‌اي در کنار آب که مسيري پُر از گِل است.
تخته بش‌کار = زمين کشاورزي ديم.

آشنایی با پرنده بومی «بُک»

مشخصات :

۱۶ سانتیی متر طول ، منقار دراز و کلفت‌ دارد ، رنگ سینه آن سفید‌ و رنگ پهلوها و بالهایش خاکستری روشن می باشد . نوار سیاه رنگی در ناحیه چشم این پرنده وجود دارد و تا کنار گردن ادامه پیدا می کند .

این پرنده که از جمله پرندگان بومی منطقه بنارویه می باشد در کوهستان ها،در کَمَر کوه و غالبا مکان های خطرناک و مرتفع و همچنین در شکاف کوه ها لانه می گذارد. در زبان محلی به این پرنده « بُک » یا « بُک دیبُر » می گویند. معمولا در فصل بهار زمان تخم گذاری و پرورش جوجه هایش می باشد که معمولا بین ۶ تا ۱۲ جوجه در هر لانه توسط یک جفت نر و ماده بزرگ تغذیه می شود. لانه این پرنده که با خاک سِفت کوهستان و موی حیوانات وحشی و بُزاق دهان پرنده مادر درست می شود که بسیار محکم بوده که حتی با زدن ضربه مجکم با سنگ به آن هیچ آسیبی نمی بیند و سال آینده نیز همین جفت برای تخم گذاری به سراغش می آیند. آوای این پرنده بسیار معروف و دلنشین است و به هنگام خواندن این پرنده صدایش که بسیار قوی است در کوه ها پیچیده و از صدها متر دورتر شنیده می شود.

لانه سِفت و محکم پرنده بُک

پرنده مادر در حال غذا دادن به جوجه هایش

غار شفق

نزدیکترین روستا : دوزه