ناسخ التواریخ

مؤلف:
محمدتقی سپهر، معروف به لسان الملك (م 1297 ق) و فرزندش عباسقلیخان سپهر ( م 1340 ق).
زندگینامه و اظهار نظرها:
وی پس از تحصیل مقدمات علوم قدیم، به فنون شعر و عروض و قافیه پرداخت. در جوانی از كاشان به تهران آمد و به خدمت همشهری خود، مرحوم صبا ملك الشعرای فتحعلی شاه، رسید و به تشویق صبا به تألیف كتابی در علم قافیه مشغول شد; ولی به علت فوت صبا در سال 1238، این كار ناتمام ماند و میرزا محمدتقی به كاشان برگشت و در آنجا محمود میرزا، پسر فتحعلی شاه حكمران كاشان، او را به منادمت خود برگزید و به او تخلّص سپهر داد. سپس از طرف فتحعلی شاه به تهران دعوت شد و در سلك اعضای دیوان درآمد. سپهر در عهد محمدشاه مداح خاص شاه و منشی و مستوفی دیوان شد و به نوشتن كتاب ناسخ التواریخ مأموریت یافت. این كتاب، كه تاریخ عمومی است، به وقایع تاریخی از ابتدای خلقت تا سال 1273 ق پرداخته است. تلاشهای او موجب شد تا پس از چندی، ناصرالدین شاه به او لقب «لسان الملك» دهد. وفات سپهر در هفدهم ربیع الثانی 1297 ق در تهران اتفاق افتاد و جسد او را به نجف اشرف منتقل ساختند.
تألیفات:
براهین العجم، اسرارالانوار، دیوان اشعار، ناسخ التواریخ.
معرفی اجمالی كتاب:
این كتاب تاریخ را از دوران قبل از هبوط آدم آغاز كرده و مجلدی چند از آن را به ذكر احوال پیامبران و امامان ـ علیهم السلام ـ اختصاص داده و از آن پس، تاریخ ایرانِ قبل و بعد از اسلام را با استفاده از آثار مورخان سلف آورده است.[1]
وضعیت نشر:
این كتاب، به همت انتشارات اسلامیه تهران در سال 1398 هـ ق چاپ و منتشر شده است.
[1]. ر.ک: اقا بزرگ تهرانی، الذریعه، ج25، ص 6 - 7.
محمدرضا ضميري- کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي، ص 314- 315