همين چند وقت پيش وقتي رسانهها از دست يافتن يک محقق انگليسي به يک گونه خاص از سيب خبر دادند که پوست و گوشت آن سرخ است، تازه يادمان آمد که صدها سال است که سيبي با آن ويژگيها به صورت خدادادي در کشور ما ميرويد و ما هرگز از خود سوال نکردهايم که اين سيب با همه سيبها فرق دارد، هيچ وقت هم سعي نکردهايم براي يک بار از آن حرف بزنيم. «سيب سرخ»، ترشو يا «سيب توسرخ» که از دير باز در شهرهاي مختلف استان سمنان روييده و ميرويد نيز يکي از همينها است، گونهاي خاص و جذاب که در شهرهاي مختلف استان نظير ميامي(منطقه بکران) شاهرود، شهميرزاد و بسطام و دامغان هنوز هم وجود دارد.
دهيار پيشين بکران با بيان اينکه، نمونه اين درخت سيب در هيچ جاي ديگري وجود ندارد، گفت: اين گونه سيب از دير باز در روستاي بکران وجود داشته اما در يکي دوسال اخير، مورد توجه قرار گرفته است. غلامرضا عباسي با علام اينکه يکي از مسنترين ساکنان بکران که حدود 110 سال سن داشت و چند سال پيش از دنيا رفت، ميگفت که اين درخت سيب همواره در اين روستا وجود داشته و از بزرگترهاي خود نيز شنيده که پيشتر از آن نيز اين گونه نادر سيب در باغات اين روستا وجود داشته است. وي با بيان اينکه اين سيب، بومي اين منطقه است، اظهار کرد: در حال حاضر همه اهالي بکران به طور متوسط هر خانواده 5 درخت از اين نمونه دارد. البته بعد از معروف شدن آن کشت اين درخت در بکران نيز بيشتر شد.
وي همچنين با اشاره به معرفي اين گونه سيب در سالهاي اخير و معرفي آن از طريق رسانهها خاطر نشان کرد: بعد از پرداختن رسانهها و تهيه يک گزارش تلويزيوني از اين درخت سيب و پخش آن در رسانههاي داخلي و خارجي بسياري براي کشت اين درخت در منطقه خود به بکران آمده و نهالهاي آن را با خود برده و در منطقه خود کشت کردهاند.
دهيار پيشين بکران اضافه کرد: تا جايي که من اطلاع دارم در حال حاضر نهالهايي از اين گونه نادر در شهرهاي مختلف و از جمله در گرگان، شيراز و شهرستانهاي استان سمنان برده شده و در آن جا کشت شده است.
وي همچنين گفت: اقبال به اين نوع خاص از سيب پس از پخش گزارشي از تلويزيون و پخش برون مرزي آن از طريق شبکه "پرس تي وي" شروع و خيليها براي بردن نهال آن به بکران آمدهاند.
عباسي با اشاره به چگونگي کشت اين گونه نادر سيب، تصريح کرد: کشت اين درخت سيب از طريق کشت نهال، کشت دانه و پيوند آن انجام ميگيرد.
وي با اشاره به تفاوتهاي اين گونه منحصر به فرد سيب با ميوههاي ديگر درختهاي سيب افزود: گل، پوست و حتي درون آن سرخ است. همچنين برگ آن در اوايل بهار، ريشه آن و حتي دانههاي آن همگي سرخ رنگ است.
دهيار پيشين بکران با اشاره به چگونگي مورد توجه قرار گرفتن سيب توسرخ بکران گفت: چند سال پيش وقتي در يکي از رسانه در مورد وجود گونهاي از سيب در کشور انگلستان سخن گفته شد که درون آن سرخ رنگ است و از طريق تلاش فعالان و محققان انگليسي به آن دست يافتهاند، کم کم از وجود اين گونه سيب بکران نيز سخن به ميان آمد که از آن روز توجه به آن بيشتر شد و کشت آن در منطقه نيز بيشتر مورد توجه قرار گرفت.
وي با بيان اينکه در اين مدت کوتاه توجه زيادي به اين درخت شده و اشتهار زيادي يافته است، گفت: همچنين محققاني از مرکز تحقيقات کشاورزي کرج به منطقه آمدند و در مورد آن تحقيقاتي انجام دادهاند که نتايج آن اعلام نشده است.
وي گفت: همچنين مرکز تحقيقات شاهرود و برخي از دانشجويان رشته کشاورزي نيز به آن توجه نشان دادهاند و حتي موضوع پايان نامه يکي از دانشجويان قرار گرفت که براي تکميل پايان نامه خود به بکران نيز آمد.
مهندس عباسي با اشاره به علاقه مردم منطقه به اين نوع از سيب اظهار کرد: با وجود اينکه درخت ميوههاي ديگري نظير زردآلو، گلابي، توت و حتي گونههاي مختلف سيب در باغات اين منطقه وجود دارد اما اهالي بکران به اين گونه خاص سيب علاقه خاصي دارند.
دهيار پيشين بکران با اشاره به نحوه استفاده مردم بومي از اين گونه نادر سيب اضافه کرد: علاوه بر تهيه مرباي سيب توسرخ، مردم از آن بصورت خشک نيز استفاده ميکنند. همچنين مردم منطقه از اين سيب در برخي غذاهاي خود نيز استفاده ميکنند که تفت دادن آن با مرغ و استفاده در غذايي محلي بنام «ترشو» از آن جمله است. همچنين مردم محل آن را در آب جوش پخته و آب و گوشت آن را تناول ميکنند.
وي همچنين ادامه داد: اهالي منطقه همچنين اعتقاد دارند که اين نوع خاص از سيب در درمان برخي بيماريها و از جمله سرطان مؤثر است.
اين کشاورز بکراني در ادامه با بيان اينکه اين درخت سيب، آفت بسيار کمي دارد، خاطر نشان کرد: در حال حاضر حدود 5 هکتار از اراضي منطقه زير کشت اين گونه خاص از درخت سيب است.
وي با بيان اينکه مصرف ميوه اين درخت سيب از اوايل تابستان و هنگامي که حجم کمي دارد، معمول است، ادامه داد: اين سيب تا اواخر پاييز بر روي درخت ميماند و ماندگاري خوبي نيز دارد.
عباسي با اشاره به اينکه طعم اين سيب متمايل به ترش است، اضافه کرد: نکته جالب توجه اين است که اين گونه از سيب سرخ، هر چه بيشتر بر روي شاخههاي درخت بماند طعم بهتري پيدا ميکند و در اواخر پاييز طعم آن شيرين ميشود.
دهيار پيشين بکران با بيان اينکه با مشهور شدن اين سيب، مشتريان بيشتري نيز پيدا کرده است، تصريح کرد: اين گونه نادر سيب امسال به قيمت هر کيلو 2 هزار و 500 تومان به فروش رسيده است.
معاونت پژوهشي مرکز تحقيقات کشاورزي و دام استان سمنان گفت: اين گونه خاص سيب در نقاط مختلفي از استان سمنان وجود داشته که علاوه بر شاهرود ميتوان به شهميرزاد و ديباج دامغان نيز اشاره کرد.
مهندس داريوش قربانيان در گفتوگو با ايسنا، منطقه سمنان، افزود: اين سيب در ديباج دامغان به «سرخ سيب» و سيب ترش، اشتهار دارد و از دير باز در اين منطقه وجود داشته، اما کم کم تعداد آن در ديباج کم شده است.
معاون پژوهشي مرکز تحقيقات کشاورزي و دام استان سمنان با بيان اينکه، سيب سرخ، يک گونه جنگلي است، اضافه کرد: اين سيب که پوست و گوشت آن سرخ رنگ است، مزهاي ترش دارد، در اوايل خيلي ترش است و با مرور زمان از ترشي آن کاسته و کم کم طعمي ملس پيدا ميکند و اندازه آن تقريبأ اندازه سيب گلاب است.
قربانيان با اشاره به دلايل عدم تکثير و فراواني اين گونه درخت سيب، خاطرنشان کرد: بدليل اينکه برنامهاي براي تکثير اين نوع از درخت سيب در گذشته وجود نداشته و به دلايل ديگري از جمله ماندگاري پايين آن و ضعف در انبارداري، کمتر از اين گونه خاص سيب در منطقه کشت ميشده است.
وي با اشاره به استفاده مردم ديباج از اين گونه سيب، گفت: استفاده از آن در تهيه مربا به علت طعم و رنگ خوب و زيباي آن و استفاده از آن همراه با پلو و برنج و تازه خوري از جمله موارد استفاده از اين نوع سيب در منطقه ديباج دامغان و ديگر نقاط استان است.
همچنين رئيس مرکز تحقيقات کشاورزي استان سمنان(مستقر در شاهرود) از انجام يک پروژه تحقيقاتي پيرامون سيب توسرخ توسط اين مرکز تحقيقاتي خبر داد.
دکتر عليرضا توکلي افزود: اين تحقيق علمي توسط مرکز تحيقيقات کشاورزي استان که در شاهرود فعاليت دارد با همکاري مرکز تحقيق علمي توسط مرکز تحقيقات کشاورزي استان که در شاهرود فعاليت دارد با همکاري مرکز تحقيقات کشاورزي استان البرز انجام ميگيرد.
وي اضافه کرد: در اين تحقيق علمي علاوه بر تمرکز بر بررسي خواص اين گونه خاص سيب پيرامون شرايط سازگاري اين گونه خاص، خاک مناسب، بيماريهاي احتمالي، بررسي بعد اقتصادي و مطالعه شرايط چگونگي توسعه و کشت اين درخت سيب انجام ميگيرد.
توکلي افزود: پيش بيني ميشود انجام اين تحقيق علمي چهار الي پنج سال به طول بکشد و هر گونه اظهار نظر دقيق پيرامون اين گونه خاص سيب را به بعد از انجام اين پژوهش موکول ميکنيم.
همچنين يک کارشناس ارشد باغباني گفت: سابقه رويش اين گونه سيب نه تنها در منطقه بکران بلکه در مناطق ديگر شهرستان شاهرود نظير بسطام و روستاي ابر به بيش از 100 سال ميرسد.
محمد جواهرده افزود: کشت اين سيب به علت غير تجاري بودن آن با آمدن گونههاي اصلاح شده و تجاري مرغوب در 30 الي 40 سال گذشته کم کم در جاهاي مختلف کاهش يافت.
وي با بيان اينکه اين سيب، بومي مناطق اطراف شاهرود است، اظهار کرد: بعيد ميدانم در شهميرزاد يا نقاط ديگر اين گونه سيب وجود داشته باشد.
اين کارشناس اضافه کرد: از اين درخت سيب که برگ، شاخه درخت و پوست و گوشت و حتي ريشه آن کاملأ سرخ رنگ است، بصورت يک درخت تزئيني استفاده ميشد و گرنه شايد تا کنون اين گونه نادر نيز منقرض شده بود، چرا که اين گونه خاص سيب، درخت بسيار زيبايي است و معمولأ به همين دليل در حياط برخي خانهها کشت ميشده است.
جواهرده ادامه داد: البته با مورد توجه قرار گرفتن اين گونه سيب در چند وقت اخير، کشت آن نيز بيشتر شده است.
اين کارشناس ارشد باغباني با بيان اينکه سيب توسرخ، سيب کم حجم، کوچک و ترش مزهاي است، تصريح کرد: ميوه اين درخت بيشتر مصرف غذايي داشته و خام خوري آن کمتر مرسوم بوده است.
وي حفظ اين گونه جذاب و خاص سيب را نيازمند يک کار علمي و يک برنامه دراز مدت دانست و افزود: براي کشت گسترده اين گونه سيب، بايد بر روي آن کار اصلاحي انجام شود و ژن آن را با ارقام درشت و تجاري، تقويت و بصورت کامل آن را اصلاح ژنيتيکي کرد.
وي با بيان اينکه براي اين کار نياز به يک تيم قوي علمي و سرمايهگذاري کلان است، خاطرنشان کرد: حفظ و توسعه اين گونه خاص سيب يک کار طولاني مدت و برنامه 15 تا 20 ساله و حمايت مستمر ميخواهد که در حال حاضر اين حمايت وجود ندارد.
اين کارشناسارشد باغباني با اشاره به فعاليتهايي که در راستاي حفظ و توسعه آن در شهرستان شاهرود انجام ميگيرد، تصريح کرد: در حال حاضر نهال پيوندي اين درخت در شهرستان تکثير و در اختيار متقاضيان قرار ميگيرد.
جواهرده همچنين با اشاره به خواص اين سيب گفت: کار دقيق علمي در اين رابطه انجام نگرفته است اما بهرحال بعلت اينکه اين ميوه پوست و گوشت آن سرخ رنگ است، تأثير آن در جلوگيري از ابتلا به سرطان امر ثابت شدهاي است.
به هر حال اگر چه، سرخ سيب(ترشو يا سيب تو سرخ) چند صباحي است که مورد توجه است اما اين توجه تنها در حد حرف بوده و عملأ تلاش جدي و اثرگذاري براي توسعه آن صورت نگرفته يا يک برنامه درازمدتي براي جلوگيري از انقراض آن انجام نگرفته است، شايد اگر ظاهر جذاب و زيباي آن نبود اين گونه منحصربه فرد سيب ايراني نيز مثل بسياري از گونههاي گياهي و جانوري منحصر به فرد ديگري که حالا تنها نامي از آنها باقي است، حالا ديگر وجود نداشت.
حفظ، توسعه و احياي اين گونه خاص و گونههايي از اين دست نيازمند يک برنامه دراز مدت و پشتوانه مالي جدي است که متاسفانه تا کنون خبري از آن نبوده و نيست.
