پيامبر(ص) پس از تأسيس دولت در مدينه، به تنظيم روابط خود با ساير واحدهاي سياسي آن روز پرداخت و اهداف، اصول و نظريه خاصي را دنبال مي كرد.
روابط ديپلماتيك نبي مكرم اسلام(ص) در دولت اسلامي با ساير مذاهب و اديان ديگر قابل تأمل و بررسي است. رفتار پيامبر(ص) با پيروان ديگر اديان بر پايه مهرورزي بوده است. از اين رو دولت اسلامي همواره مي كوشد تا با برقراري روابط مسالمت آميز، زمينه هاي دعوت به اسلام را فراهم كند.زيرا حقوق اين اقليتها در جامعه اسلامي به رسميت شناخته مي شود. سيره پيامبر(ص) نيز گوياي احترامي بالا به اين اقليتهاي ديني است. در گفتگو با كارشناسان تاريخ سيره نبي اكرم(ص) به اين موضوع پرداخته ايم كه مي خوانيد:
رفتار پيامبر(ص)؛ جلوه حقانيت اسلام
محمد تقي مختاري، عضو هيأت علمي دانشگاه امام حسين(ع)، با بيان اينكه رفتار پيامبر(ص) در برخورد با اقليتهاي ديني بسيار منطقي و مهربان بوده به طوري كه بسياري از آنان را جذب دين اسلام كرده است، مي گويد: اين مورد از دو جنبه قابل بررسي است، اول اينكه به لحاظ فطرت پاك انساني، حضور آنان در جامعه اسلامي پذيرفته شده بود و از بعد ديگر اهل كتاب به رسميت شناخته شده و حقوق آنان رعايت مي شد.وي ادامه مي دهد: اين مهم را در ميثاق عمومي پيامبر با مردم مدينه شاهد هستيم كه حضور اقليتهاي ديني در آن پذيرفته شده بود، حتي يهوديان تا زماني كه موضعي بر خلاف اسلام و مسلمانان نداشتند، حقوق مشخصي داشتند، اما زماني كه به پيمان خود پشت پا زدند و توطئه قتل پيامبر(ص) را ريختند، نبي مكرم(ص) به آنان فرصت داد تا شهر را ترك كنند.
مختاري با اشاره به برخورد انساني پيامبر با مردم عنوان مي كند: در بسياري از مناسبات پيامبر(ص) با يهوديان، ايشان چنان عطوفت و بزرگي از خود نشان مي دادند كه جمعي از يهوديان جذب دين اسلام شدند.
به عبارتي جلوه حقانيت اسلام در رفتار نبي مكرم(ص)، برخي را چنان متحول مي كرد كه به سمت آن كشيده مي شدند.
وي مي افزايد: آنچه مهم بوده اينكه پيامبر(ص) سعي داشت تا اقليت هاي ديني را به اعتقادات فطري خودشان بازگرداند. زيرا اديان اهل كتاب شاخه هاي به هم پيوسته و منتهي به دين اسلام هستند و در نهايت به سوي خداوند راهي مي شوند.
اين استاد دانشگاه، شيوه رفتاري پيامبر(ص) را در برخورد با مسيحيان و يهوديان به صورت غيرمستقيم مي داند و مي گويد: زبان اسلام، زبان زور و تحميل نيست، بلكه روش اسلامي، نشان دادن راه حق است و آنان كه در راه حق هستند، آن را مي پذيرند، لذا پيامبر(ص) هيچ گاه از اين اقليتها نمي خواست كه مسلمان شوند، بلكه اسلام را براي آنان، تبيين و تشريح مي كرد و فطرت حق طلب آنان بود كه راه درست را انتخاب كنند.
مختاري درخصوص برخورد پيامبر با بت پرستان نيز اظهار مي كند: حضرت محمد(ص) با بت پرستي و تفكر لائيك مخالف بود و آن را به عنوان يك آيين و دين به رسميت نشناخت و مسير مبارزه با تفكر بت پرستي را در تمام دوران حكومتي خود پيش گرفت، زيرا تفكر آنان كاملاً باطل بود و ميان مسلمانان و كفار خط قرمز پيوند ناپذيري در اعتقادات وجود داشت.
مسالمت و مدارا
دكتر علي اصغر قاعدان، عضو هيأت علمي دانشگاه امام حسين(ع) با بيان اينكه تعداد مسيحيان و يهوديان در مدينه بسيار كم بوده است، مي گويد: پيامبر اكرم(ص) هيچ گاه به يهوديان و مسيحيان به عنوان يك اقليت بي تأثير نگاه نكرد، بلكه براي آنان در معاهده با مسلمانان حق و حقوقي تعيين كرد و يا به رسميت شناختن دين آنان، به عنوان اعضاي جامعه اسلامي آنان را پذيرفت و راه مسالمت و مدارا را تا زماني كه فراتر از قوانين تعيين شده عمل نمي كردند، پيش مي گرفت.وي درخصوص مسيحيان نيز يادآور مي شود: مسيحيان رفتارهاي معترضانه و پيمان شكن يهوديان را نداشتند و مناسبات بسيار خوبي نيز ميان آنان وجود داشت.
دكتر قاعدان با اشاره به شيوه هاي رفتاري پيامبر(ص) در برخورد با اقليتهاي ديني و تقويت روابط حسنه و مسالمت آميز ميان آنان با اجتماع مسلمانان خاطرنشان مي كند: نبي اسلام(ص) با استفاده از سياست مداراگرايانه با اين اقليتها در بسياري از موارد در جهت گسترش روابط ميان آنان و مسلمانان، امتيازاتي به طرف مقابل مي داد.
وي با تأكيد برلزوم بازخواني سيره سياسي پيامبر(ص) مي افزايد: سيره رفتاري پيامبر(ص) بر پايه مدارا و سازشكاري بوده است نه قدرت طلبي و جنگ، مبارزه تنها در زماني توجيه پيدا مي كرد كه كفار به دنبال براندازي مسلمانان بودند ودين اسلام در برابر خطر نابودي تهديد مي شده است.
اين استاد دانشگاه با اشاره به حقوق اقليتها در عرصه هاي مختلف عنوان مي كند: يكي از حقوقي كه اهل كتاب در جامعه اسلامي دارا هستند، حق به رسميت شناختن دين آنان است، بر اين اساس حقوق اقليتها در عرصه هاي دين و فرهنگ، اجتماعي، قضايي، امنيتي تعريف مي شود، پيامبر(ص) و مسلمانان روابط اجتماعي مناسبي با اقليتها داشتند و هيچ گاه آنان را طرد نكردند.
وي تأكيد مي كند: يكي از اصول لازم در معاشرت با اقليتها و به طور كلي همه غيرمسلمانان اصل دعوت به دين است، رفتار و گفتار مسلمانان بايد به گونه اي باشد كه غيرمسلمان را مجذوب اسلام كند. زيرا بهترين راه دعوت، رفتار و كردار درست و برخاسته از دين است كه به درستي، رعايت حقوق اقليتها براساس مباني اسلام، يكي از بهترين راههاي تشويق ديگران به پذيرش اسلام مي باشد كه اين مهم در سينه پيامبر(ص) متجلي شده است.
رفتاري بر پايه عدل و انصاف
دكتر نجف لك زايي، عضو هيأت علمي دانشگاه باقرالعلوم(ع)، يكي از ابعاد زندگي پيامبر(ص) كه كمتر مورد توجه قرار گرفته است شيوه آن حضرت در برخورد با اقليتهاي مذهبي و جذب آنان به دين اسلام مي داند و مي گويد: سيره نبوي در جهت برقراري صلح و آرامش در جامعه اسلامي بوده است كه در تأمين آرامش و امنيت از تعصب در برخورد با مخالفان پرهيز مي كرد، با جنگ افروزان و فتنه انگيزان راه مبارزه را در پيش مي گرفت و پرهيز از استبداد و اجبار را امري ضروري مي دانست.
وي با بيان اينكه پيمان شكني مخل امنيت عمومي و جهاني و وفاي به عهد زمينه ساز امنيت است، يادآور مي شود: زماني كه يهوديان معاهدات پيمان نامه را زير پا گذاشتند، پيامبر اكرم(ص) به آنان فرصت داد تا به جبران اشتباه خود منطقه را ترك كنند تا فضاي امنيت و ثبات در جامعه اسلامي با حضور اقليتهاي ديني پايدار بماند.
اين استاد دانشگاه خاطرنشان مي كند: رفتار پيامبر(ص) با اقليتهاي ديني آن دوران به ويژه مسيحيان و يهوديان بر پايه عدل و انصاف بود، زيرا قوانين اتخاذ شده براي آنان عادلانه و مبتني بر قوانين الهي بود.
دكتر لك زايي در پايان يادآور مي شود: رسالت اصلي پيامبر(ص) تربيت انساني كامل بود و اين مهم جز با احقاق حق و برپايي عدالت ممكن نيست.
اسلام نيز در راستاي كرامت انساني و عدالت اجتماعي براي تمامي افراد، اعم از مسلمان و غيرمسلمان، حقوقي قائل مي شود. سيره پيامبر(ص) در مدينه نشان از اين مهم دارد كه گروههاي اقليت آزادانه در جامعه اسلامي زندگي كرده و نه تنها بر پذيرش دين جديد الزام نمي شدند كه گاه مباحثات اعتقادي نيز در حضور مسلمانان با پيامبر(ص) داشته و حتي با انگيزه به چالش كشيدن پيامبر(ص) با ايشان احتجاج مي كردند.
