يزيد بن مغفل (28)بن جعف بن سعد العشيرة مذحجى جعفى
وى، يكى از دلاورمردان شيعه و شعراى نامى و از ياران اميرالمؤمنين (عليه السلام) به شمار مى آمد كه در جنگ صفين در ركاب آن حضرت جنگيد.
حضرت، او را به نبرد ((خريت)) يكى از سران خوارج اعزام نمود. به گفته طبرى، (29) زمانى كه معقل بن قيس، موفق به كشتن ((خريت)) شد، يزيد بن مغفل، در جناح راست سپاه وى حضور داشت.
مرزبانى در معجم الشعراء گفته است: يزيد بن معقل خود، از تابعين و پدرش از ياران رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) بوده است. صاحب خزانه نقل كرده است: وى در مسير آمدن امام حسين (عليه السلام) از مكه، حضرت را همراهى ميكرد و امام (عليه السلام) او را به اتفاق حجاج جعفى نزد عبيدالله بن حر(30) فرستاد كه در بيان حالات حجاج بدان پرداختيم.
به نقل مقاتل نگاران و سيره نويسان: روز دهم محرم كه جنگ درگير شد، يزيد بن مغفل براى مبارزه با دشمن خدمت امام حسين (عليه السلام) شرفياب شد و از او اجازه ميدان خواست. حضرت به او اجازه فرمود. وى در حالى كه اين رجز را مى خواند به پيش تاخت:
إنا يزيد وإنا ابن مغفل
و في يميني نصل سيف منجل
اءعلو به الهامات وسط القسطل
عن الحسين الماجد المفضل
يعنى: منم يزيد فرزند مغفل كه تيغه شمشيرى براق در كف راست دارم. در ميان اين گرد و غبار سرها را پرتاب مى كنم و دشمن را از حسين والاتبار، دور مى سازم.
مرزبانى در معجم خويش آورده است: زمانى كه جنگ به اوج خود رسيد، يزيد بن مغفل در حالى كه اين رجز را مى خواند به ميدان شتافت.
إ ن تنكروني فإنا ابن مغفل
شاك لدى الهيجاء غير اءعزل
و في يميني نصل سيف منصل
اءعلو به الفارس وسط القسطل
يعنى: اگر مرا نمى شناسيد، من پسر مغفلم و در هنگامه نبرد، غرق در سلاحم و دست بسته نيستم. در كف راستم قبضه شمشيرى است با تيغه اى كه ميان اين گرد و غبار آن را بر سر سواران فرود مى آورم.
راوى مى گويد: يزيد، نبردى بى نظير انجام داد و عده اى را به هلاكت رساند و سپس به شهادت رسيد، رضوان الله عليه.
---------------------------------------------
1-در تنقيح المقال: 3 / 288 به نقل از حبيب السير گفته است: هانى، روز شهادت، 89 سال داشته است.
2-مروج الذهب: 3 / 59.
3-در نسخه اصلى همين گونه است، ولى صحيح ((وامشى)) است.
4-طبرى، تاريخ: 3 / 275.
5-طبرى، تاريخ: 3 / 282.
6-نهرى است ميان مصول و اربل، سال 66 در زمان مختار در آن جا نبردى رخ داد كه عبيدالله بن زياد توسطه ((ابراهيم بن مالك اشتر)) به هلاكت رسيد.
7-طبرى، تاريخ: 3 / 292، كامل: 4 / 36.
8-منسوب به ((سلمان))، تيره اى از قبيله مراد است كه تيره اى از مذحج را تشكيل مى داده است.
9-شيخ طوسى در رجال: 99، شماره 968 وى را از ياران امام حسين (عليه السلام) به شمار آورده است.
10-به گفته خوارزمى، غلام ترك از غلامان امام حسين (عليه السلام) و قارى قرآن و آشناى به زبان عربى بود.
زمانى كه از اسب روى زمين قرار گرفت، امام حسين (عليه السلام) صورت به صورت او گذاشت و او تبسم كرد.
11-حدائق: 122؛ مقتل الحسين: 2 / 24.
12-مناقب: 4 / 104؛ بحار: 4 / 104 و 45 / 30.
13-شيخ طوسى در رجال: 105، شماره 1044 وى از ياران اباعبدالله الحسين (عليه السلام) شمرده است.
15-طبرى، تاريخ: 30 / 308.
16-حدائق الوردية: 122.
17-در برخى كتب به اشتباه ((هلال بن نافع)) آمده است. شيخ طوسى در رجال: 106، شماره 11056 او را از ياران امام حسين (عليه السلام) شمرده و ((جملى)) منسوب به ((جمل)) تيره اى از قبيله مذحج و در برخى كتب، به اشتباه ((بجلى)) آمده است.
18-بحار: 44 / 381.
19-طبرى، تاريخ: 3 / 312.
20-همان: 3 / 324.
21-به شرح حال او در تهذيب الكمال: 32 / 18 با شماره 6936 مراجعه شود.
22-طبرى، تاريخ: 3 / 328 (با اندك تفاوتى در نقل و حذف برخى عبارات).
در ارشاد: 2 / 78 ((مسرور)) به جاى ((مسروق)) آمده است.
23- تيره اى از قبيله سعد العشيره.
24- در نسخه اصلى، ((معقل)) آمده است.
25- در نسخه اصلى، ((از نزد اوست)) ولى ظاهرا جمله ((از نزد من))، صحيح است.
26- خزانة الادب: 2 / 158؛ اخبار الطوال: 250؛ ارشاد: 2 / 81.
27- مناقب: 4 / 103 (با تفاوتى اندك).
28- لهوف: 160.
29- كامل: 4 / 292.
30- خزانة الادب: 2 / 158.
--------------------------------------
الشيخ محمد بن طاهر السماوى
مترجم: عباس جلالى
