سی تدبر سی تلنگر
1)«یا أیُها الُّذینَ آمَنوا اتقوا الله حَقَّ تُقاتِهِ»
(آل عمران/102)
زلال باش!
آب،گواراست و صدای آن هم آرامش بخش است،اما آبی که زلال باشد،و گرنه آب گل آلود نه گوارایی دارد و نه آرامش می بخشد،من و تو هم مثل آبیم،اگر صاف و صادق باشیم،دیگران در کنار ما به آرامش خیال می رسند و در کنار ما راحت و آسوده اند وگرنه مایه ی رنج آنها خواهیم بود.وچیزی که آدم را زلال و تصفیه می کند تقواست،تقوا یعنی،نامردی نکن!بی انصاف نباش!حرف کسی را پیش دیگری نبر!حرف کسی را پیش دیگری نزن!قران از ما همین را می خواهد:
اتَقُوا اللهَ
با تقوا باشید
2)«وَلا تَقُف ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمُ إنَ السَمعَ وَ البَصَرَ وَ الفؤاد کُلُّ اُولئِکَ کانَ عَنهُ مَسؤُولا»
(سوره:الاسراءآیه:36)
آگاه باش!
وقتی که به تاریکی میرسی می ایستی و قدم از قدم بر نمی داری وقتی هم که یک مساله برایت تاریک است و روشن نیست یعنی نمیدانی درست است یا نه بایست و هیچ داوری و قضاوت نکن و اجازه حرکت و گفتن به زبانت نده!این سفارش حق است:
لاَ تَقفُ ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمُ
چیزی که به آن آگاهی نداری و برایت روشن نیست دنبال نکن.
3)وَ لَا تَستَوی الحَسَنَةُ وَ لَا السَیئَةُ ادفَع بِالَتی هِیَ اَحسَنُ فَاِذا الَذِی بَینَکَ وَ بَینَهُ عَدَاوَةُ کَاَنَهُ وَلِی حَمِیمُ
(فصلت/34)
شیرین باش!
کنار چای تلخ همیشه یا قند است یا شکر به همین خاطرهم هست که گوارا می شود.یادت باشد بعضی ها مثل چای اند؛یعنی تلخ اند.پس با آنها شکر باش یعنی شیرین حرف بزن،شیرین رفتار کن ؛به قول سعدی شیرین حرکات باش.این سفارش خداست:
ادفَع بِالَتی هِیَ اَحسَنُ
بدی های دیگران رابا خوبی های خود دفع کن،یعنی اگر دیگران تلخ بودند شیرین باش.
4)وَ اِذا حُیِّیتُم بِتَحیَةٍ فَحَیُّوا بِاَحسَنَ مِنها اَو رَدُّوها
(نسا/86)
گل باش!
به گل آب بدهی گلاب می دهد؛یعنی همان چیز،بهترش را به شما برمی گرداند.خدا دوست دارد مثل گل باشیم.یعنی هرکس به ما محبتی کرد با محبت بیشتر پاسخ بدهیم
وَ اِذا حُیِّیتُم بِتَحیَةٍ فَحَیُّوا بِاَحسَنَ مِنها
هنگامی که شما را احترام کردند شما زیباتر احترام کنید.
5)وَ.....فَلا تَقُل لَهُما اُفٍ وَ لا تَنهَر هُما وَ قُل لَهُما قَولاً کریماً.....
(سوره اسراء/23)
مهربان باش!
یک سنگ ریزه از اسمش پیداست،یعنی ریز است،ناچیز است.اما اگر همین سنگ در جوراب یا کفشت باشد.تو را از رفتن و حرکت باز می دارد.بعضی چیزها ریز است نا چیز است.اما انسان را از حرکت در راه خدا و به سمت خوبی ها باز می دارد.یکی ازآنها نامهربانی نسبت به پدرومادراست،هرچند کم باشد ودرحد گفتن اُف باشد.این حرف خداست که فرمود:
لا تَقُل لَهُما اُفٍ
6)یَا وَیلَتَی لَیتَنِی لَم اَتَخِذ فُلَاناً خَلِیلاً
(سوره الفرقان/29)
مراقب باش!
چای اگریک شب تا صبح کنارصابون باشد طعم وبوی صابون می گیرد ودیگربه دردنمی خوردوجایش سطل زباله است.چرا؟چون همنشین صابون بوده است.پس همنشینی اثردارد.ماهم باهرکس بنشینیم ونشست وبرخاست داشته باشیم،رنگ و بوی اورامی گیریم.خیلی ها که جهنمی میشوند ازهمین راه است.ندیدی در قرآن یکی ازناله های اهل جهنم همنشینی با رفیق های ناباب است؟
یَا وَیلَتَی لَیتَنِی لَم اَتَخِذ فُلَاناً خَلِیلاً
ای کاش با فلانی همنشین ورفیق نبودم
7)یَا بَنِیَّ اذهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِن یُوسُفَ وَ اَخِیَهِ وَ لاَ تَیاَسُوا مِن رَّوحِ اللهِّ إنَّهُ لاَ یَیاَسُ مِن رَّوحِ اللهَ إِلاَّ القَومُ الکافِرُون
(یوسف/87)
مواظب باش!
روز،یواش یواش شب میشود،شب،یواش یواش روز می شود.بعضی ها مثل روزاند ومثل روزروشنی و صفا دارند ولی نباید مغرور باشند چون ممکن است آرام آرام دچار ظلمت و تاریکی وگناه شوند.وبعضی ها مثل شب اند تاریک و ظلمانی اندولی نباید مأیوس باشند چون ممکن است به نورونورانیت راه پیداکنند و سرانجام همان شوند که خدا می گوید و خدا می خواهد پس ناامید نباید بود
لا تَیاَسُوا مِن رَّوح الله
8)الّذینَ یُنفِقونَ فِی السَّرّاءِ وَ الضَّراءِ وَ الکاظِمینَ الغَیظَ وَ العافینَ عَنِ النّاسِ وَ اللهُ یُحِبُ المُحسِنین
(آل عمران/134)
خاموش باش!
ماشینت جوش می آورد.حرکت نمیکنی کنارزده ومی ایستی وگرنه ماشین ممکن است آتش بگیرد.خودت هم همین طوری وقتی جوش می آوری عصبی وعصبانی میشوی،تخته گازنرو!بزن کنار!ساکت باش!و هیچ نگو!وگرنه آسیب میبینی.این نسخه ی شفا بخش پیامبر بزرگوار(ص)است که فرمود:
اذا غَضبت فَاسکُت
هرگاه عصبانی شدی سکوت کن
9)قُل إنَّ رَبِّی یَبسُطُ الرِّزقَ لِمَن یَشاءُ مِن عِبادِهِ وَ یَقدِرُ لَهُ وَ ما أنفَقتُم مِن شَیءٍ فَهُوَ یُخلِفُهُ وَ هُوَ خَیرُ الَّرازِقین
(سباء/39)
بخشنده باش!
نعناراهرچه بچینی جایش سبزمی شود کم که نمی شودهیچ زیادهم می شود.بخشش وکرم هم مثل نعناچینی است؛نترس جایش جایگزین میشود،پرمیشود.واین وعده خداست:
ما أنفَقتُم مِن شَیءٍ فَهُوَ یُخلِفُهُ
آنچه بچینی اوجایگزینش می کند
10)کُلُّ نَفسٍ بِمَا کَسَبَت رَهِینَهُ
(المدثر/38)
آشنا باش!
شمااگرسیبی راافقی وبه سمت مقابل پرتاب کنید،هرگزبه سمت شمابازنمی گردد.امااگرهمین سیب رامستقیم وبه سوی آسمان پرتاب کنید دیریا زودبه خودشمابازمی گردد.یادمان باشد خدادنیاراافقی نیافریده،بلکه کاملاعمودی است پس آدم ها هرچه می کنند به خودشان بازمی گردد.
کُلُّ نَفسٍ بِمَا کَسَبَت رَهِینَهُ
11)وَ مِن شَرِّ حاسِدٍ إذا حَسَد
(افق/5)
سلامت باش!
یک مشت سوزن،سنجاق،تیغ،میخ اگرتوی یک نایلون بریزی غیرازاین است که سوراخ سوراخ میشود.باورکن حسادت مثل همان سوزن و تیغ است اول خودت راازپادرمی آورد.به همین خاطر بود که امیرالمومنین(ع)فرمود:
صِحَّة الجَسَدِّ مِن قِلَّةِ الحَسَدِ
سلامتی تن درکم کردن حسادت است
هرچه حسادت کمترتن هم سالم تر ،مثل دو کفه ترازو هرچه آن کفه پایین تر آن کفه دیگر بالا تر
12)وَ اعبُد رَبَّکَ حَتّی یَأتِیَکَ الیَقین
(الحجر/99)
بنده باش!
آب باید برود توی برگ تا سبز و شاداب باشد؛ و گرنه روی برگ که فایده ای ندارد و بدتر آن را می پوساند می گویی نه؟امتحان کن!از درخت توت یک برگ بچین و بگذار توی یک ظرف آب چند روز دیگر بیاوتماشا کن!قرآن مثل آب است،آب حیات ،و ما مثل همان برگ.پس اگر قران رافقط در شبهای قدرروی سر بگذاریم که سبزنمی شویم،حیات پیدا نمی کنیم.
قرآن بایدبیاید توی سر،وتوی ذهن وزندگی ما ودریک کلمه هرچه قرآن می گویدمابایدبگوییم چشم!اسم این کاررابندگی می گذارندوقرآن ازماهمین رامی خواهد:
وَ اعبُد رَبِّک
بندگی کن پروردگارت را
13)وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذینَ کَفَرُوا السُّفلَی وَ کَلِمَةُ اللهِ هِیَ العُلیَا وَ اللهُ عَزِیزُ حَکِیم
(التوبه/40)
با خدا باش!
برف شب می آید روز آب می شود .حرف های مردم هم مانند برف است روی آن حساب باز نکن،امروزچیزی میگویند.فرداچیزی دیگر.اگر روی سرسره چیزی گیر کرد روی زبان مردم هم حرف گیرمی کند.این است که قرآن می گوید: فقط حرف خدا را باش حرف او باید بالا سر حرف ها باشد
کَلِمَةُ اللهِ هِیَ العُلیَا
سخن خدا بالاست
چون سخن او بالاست تو را هم بالا میبرد،بالا که رفتی افق دیدت زیاد می شود.
14)فَقُو لَالَهُ قَولاً لَّیِّنًا لَّعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ اَو یَخشَی
(طه/45)
نرم باش!
بزازها دائم قیچی را تیز میکنند.چرا؟چون به پارچه خورده است و پارچه نرم است و نرمی پارچه آن را کند میکند.یادت باشد بعضی ها مثل قیچی هستند و می خواهند تو را قیچی کنند جدا کنند با آنها نقش پارچه را،ابریشم را بازی کن آنها هم کند می شوند و دست برمیدارند.فرعون قیچی بود خدا به موسی گفت:ابریشم باش، یعنی با او نرم رفتار کن نرم سخن بگو:
فَقُو لَالَهُ قَولاً لَّیِّنًا
15)فَإن لَّم تَفعَلُوا فَأذَنُوا بِحَربٍ مَّنَ اللهَ وَرَسولِهِ وَ إن تُبتُم فَلَکُم رُؤُوسُ أموالِکُم لاَ تَظلِمُونَ وَ لاَ تُظلَمون
(البقرة؛آیه:279)
مرد باش!
وقتی توی فوتبال توپ را شوت می کنند ، خوب تماشا کن.توپ که ضربه می خورد،بالا می رود ،جلو می رود،گاهی هم گل میشود.اما پا که ضربه میزند به عقب بر می گردد؛ با شتاب هم بر میگردد.یادت باشد اگرازسرنامردی زیر حیثیت و آبروی مردم شوت کردی او دیر یا زود بالا می رود و عزیز می شود.اما توعقب می افتی.این راگفتم که دورنامردی یا به قول قرآن ظلم خط بکشی و مرد باشی .من نمیگویم خدا میگوید:
لاَ تَظلِمُونَ وَ لاَ تُظلَمون
نه ستم کن و نه ستم بپذیر
16)
دوست باش!
توی باغ هر چیز را می شود کاشت ولی هرچیزی رانباید کاشت چیزی راباید کاشت که فایده داشته باشدو سرمایه باشدوسرمایه باشد.دل مثل باغ است توی باغ دلت هم هرچیزی نکارصفا وصمیمیت ویکدلی بکار نه کینه و دشمنی و عداوت.همان که حافظ می گفت:
درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد نهال دشمنی برکن که رنج بی شمار آرد
البته این حرف حافظ نیست حرف امام سجاد(ع) است:
أَغرِس فِی اَفئِدَتِنا اَشجارَ مُحِبَتِکَ
خدایا در دلهای ما درخت دوستی بنشان
17)الَّذینَ یُنفِقُونَ فِی السَّرّاءِ وَالضَّرّاءِ وَالکاظِمینَ الغَیظِ وَ العارِفینَ عَن النّاسَ وَ اللهُ یُحِبُ المُحسِنین
(آل عمران134)
بردبار باش!
کیف ها توی کیف فروشی ها اگر خوش فرم و خوش قواره اند به خاطر این است که پر از کاغذ باطله اند.اگر آن کاغذ باطله ها را بیرون بریزی از فرم و قیافه می افتند و کاغذها هم دیگرزباله اندوباید دور ریخته شوند.خشم و عصبانیت چیزی شبیه همان کاغذ باطله است.اگر فرو ببری شکل و شخصیت پیدا می کنی واگر بیرون بریزی از شکل و شخصیت و معنویت می افتی.این است که قرآن کریم دعوت به فرو بردن خشم دارد و می فرماید:
الکاظِمینَ الغَیظِ
فرو برندگان خشم
18)یا یَحیی خُذِ الکِتابَ بِقُوَةٍ وَ آتَیناهُ الحُکمَ صَبِیاًّ
(مریم/13)
قرآنی باش!
کسانی که قالی می بافند یک نگاه به نقشه دارند و یک نگاه به قالی و بر اساس آن قالی آویخته خود را می بافند.ما نیز باید چشم به نقشه قرآن داشته و بر اساس آن تار و پود زندگی خود را ببافیم.این است که قرآن کریم می فرماید:
خُذِ الکِتابَ
یعنی کتاب را بگیر،یعنی بی نقشه نباش
19)یا أیُها الُّذینَ آمَنُوا آمنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ وَ الکِتابِ الَّذی نَزَّلَ عَلَی رَسولِه وَالکِتابِ الِّذی نَزَّلَ عَلی رَسولِه وَالکِتابِ الَّذی أنزَلَ مِن قَبلُ وَ مَن یَکفُر بِاللهِّ وَ مَلائِکَتِه وَ کُتُبِه وَ رُسُلِهِ وَالیَومِ الآخِرِ فَقَد ضَلَّ ضَلالاً بَعیداً
(نساء/136)
مومن باش!
چتربازها چه لذتی میبرندازسقوط،هرچه ارتفاع بیشترسقوط برای آنها لذت بخش تراست.چرا؟چون پشت آنها به چترگرم است ایمان چیزی شبیه چترنجات است،کسی که ایمان دارددیگرازسقوط وافتادن وتهدید هیچ هراس ندارد. این است که قران کریم توصیه به ایمان دارد و می فرماید:
یا أیُها الُّذینَ آمَنُوا آمنُوا
ای کسانی که ادعای ایمان دارید حقیقتا ایمان بیاورید
20)ذلِکَ الکِتابُ لا رَیبَ فیه هُدیً لِلمُتَقین
(البقره/2)
با قرآن باش!
آیا دراستخرپرازچسب می شود شنا کرد؟شک ودودلی درست مثل استخرچسبناک است که درآن قدم از قدم نمیتوان برداشت .قران آمده است تا ما را از ورطه ی تهدید ها ،دودلی ها و شک ها بیرون کشیده و دست ما را گرفته و به جایی برد که در آنجا هرگز تیغ تردید نمی روید.
لا رَیبَ فیه
یعنی دراین کتاب جایی برای تردید و دودلی نخواهد بود بنا براین هرکس می خواهد دودل و مردد نباشد،باید به این وادی وارد شده و اهل کتاب باشد.
21)یا أیُها الَّذینَ آمَنوا عَلَیکُم أنفُسَکُم لا یَضُرُکُم مَّن ضَلَّ إِذا اهتَدَیتُم إلی اللهِ مَرجِعُکُم جَمِیعاً فَیُنَبِّئُکُم بِما کُنتم تَعمَلون
(المائده/105)
خود را باش!
تو برای عطر زدن به کسی نگاه نمیکنی ،اصلا برایت مهم نیست دیگران عطر می زنند یا نه .خوب شدن هم مثل عطر زدن است،چه کار داری دیگران خوبند یا نه ؟خوبی می کنند یا نه؟این حرف و نصیحت خداست که می گوید:خود را باش
عَلَیکُم أنفُسَکُم
بر شما باد خودتان!!!
22)وَاعبُدُوا اللهَ وَ لا تُشرِکوا بِهِ شَیئاً وَ بِالوالِدَینِ إحساناً وَ بِذِی القُربی وَ الیَتامِی
(نساء/36)
شمع صفت باش!
شمع راببین!هر که به آن نزدیک تر میشوی روشنایی و گرمای بیشتری دریافت می کنی.قرآن می خواهد ما شمع صفت باشیم،یعنی هرکی به ما نزدیک تر است بهره و سودبیشتری دریافت کند،به همین خاطر سفارش میکند که اول پدر و مادر خود را مورد نوازش و احسان و لطف قرار دهیدو بعد نزدیکان خود از قبیل همسر،فرزندان،بستگان و آشنایان....
بِالوالِدَینِ إحساناً وَ بِذِی القُربی وَ الیَتامِی
23)وَ لا تَاکُلُوا اَموالَکُم بَینَکُم بِالباطِل وَ تَدلوا بِها إِلیَ الحُکَّامِ لِتاکُلوا فَرِیقاً مِّن أموالِ النَّاسِ بِالإِثمِ وِ أنتُم تَعلَمون
(البقره/188)
شاداب باش!
یک گل، یک گیاه وقتی شاداب و با طراوت می ماند که لقمه های آن پاک باشد.یعنی هوا و آب پاک در اختیار آن قرار گیرد.ما آدم ها هم همینطور هستیم.وقتی شاداب و سرزنده و سرحالیم که مواظب لقمه هایمان باشیم و لقمه هایمان پاک و طیب و طاهر باشد این است که قرآن کریم می فرماید:مردم لقمه های حرام را مصرف نکنید.
وَ لا تَاکُلُوا اَموالَکُم بَینَکُم بِالباطِل
24)وَ قالوا لَو کُنّا نَسمَعُ أَو نَعقِلُ ما کُنّا فِی اَصحابِ السَعیرِ
(ملک/10)
عاقل باش!
ارزش یک مدادبه مغزآن است.مدادی که مغزندارد چوبی بیش نیست وفقط به دردسوختن می خورد . ارزش آدمی نیز به مغز اوست وگرنه هیچ بهایی ندارد،دوزخ جای کسانی است که بی مغز بوده یعنی از مغز خود هیچ بهره ای نبرده اند.این سخن اهل جهنم است که می گویند:
لَو کُنّا نَسمَعُ أَو نَعقِلُ ما کُنّا فِی اَصحابِ السَعیرِ
اگر می شنیدیم و از عقل خود بهره می بردیم در اینجا نبودیم.
25)إِن لاَّتَعبُدُوا إلاَّ اللهَ إنی اَخافُ عَلَیکُم عَذابَ یومٍ اَلیمٍ
(هود/27)
خالص باش!
هرچیزی خالص آن خوب است ،گلاب و عسل اگر خالص باشند ارزش دارند.ختی خود آب هم خالصش خوب است.آبی که بوی خربزه و طالبی و گوشت می دهد گوارا نیست.آبی گوارا است که طعم ورایحه ی آب داشته باشد.عبادت هم همین طور است،عبادتی ارزشمند است ودردستگاه الهی ارزش و بهایی دارد که خالص باشد یعنی فقط برای خدا باشد این است که قرآن کریم می فرماید:جز برای خدا عبادت نکنید
لاَّتَعبُدُوا إلاَّ اللهَ
26)فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیراً یَرَهَ وَ مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَةٍ شَرّاً یَرَه
(زلزال/7و8)
دور از گناه باش!
درصحرا هیزم های بزرگ را باهیزم های کوچک وریزروشن می کنند.گناهان بزرگ هم با گناهان کوچک شروع میشوند.به همین خاطر است که قران کریم روی گناهان ریزوکوچک حساسیت نشان داده و می گوید:اگر به سراغ شرّ و شرارت بروید هر چند کم و ناچیز نتیجه آن را خواهید دید.
مَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَةٍ شَرّاً یَرَه
27)یا أیُها الَذینَ آمَنوا لَم تَقولونَ ما لا تَفعَلون
(الصف/2)
عامل باش!
سوزن برای همه لباس می دوزد جز برای خود،یعنی همه را می پوشاند جز خودش که برهنه است.مثل سوزن نباشیم،یعنی فقط برای دیگران جامه ی تقواوفضیلت نسازیم. بلکه برای خود هم بخواهیم تامشمول گله های تلخ حق نباشیم که فرمود:
لَم تَقولونَ ما لا تَفعَلون
چرا آنکه را که خود به کار نمیبندید،به زبان می آورید؟
عنان به میکده خواهیم تافت زین مجلس که وعظ بی عملان واجب است نشنیدن
28)یا أیُهَا الَّذینَ آمَنوا أنفِقوا مِما رَزَقناکُم مِن قَبلِ أَن یاتِیَ یَومٌ لابَیعٌ فِیهِ وَ لا خُلَّةٌ وَ لاَ شَفّاعةٌ وَ الکافِرونَ هُمُ الظالِمُون
(البقره/254)
کریم باش!
استخرها چرا این قدر زلال اند؟چون دریچه های اطراف خود را فراموش نکرده و دائم سرریز شده و بخشندگی مایه ی زلال شدن و پاک شدن است از این رو قرآن کریم ما را سفارش به انفاق و بخشش می کند و می فرماید:
أنفِقوا مِما رَزَقناکُم
بخشش کنید از آنچه به شما روزی شده است.
29)وَ لَو بَسَطَ اللهُ الرِّزقَ لِعبادِهِ لَبَغَوا فِی الأرضِ وَ لکِن یُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَّا یَشاء إنَهُ بِعِبادِهِ خَبیرٌ بَصیرٌ
(الشوری/28)
به هوش باش!
وقتی تلفن روی آیفون باشد هر حرف و سخنی می زنی؟یادت باشد عالم روی آیفون است،هم صوتی و هم تصویری،خداوند هم صدای ما را می شنود و هم تصویر ما را می بیند
إنَّ الله بِعِبادِهِ خَبیرٌ بَصیرٌ
خداوند نسبت به بندگان خود هم با خبر است و هم بینا
30)نَبِّیءعَبادِی اَنّی أنَا الغَفورُ الرَحیمِ
(حجر/49)
امیدوار باش!
آب هرچند آلوده باشد حتی لجن هم شده باشد اگر به دریا برگردد صاف و زلال و پاک می شود.یادت باشد خدا دریای رحمت است و ما چون آب آلوده اگربه آغوش رحمت اوباز گردیم کارتمام است وپاک پاک می شویم.
نَبِّیءعَبادِی اَنّی أنَا الغَفورُ الرَحیمِ
به بندگانم خبر کن که من آمرزنده و مهربانم.
