كشف الغمه

مؤلف:
علی بن عیسی، ملقب به بهاءالدین اربلی (م 693 ق).
زندگینامه و اظهار نظرها:
او در خاندان اهل علم به دنیا آمد. پدرش حاكم اربل بود و نسبت اربلی مربوط به شهر اربل، از شهرهای شمال عراق، است. علمای شیعه از او به نیكویی یاد نموده اند; حتی عالم متعصب سنی چون فضل بن روز بهان درباره او می گوید: «امامیه متفق اند كه علی بن عیسی اربلی از بزرگ ترین علمای آنها است و آثارش هیچ گاه كهنه نمی شود. او قابل اعتماد و مورد وثوق در نقل است».
او سرانجام پس از عمری تلاش و مجاهدت در راه اعتلای پرچم تشیع و با كارنامه ای درخشان در عرصه علم و عمل، در سال 693 ق دارفانی را وداع گفت. پیكر شریفش را در شهر بغداد و در خانه مسكونی او به خاك سپردند.
استادان:
سید بن طاووس، علی بن فخار، ابن ساعی بغدادی، ابوعبدالله گنجی شافعی، شیخ رشیدالدین محمد بن قاسم.
شاگردان:
علامه حلی، شیخ رضی الدین، شیخ تاج الدین محمد.
تألیفات:
كشف الغمه فی معرفه الأئمه، المقامات، دیوان اشعار، كتاب الطیف.
معرفی اجمالی كتاب:
ترتیب این كتاب بر طبق اسامی معصومان ـ علیهم السلام ـ است. مصنف ابتدا به تحولات پیامبر ـ صلی الله علیه وآله ـ و زندگینامه آن حضرت پرداخته، پس از آن زندگی بقیه معصومان ـ علیه السلام ـ را به ترتیب آورده و در ضمن اشاره ای هم به حضرت خدیجه ـ علیه السلام ـ كرده است.
وی درباره پیامبر و هر یك از ائمه، ابتدا نام و ولادت آنها و بعد زندگینامه آنان را به تفصیل ذكر می كند. پس از آن، به بیان فضایل و معجزات و افتخارات آنان می پردازد و ذریه، اولاد و نسب آنها را ذكر می‌كند. وصیتنامه ها و جریان شهادت و وفات آن بزرگواران نیز قسمتی از عناوین كتاب را تشكیل داده اند.
شروح و تعلیقات:
این كتاب به وسیله علی بن حسن زواری به نام ترجمه المناقب به فارسی ترجمه و در زیل کتاب، به چاپ رسیده است.
وضعیت نشر:
این كتاب در سه جلد به زبان عربی به همت انتشارات دار الاضواء بیروت در سال 1405ق به چاپ رسیده است.
محمدرضا ضميري- کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي، ص 312- 313