چند روز پیش ها بود که خبری از انتشار آلبوم یکی از مداحان معروف خواندم. برایم جالب یود که چه آلبومی بیرون داده و دیدم که از قضا دموی آهنگ هایش هم لینک داده شده است. موقعی که فایل را شنیدم واقعا متحیر ماندم. از بین آهنگ هایی که اجرا شده بود، سه آهنگ بود که موسیقی بسیار تند و کوبنده ای داشت و تناقض متن و موسیقی واقعا شنونده را گیج می کرد. نکته بدتر این بود که همین آلبوم به خاطر نام مداحش توسط اکثر سایت های مذهبی معرفی و در واقع تبلیغ شد.
اگر اشتباه نکنم حدود 6 سال پیش بود که آلبوم بوی محرم با استفاده از آلات موسیقی اجرا شد و کلی طرفدار پیدا کرد. همان موقع ها بود که مداحان نیز برای شور دادن به مراسم از تکرار نام بزرگ امام حسین علیه السلام با فریاد و لحنی خاص به عنوان موسیقی پس زمینه ای مداحی هایشان استفاده کردند و شور گرفتند! کم کم سروکله بسیاری از خوانندگان دیگر و مداحان هم به بازار اجرای نواهای محرمی با آلات موسیقی جدید پیدا شد، تا جایی که شعرهای محرمی بسیاری با ریتم های تند اجرا شدند و در ایام محرم جایگزین نوارهای موسیقی ماشین ها شدند که البته تفاوت چندانی هم با قبلی ها نداشتند.
از سوی دیگر آهنگ هایی که خوانندگان در طول سال اجرا می کردند را با شعری دستکاری شده در خصوص امام حسین و حضرت ابالفضل می شد در مراسم های عزاداری شنید. طوری که ناخودآگاه ذهن به سمت آهنگ اصلی کشیده می شد!
اگر معیارمان آلبوم های مجوز داری باشد که به لطف سهل گیری های ارشاد (و هزار البته) برای مقابله با موسیقی های لس آنجلسی، تولید شده اند، حتما خواهیم گفت این موسیقی های جدید محرمی مشکلی ندارند اما اگر اندکی کلاهمان را قاضی کنیم و به کوبش و ریتم نواها که جان می دهد برای تو ماشین گذاشتن و صدایش را بلند کردن (!) دقت کنیم میزان سنخیت آنها را با محرم درک می کنیم.
اتفاق دیگر این است که هرچه می گذرد شعر ها نیز دور و دورتر می شوند از شعور بخشی در خصوص این واقعه عظیم. عمق فاجعه زمانی بروز می کند که با وجود اینکه ادبیات آیینی قوی ای داریم خواننده ای چنین می خواند:
«نوار مغز سرم
در محضر دکترا
خط خطی و قاطی بود
طبیب توی مطب
متحیر صدا زد
این چه نوار مغزی بود ؟
می دونی چی دادم جواب دکتر
علت عیبش اینه آقای دکتر
من روانی ام !
روانی حسین
خط خطی شده از عشق حسین
باز باز بی قرارم
کاری به طبیبا من ندارم
می زنم سرمو توی دیوار
کاری به کسی ندارم...»
این حساسیت زدایی تدریجی از شعائر را اگر با خوش بینی به حساب بی تدبیری مسئولین و اطلاع رسانان بگذاریم، آفتی است که بدجور گریبان گیر مناسک مذهبی مان شده است.
شاید شما هم این جمله را شنیده باشید که بالاخره جوانها و علاقه شان به موسیقی امری کتمان نشدنی است و بهتر است که از چیزهایی که دوست دارند برای تبلیغ دینشان استفاده کنیم. این جمله را که می شنوم یاد این مطلب می افتم که مقام معظم رهبری در یکی از سخنرانی هایشان بیان کردند، ایشان گفتند: «مرحوم سیدقطب جریانى را در یکى از کتابهایش مىنویسد، که من پیش از انقلاب آن کتاب را ترجمه کردم. مىگوید به یکى از شهرهاى امریکا رفتم و دیدم دم درِ یک کلیسا اطلاعیهیى نصب کردهاند: «امشب یک برنامهى رقص و شادى و شام سبک و موسیقى اجرا مىشود.»! تعجب کردم که کلیسا به چه مناسبت اینها را اعلام کرده!
مى نویسد: کنجکاو شدم در آن ساعتِ معین بروم ببینم چه خبر است. دیدم بله، یک سالن رقص در کنار سالن کلیساست؛ زوجهاى جوان مى آیند و مى رقصند؛ موسیقى هاى محرک و شهوانى هم پخش مى شود! افرادِ یک خرده مسن تر هم کنار نشسته اند و تماشا مى کنند و از نگاه کردن لذت مى برند! کشیش هم اواخر شب روى سن ظاهر شد و با رفتار خیلى آرام و ملایم رفت نور چراغها را تنظیم کرد!
مى گوید فردا رفتم سراغ کشیش؛ گفتم شما کشیش هستید یا کاباره دار؟! اینجا کلیساست یا سالن رقص؟! کشیش گفت من به این وسیله مى خواهم جوانها را به کلیسا جذب کنم! اینطورى مى شود جوانها را به کلیسا جذب کرد؟! جوانها به کلیسا جذب نشدند، بلکه به سالن رقصِ متعلق به کلیسا جذب شدند! سالن رقصِ متعلق به کلیسا مگر امتیازى دارد؟»
شاید مصداق قدیمی تر این موضوع را در ترسیم شمایل و چهره ائمه و حضرت ابالفضل(ع) می شد دید که داشت تا پای غربی سازی چهره ها نیز پیش می رفت، اما با کار سریع و جدی فرهنگی تا حدود زیادی جلوی آن گرفته شد. حال باید دید آیا در مقابل این آسیب نیز اقدام مناسب صورت می گیرد یا کم کم باید منتظر اجراهای به سبک لی آنجلسی در مراسم های عزاداری باشیم؟
ایجاد شور در مردم در ایام محرم مقدس است، اما به راستی این وسط جایی هم برای شعور بخشی و شرح فلسفه این واقعه باقی می ماند؟ مگر جز این است که هر روز عاشورا و همه جا کربلاست؟
مریم محبی
