دلسوزی و معنویت در تبلیغ

تبلیغ موثر از منظر امام خمینی (2)

در قسمت گذشته، به برخی عواملی که تبلیغ دینی را موثرتر می کرد بیان گردید. در ادامه به بعضی دیگر از این عوامل از منظر امام خمینی ره اشاره می کنیم؛

-          ذکر ملایمت ها و رحمت ها

دومین نکته ای که در سخنان امام خمینی ره وجود دارد توجه به ذکر نکات لطیف و خوشایند به جای نکات خشن و سخت است.

گاهی اوقات دیده می شود که برخی مبلغان فقط به جنبه های سخت دین اشاره دارند و از ذکر ملاطفت های دین خودداری می کنند.

روایتی در تفسیر درالمنثور از ابن عباس در ذیل آیه شریفه : یا أیها النبى إنّا أرسلناك شاهداً ومبشراً ونذیراً[1] نقل شده است:

 وقد كان رسول اللَّه‏صلى الله علیه وآله أمر علیاً ومعاذاً أن یسیرا إلى الیمن ( از جاهایى كه به وسیله مبلغان اسلام ایمان آوردند و به آنجا لشكركشى نشد) فقال: انطلقا فبشّرا ولا تنفّرا ویسّرا ولا تعسّرا وقد أنزل اللَّه علىّ ( یا أیّها النبى انا ارسلناك شاهداً ومبشراً ونذیراً  وداعیاً إلى اللَّه بإذنه وسراجاً منیراً).

 " پیامبر اكرم‏صلى الله علیه وآله به على‏علیه السلام و معاذ امر فرمود كه به یمن بروند و فرمود: بروید و بشارت دهید و تنفّر ایجاد نكنید و آسان بگیرید و سخت‏گیرى نكنید چرا كه خداوند بر من نازل فرمود: اى پیامبر ما تو را گواه فرستادیم و بشارت دهنده و بیم دهنده و تو را دعوت‏كننده به سوى خدا به فرمان او قرار دادیم و چراغى روشنى‏بخش.

مشاهده می کنید که رسول اکرم صلی الله علیه و آله به مبلغان می فرمایند که تنفر ایجاد نکرده و آسان بگیرید. اسلام دین رحمت است نه دین مشقت و سختی و تنفر.

مبلغ دین باید توجه داشته باشد که مبادا چهره ای خشن و ناملایم از دین نشان دهد، بلکه باید خوبی ها، زیبایی ها، لطافت ها و رحمت هارا همیشه بیان کند تا تبلیغ وی اثرگذارتر باشد.

امام خمینی ره علیه یکی دیگر از عوامل موثر در تبلیغ دین را همین مسئله می شمارند و می فرمایند:

"ملایمت و جهت رحمت بیشتر از جهت خشونت تأثیر می‏کند. من در زمان اختناق رضاخانی وقتی در مدرسه فیضیه صحبت می‏کردم، آنگاه که از جهنم و عذاب الهی بحث می‏کردم همه خشکشان می‏زد، ولی وقتی از رحمت حرف می‏زدم می‏دیدم که دلها نرم می‏شود و اشکها سرازیر می‏گردد و این تأثیر رحمت است."[2]

-          تبلیغ همراه با معنویات

دین اسلام همیشه همراه با معنویات و رابطه عمیق بنده با خداوند بوده است.

خداوند در قرآن کریم می فرماید: « وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنكاً وَ نحَْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیَمَةِ أَعْمَى[3] و هركس از یاد من روی گردان شود، زندگی (سخت و) تنگی خواهد داشت.»

از این آیه استفاده می شود كه روی گردانی از یاد خدا زندگی سخت و پرمشقتی را به دنبال داشته و مانع از رسیدن انسان به سعادت و خوشبختی است.

اصولا تنگى زندگى بیشتر به خاطر كمبودهاى معنوى و نبودن غناى روحى است، به خاطر عدم اطمینان به آینده و ترس از نابود شدن امكانات موجود، و وابستگى بیش از حد به جهان ماده است، و آن كس كه ایمان به خدا دارد و دل به ذات پاك او بسته، از همه این نگرانیها در امان است‏.[4]

مبلغان دین و روحانیون مبلغ باید از معنویات بیش از بیش استفاده کنند، هم خود را بسازند و هم مردم را.

روحانی اگر خود به دنبال معنویات نباشد نمی تواند مردم را نیز دعوت به خدا و رابطه معنوی با او کند. پس برای اثرگذاری در کلام تبلیغی باید هم مبلغ معنوی باشد و هم کلام وی از معنویات سرشار باشد.

امام خمینی معنویات را اساس اسلام معرفی می کند و شرط تبلیغ می داند؛

"البته تبلیغات باید بر اساس معنویات باشد، معنویات اساس اسلام است. سعى كنید معنویات را زیاد كنید و از تشریفات تا آنجا كه مقدور است بكاهید."[5]

-   دلسوزی

قرآن کریم در مورد رسول اکرم صلی الله علیه و آله که اولین و بزرگتری مبلغ اسلام بوده اند می فرماید:

«لقد جائکم رسول من انفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص علیکم بالمۆمنین رۆوف رحیم »; [6] «قطعا برای شما پیامبری از خودتان آمد که بر او دشوار است شما در رنج بیفتید، به [هدایت ]شما حریص، و نسبت به مۆمنان، دلسوز مهربان است.»

تبلیغ بدون دلسوزی فایده ای ندارد. مبلغ باید از عمق جان دلش برای گمراهان بسوزد و برای آن ها از این بابت که مسیر را اشتباه می پیمایند، غمگین باشد. شفقت و مهربانی مصنوعی نمی تواند کارساز باشد و مردم را از مبلغ دور می سازد. مبلغ باید با عشق به کار خود ادامه دهد، در غیر اینصورت تبیلیغ برای او یک کار اداری و رفع تکلیف خواهد بود.

روشن است که اگر تبلیغ و وع1 حالت شفقت و دلسوزی به خود گیرد، کارسازتر و مۆثرتر خواهد افتاد زیرا:

1. مبلغ محبوب قلوب مردم می شود;

2. تبلیغ از روی حقد، کینه، دشمنی و ستیزه جویی نیست;

3. برای پول - شهرت و دنیا نمی باشد;

4. برای آزار و اذیت یا تحکم و فرمان دادن نیست;

5 . از روی خودخواهی، غرور و حقیر پنداشتن دیگران نیست;

6. برای صرف انجام وظیفه نیست و فراتر از آن است;

7. امری انسانی، الهی و از سر نوع دوستی و خیرخواهی است.

رسول اکر صلی الله علیه و آله آنقدر برای مردم دلسوز بود که وجود مبارکشان را بخاطر مردم جاهل و گمراه به زحمت می انداختند و بسیار ناراحت می کردند. از این رو خداوند متعال در آیه دیگری می فرماید: این قدر خود را به زحمت نیفکن . ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که تو را به مشقت  اندازیم : «مَا أَنزَلْنَا عَلَیْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى»[7]

همچنین در مورد حضرت هود به عنوان یکی از مبلغان بزرگ خداوند آمده است؛

أُبَلِّغُكُمْ رِسَالاتِ رَبِّی وَأَنَاْ لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِینٌ"[8]

" پیامهاى پروردگارم را به شما مى‏رسانم و براى شما خیر خواهى امینم"

امام خمینی ره نیز با اشاره به این موضوع مهم می فرماید:

"ما فرض می‌کنیم که شما در محل که رفتید، بعضی از اشخاص منحرف هستند - پیغمبر اکرم - صلی الله علیه و اله و سلم - برای همینها غصه می‌خورد. برای همین مردم منحرف غصه می‌خورد! لَعَلَّکَ بَاخِعٌ نَفسَکَ [9] [از] آنکه مۆمن نشدند همچو غصه‌ای که مثل اینکه می‌خواهی خودت را بکشی!"[10]

مبلغ باید فردی دلسوز و مهربان باشد تا برای هم نوع خود که انسانی ست فطرتا پاک اما راه را گم کرده است، مبلغی موثر باشد. یک روحانی باید راه رسول اکرم صلی الله علیه و آله را در مسیر تبلیغی خود پیش بگیرد و برای مردم دلسوزی کند. برایشان دعا و استغفار کند و هر آنچه را از دین می داند با زبانی نرم و لطیف برایشان بگوید تا بتواند ایشان را به راه راست بازگرداند.

بدون دلسوزی و شفقت نمی توان تأثیرگذار بود. تأثیر در امر تبلیغ دین مستلزم قلبی مهربان و دلسوز است.