این مطلب، در ادامه بحث "لعن شدگان در زیارت عاشورا " است. در این مطلب ابتدا مختصری در مورد یزید گفته شده و بعد به طور خاص به لعن یزید در قرآن و زیارت عاشورا می پردازیم.
یزید و منش زندگی ننگین آن
یزید حرامزاده ایست که پسر معاویه بن ابوسفیان و میسون دختر بجدل ابن انیف کلبی بود. او درسال 25 قمری(مصادف با 645 میلادی) در دمشق به دنیا آمد و در همان جا در سال 64 قمری(مصادف با 683 میلادی) در سن 38 سالگی زندگی ننگینش خاتمه یافت. او ششمین خلیفه مسلمانان و دومین خلیفه از خاندان اموی بود. در اواخر سلطنت معاویه(لعنة الله علیه) ، گروهی از یارانش مانند مغیرة بن شعبه از او خواستند تا یزید را به جانشینی خود منصوب نماید. بنابراین، معاویه در سال 56 هجری او را به ولایتعهدی خود انتخاب کرد و از مردم برای بیعت با او پیمان گرفت. سرانجام یزید در سال 60 هجری، پس از مرگ پدرش، معاویه(لعنة الله علیه) به قدرت رسید. در مدت چهار سال حکومت بر سرزمین های اسلامی جنگ های خونباری را با مخالفین خود ترتیب داد.
سیره یزید و روش زندگی او، با تمام خلفای پیش از او فرق داشت. او در حفظ شریعت و دین نه تلاشی تلاشی نداشت بلکه کاملا به آن بی اعتنا بود. او مردی هوسران و عشرت طلب( خوشگذران) و شراب خوار بود و به فسق و فجور ( فساد و گناه) شهرت داشت. او نه کارهای حکومت را سبک می گرفت و مطابق خواسته دلش همه چیز را پیش می برد. در زمان خلافت خود شراب و شکار و موسیقی و دیگر تفریحات را جایگزین آن ساخت. خلیفه مسلمانان، نماز و روزه را نیز رها کرد و حتی قصد اطاعت ظاهری از اسلام را هم نداشت. دوران خلافت او بازگشتی آشکار به عقاید و آداب دوره جاهلیت بود. یزید، پیغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) را شاعر می دانست و می گفت، شعر من از او نیکوتر است. پس از واقعه حره هم شعری سرود و در آن آرزو کرد که ای کاش نیاکانش زنده بودند و انتقام جنگ بدر را می دیدند.
رسیدن به خلافت
یزید پس از مرگ معاویه در نیمه دوم رجب سال ۶۰ اعلام خلافت کرد و در نامهای به ولید بن عتبه حاکم مدینه از او خواست که از حسین بن علی(علیه السلام) ، عبدالله بن زبیر و عبدالله بن عمر برای او بیعت بگیرد. اجرای خواست یزید با موانع زیادی روبرو شد و با اعلام خلافت او اعتراضات بسیاری در بین مسلمانان شکل گرفت. علاوه بر این سه تن تعداد دیگری از جمله عبدالرحمن بن ابی بکر، اصحاب پیامبر اسلام(ص)، خوارج و شیعیان عراق خلافت موروثی را خلاف سنت پیامبر اسلام(ص) و سیره خلفای راشدین میدانستند.
امام حسین (ع) اعلام کردند که خلافت یزید بر خلاف اسلام و صلحنامه برادرش امام حسن(علیه السلام) است و از بیعت با یزید سر باز زدند. عبدالله بن عمر گفت که اگر قرار بود خلافت از پدر به پسر برسد من الآن پس از پدرم خلیفه بودم و بدین ترتیب ادعای خلافت هم کرد. عبدالله بن زبیر در مکه از اطاعت از یزید سرباز زد و به علیه حکومت یزید برنامه هایی را ترتیب داد. در میان همه مخالفان یزید، فقط برای دفع قیام امام حسین(ع)و عبدالله بن زبیر به خشونت و جنگ متوسل شد. و اینگونه، کلید واقعه کربلا زده شد.
لعن یزید در زیارت عاشورا
یکی از جملات زیارت عاشورا این جمله است: "اَللَّهُمَّ اِنَّ هذا یَوْمٌ تَبَرَّکَتْ بِهِ بَنُو اُمَیَّةَ وَ ابْنُ آکِلَةِ الْاَکْبادِ اللَّعینُ ابْنُ اللَّعینِ عَلى لِسانِکَ وَ لِسانِ نَبِیِّکَ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ فى کُلِّ مَوْطِنٍ وَ مَوْقِفٍ وَقَفَ فیهِ نَبِیُّکَ صَلّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ"
نکاتی دراین عبارت وجود دارد که بیان می شود:
۱. ظاهراً منظور از عبارت "ابْنُ آکِلَةِ الْاَکْبادِ اللَّعینُ ابْنُ اللَّعینِ" معاویه است؛ زیرا: الف: مادرش هند، لقب “جگرخوار” را پس از شهادت حمزه سید الشهداء (علیه السلام)، از آن خود کرد(1) ب: لقب"اللعین بن اللعین"، یکی از القاب معاویه است(2) امّا با توجه به عبارت "هذا یَوْمٌ تَبَرَّکَتْ بِهِ بَنُو اُمَیَّةَ" بعید نیست که منظور از "ابْنُ آکِلَةِ الْاَکْبادِ اللَّعینُ ابْنُ اللَّعینِ"، یزید باشد. زیرا در این عبارت، به توجه به حرف اشاره"هذا" که برای کلمه "عاشورا" است، به روز عاشورا اشاره دارد. برای همین، ممکن است که منظور شخص یزید باشد.
۲. مراد از "عَلى لِسانِکَ"(زبان الهی)، همان کلام الهی است که توسط خداوند به سوی بندگانش القاء می شود،(3) اما با توجه به این که همه انسان ها، این شایستگی را ندارند که مخاطب ذات حق تعالی قرار گیرند، نوعا پیام های الهی از طریق انبیاء ( علی نبینا و علیهم السلام) و کتاب هایی که بر آن ها نازل شده است، به بشر ابلاغ می شود. در خصوص ابلاغ لعن الهی بر "یزید" باید گفت این لعن به صورت های متعدّدی از جمله توسط انبیاء (علی نبینا و علیهم السلام) و قرآن کریم، بیان شده است. در لعن از طریق انبیاء (علی نبینا و علیهم السلام) به صورت مشخص نام یزید ذکر شده است، ولی در لعن از طریق قرآن(4) به صورت کلی ذکر گردیده که شامل یزید هم می شود.
لعن یزید توسط پیامبران (ع)
یزید بن معاویه توسط پیامبران بزرگ از جمله، پیامبران اولوا العزم (علی نبینا و علیهم السلام) مورد لعن و نفرین قرار گرفته است که ما در این جا به سه روایت اشاره می کنیم:
الف. روزی حضرت ابراهیم (علیه السلام) از سرزمین کربلا عبور می کرد که در آن جا، از اسب بر زمین افتاد و سر مبارک او زخمی شد، حضرت (ع) استغفار کرد و عرضه داشتند: بار خدایا! چه گناهی از من سر زده است؟ جبرئیل (علیه السلام) به سوی او فرود آمد و گفت: هیچ گناهی از تو سر نزده است، ولی این جا فرزند آخرین پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم ) و جانشین او (علیه السلام) کشته می شود و خون تو برای هم دردی با او ریخته شد. حضرت (ع) پرسیدند: قاتل او کیست؟ جبرئیل گفت: شخصی است که اهل آسمان ها و زمین او را لعنت می کنند. سپس حضرت ابراهیم(ع) دست هایش را بلند کردند و بر یزید بسیار لعنت فرستادند.(5)
ب. پیامبر اسلام حضرت محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) در یکی از سفرها، در نقطه ای از مسیرش ایستاد و فرمودند: “انا لله و انا الیه راجعون”، و اشک از دیدگان حضرت (ص) سرازیر شد، مردم از علت آن جویا شدند، حضرت فرمودند: "اکنون جبرئیل (ع) مرا از نقطه ای در کنار شط فرات خبر داد که کربلا نام دارد و فرزندم حسین (علیه السلام) در آن سرزمین کشته می شود." عرض شد! یا رسول الله (ص)! چه کسی او را می کشد؟ فرمودند: "مردی به نام یزید که خدایش لعنت کند… "(6)
ج. صفیه دختر عبد المطلب (سلام الله علیها) می گوید: وقتی حسین (علیه السلام) متولد شد، من او را به پیامبر (ص) دادم و ایشان زبان خود را در دهان وی گذاشتند و حسین (ع) زبان را مکید و… پیغمبر(ص) میان دو چشم وی را بوسیدند، آن گاه او را به من دادند و فرمودند: "ای فرزندم خداوند لعنت کند قومی را که قاتلان تو هستند." صفیه می گوید: عرض کردم، پدر و مادر من فدای تو باد، چه کسی او را می کشد؟ فرمودند: "بازمانده ای از گروه یاغیان و سرکشان بنی امیه."(7)
لعن یزید در قرآن کریم
در آیاتی از قرآن، عناوینی مورد لعن قرار گرفتند که بنابر روایاتی از شیعه و سنی، یکی از مصادیق بارز آن عناوین، بنی امیه هستند و یزید نیز از بنی امیه است:
الف. "شجره ملعونه"(8):
" وَ إِذ قُلنا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحاطَ بالنّاس ِ وَ ما جَعَلنَا الرّؤيا الَّتي اَرَيناكَ إِلاّ فِتنَةً لِلنّاس ِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةََ فِي الْقُرْآن ِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَما يَزيدُهُمْ إِلاّ طُغْيانا ً كَبيرا ً "
ترجمه این آیه چنین است:
"و آنگاه که به تو گفتیم، پروردگارت بر مردم احاطه (كامل) دارد و آن رؤیایی که نشانت دادیم، جز برای آزمایش مردم قرار ندادیم و همچنین آن شجره که در قرآن مورد لعن و نفرین واقع شده است. و ما آنها را بیم می دهیم ، ولی جز طغیان و سرکشی عظيم، چیزی بر آنان نمی افزاید."
در خصوص این که "رویا" در این آیه چه بوده است و "درخت ملعون" چه کسانی هستند، اقوالی مطرح شده است.(9) گروهی از تفاسیر شیعه و سنی، می گویند: خوابی را که رسول خدا (ص) دیده، خواب میمون هایی بود که بر منبر نبی خاتم (ص) جست و خیز می کردند و درخت ملعون هم، همان بنی امیه هستند که یکی پس از دیگری بر تخت خلافت پیامبر اسلام می نشینند.(10) بنابر روایت شیعه و سنی، بنی امیه از فضایل شب قدر محروم هستند و در عوض به غصب هزار ماه حکومت گذرای دنیوی (در کوفه و شام) دل خوش داشتند.(11)
ب. «شجره خبیثه»(12):
"وَمَثلُ کَلِمَةٍ خَبِیثَةٍ کَشَجَرَةٍ خَبِیثَةٍ اجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍ|"
"...و مثل سخنى ناپاک چون درختى ناپاک است که از روى زمین کنده شده و قرارى ندارد"
(درخت خبیث) همان اعتقاد به کفر و شرک است که رشد و معنویتی ندارد و ریشه ای در زمین حقیقت ندارد که امام باقر (علیه السلام) می فرمایند": این درخت حکایت حال بنی امیه است."(13)
ج. "کسانی که خدا و رسولش را مورد اذیت قرار دهند، مورد لعن در دنیا و آخرت هستند"(14) بنابر روایت شیعه و سنی هر کس اهل بیت (علیهم السلام) را مورد اذیت قرار دهد، خدا و رسولش را مورد اذیت قرار داده است.(15)و چه اذیتی بالاتر از شهادت امام حسین (ع) و اسارت اهل بیتش، توسط یزید و یارانش؟
د. "کسانی که نعمت الهی را ناسپاسی کنند، قوم خویش را به نیستی و نابودی کشاندند، و به همان جهنم می رسانند که بد قرارگاهی است".(16) بنابر روایت شیعه و سنی اینان دو قوم از قریش؛ یعنی بنی امیه و بنی مخزوم هستند.(17)
هـ. در قرآن کریم عناوین زیادی مورد لعن قرار گرفته است؛ مانند: لعن بر ظالمین،(18) کافرین،(19)کسی که به عمد مؤمنی را بکشد(20) و …(21) که بر یزید قابل تطبیق است.(22)
زشتی و پلیدی کار یزید به گونه ای بود که در تاریخ بشریت، پس از شیطان و اجداد پلیدش، هیچ کس همانند او مورد لعن قرار نگرفت، کسی که بنابر روایات، همه موجودات دریایی، صحرایی، هوایی و … او را مورد لعن قرار داده اند.
پی نوشت
1. حیدری فر، مجید، مدرسۀ عشق، ص ۳۸۱، چاپ زائر، قم؛ اسدی، حسن، بررسی و تحلیلی پیرامون زیارت عاشورا، ص ۲۴۲، آدینه سبز، به نقل از ابن اثیر، أسد الغابة، ج ۷، ص ۲۸۱؛ مقریزی ،النزاع و التخاصم، ص ۴۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص ۲۵۱ و … .
2. مدرسۀ عشق، ص ۳۸۵، به نقل از امینی، الغدیر، ج ۱۰، ص ۸۳ و ۱۵۶ و ۱۵۸.
3. گاهى از طریق نزول فرشته وحى، و گاهى از طریق الهام به قلب، و گاهى از طریق شنیدن صدا، به این ترتیب که خداوند امواج صوتى را در فضا و اجسام مى آفریده و از این طریق با پیامبرش صحبت مىکرده از کسانى که این امتیاز را به روشنى داشته اند، موسى بن عمران (علی نبینا و علیه السلام) بود که گاهى امواج صوتى را از لابلاى"شجره وادى ایمن" و گاهى در کوه "طور" مىشنید، و لذا لقب کلیم اللَّه به موسى داده شده، نک: مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۴، ص ۲۱۲، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۴ش.
4. از آن جایی که قرآن یک کتاب هدایت ابدی است، مطالبی را که بیان می دارد به صورت کلی است و اگر بخواهد جزئیات را بیان کند تنها ذکر ملعونین در تاریخ بشری چندین جلد خواهد بود و در این جا، چون انبیاء و اوصیاء از مفسران کلام الهی به حساب می آیند، موارد و مصادیق شاخص عناوین کلی قرآنی را بیان می دارند.
5. مدرسۀ عشق، ص ۲۸۱، به نقل از بحار الأنوار، ج ۵۸، ص ۲۴۳ و ۲۴۵٫
6. همان، ص ۲۸۴، به نقل از سید بن طاووس، اللهوف فی قتلی الطفوف، ص ۱۶٫
7. همان، ص ۲۴۶، به نقل از بحار الأنوار، ج ۴۳، ص ۲۴۳٫
8. سوره اسراء آیه 60
9. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۳، ص ۱۳۶-۱۴۳، دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، قم، ۱۴۱۷ ق.
10. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۱۲، ص ۱۷۱، دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۴ش؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، ج ۲۰، ص ۳۶۰-۳۶۲، دار احیاء التراث العربى، چاپ سوم، بیروت، ۱۴۲۰ق؛ قرطبى، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج ۱۱، ص ۲۸۲ – ۲۸۶، ناصر خسرو، چاپ اول، تهران، ۱۳۶۴ ش.
11. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن، ج ۵، باب تفسیر القرآن، رقم ۳۳۵۰، دار الکتب الاسلامیه؛ مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، ج ۳۲، ص ۲۳۱٫
12. سوره ابراهیم آیه 26
13. عروسى حویزى، عبد على بن جمعه، نور الثقلین، رسولى محلاتى، سید هاشم، ج ۲، ص ۵۳۸، اسماعیلیان، چاپ چهارم، قم، ۱۴۱۵ ق.
14.سوره احزاب آیه 57
15. بررسی و تحلیلی پیرامون زیارت عاشورا، ص ۱۱۳، به نقل از بخاری، ابوعبدالله محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج ۳، ح ۳۵۰۹، ۳۵۴۱، ۱۳۶۱و ۱۳۷۰، دار ابن کثیر، چاپ پنجم، دمشق.
16. سوره ابراهیم آیات 28 و 29
17. همان، ص ۱۳۴، به نقل از ثعلبی، ابو اسحاق احمد، الکشف و البیان، ج ۵، ص ۳۱۹، دار احیاء التراث العربی؛ سمرقندی، ابو نصر محمد بن مسعود، التفسیر، ج ۲، ص ۲۲۹٫
18. سوره اعراف آیه ۴۴؛ سوره هود ۱۸آیه ؛ آیه غافر آیه 52
19. سوره احزاب،آیه ۶۴؛ سوره مائده،آیه ۷۸؛ سوره بقرهآیه 89
20. سوره نساء، آیه 93
21. سوره بقره،آیات ۸۹ و 159 ، سوره نورآیه 23
22. مدرسۀ عشق، ص ۴۰۹، به نقل از بحار الأنوار، ج ۴۳، ص ۲۴۳ و ج ۴۴، ص۲۵۰٫
مطالب فوق برگرفته از سایت های زیر می باشد.:
موسسه جهانی سبطین علیهما السلام www.sibtayn.com
اسلام پدیا www.islampedia.ir
ویکی پدیا
ماءمعین
