يكي از شگفتيهاي كشور پرتغال، برج بلم يا قصري در ميان دريا است. اين برج منحصر به فرد كه در ميان آبهاي دريا ساخته شده است را ميتوان يكي از جاذبههاي گردشگري اصلي كشور پرتغال محسوب كرد. بلم نام برجي مستطيلي شكل است كه در بخش سانتا مارياي شهر ليسبون قرار گرفته و به عنوان يكي از بناهاي تاريخي قابل توجه معرفي ميشود.
طراحي ساخت برج بلم در زمان شاه جان دوم در سده پانزدهم ميلادي و به دستور او انجام شد كه به عنوان بخشي از استحكامات دفاعي منطقه در دهانه رودخانه تاقوس (Tagus River) محسوب ميشد و دروازه تشريفاتي ليسبون به حساب ميآمد. اما ساخت اين برج در زمان شاه جان دوم هرگز آغاز نشد و تنها پس از گذشت نزديك به 20 سال در اوايل سده شانزدهم ميلادي و در زمان پادشاهي مانوئل يكم عمليات ساخت آن آغاز شد.
اين پادشاه در نظر داشت تا حاشيه شمالي رودخانه تاقوس را از نظر نظامي غني سازد. او ساخت برج را سال 1513 ميلادي و در ساحل بلم آغاز كرد و نام آن نيز به واسطه همين ساحل به برج بلم مشهور شد. ساخت اين برج به سبك معماري منيولاين كه سبك معماري پرتغالي سده شانزدهم به حساب ميآمده، انجام گرفته اما ميتوان در آن سبكهاي ديگر معماري را نيز مشاهده كرد.
قابل توجه است كه اين برج در به دست آوردن و كشف دستاوردهاي دريايي پرتغال نقش بسيار مهمي داشته است. ساختار اصلي برج از سنگ آهك ليوز (lioz limestone) كه نوعي سنگ آهك كمياب بوده، شكل گرفته و از يك سنگر و استحكامات جانبي تشكيل شده است. بلندي برج به 30 متر ميرسد كه در چهار طبقه ساخته شده است. ساخت اين برج سال 1519 ميلادي به پايان رسيد. معمار آن شخصي بود به نام فرانچسكو دو آرودا و او توانست اثري را بسازد كه تا امروز نيز پابرجا بوده و خود را در كنار مهم ترين و با ارزش ترين آثار تاريخي پرتغال قرار دهد.
سال 1571 ميلادي به توصيه پادشاه به بهبودسازي استحكامات دفاعي ساحلي پرداخته شد و دستور داده شد تا قلعهاي مستحكم و غيرقابل تسخير براي دفاع از ليسبون و برج بلم ساخته شود.
سال 1580 ميلادي جنگي در اين منطقه در گرفت كه نيروهاي اسپانيايي در آن جنگ شكست خوردند و برج تا سال 1830 ميلادي به عنوان زندان دولتي تغيير كاربري داد. در نيمه نخست سده شانزدهم ميلادي سربازخانه يا پادگاني در نزديكي آن ساخته شد كه به محافظت از برج ميپرداخت. سال 1589 ميلادي فيليپ دوم به مهندسي ايتاليايي دستور داد تا صومعهاي در كنار قلعه بسازد. اين مهندس ايتاليايي سه طرح براي ساخت آن صومعه پيشنهاد كرد كه صومعه همراه سنگر و استحكامات باهم باشد، ديگري سنگر و استحكامات دورتا دور صومعه را فرا گيرد و ديگر اينكه ساخت سنگر و استحكامات در ابعاد بسيار بزرگ انجام شود كه هيچگاه به مرحله اجرا نرسيد و تنها صومعه ساخته شد.
يكي از نقاط قابل توجه در ساخت اين برج اين است كه پيش از بررسيهاي انجام شده، اين باور وجود داشت كه برج در وسط رودخانه تاقوس ساخته شده بود و بر اثر زلزله سنگين سال 1755 ميلادي بوستون به بخش حاشيه رودخانه كشيده شده است ولي در حقيقت برج روي يك جزيره كوچك در ميان آبروي اصلي اين رودخانه ساخته شده بود كه در نزديكي ساحل واقع بوده است.
از جمله برجستگيهاي معماري اين برج، وجود موج شكنهايي است كه به شكل چند ضلعي ساخته شده و از برج در برابر موجها محافظت ميكند. اين برج سال 1983ميلادي در فهرست ميراث جهاني يونسكو همراه صومعهاي در نزديك آن به نام صومعه ژرونيمو به ثبت رسيده است و سال 2007 در فهرست هفت بناي شگفت انگيز پرتغال قرار گرفت. برج بلم امروزه به يكي از نقاط پر جاذبه كشور پرتغال تبديل شده و سالانه تعداد زيادي گردشگر از داخل و خارج كشور از آن بازديد ميكنند.
فاطمه كردي
