جمعه مسجد: دوره تاریخی : این مسجد باقی مانده یک بنای بزرگ از دوره سلجوقیان است. بنای ابتدائی این مسجد آتشکده ای از دوران اشکانی می باشد که در محله پیر شمس الدین میان گورستانی قرار گرفته و از سه قسمت تشکیل شده است. معرفی : مسجد جمعه اردبیل در شمال شرقی شهر كه بر روی تپه باستانی قرار دارد بازمانده مسجد عظیم، گسترده و كم نظیری است كه در دوره های مختلف اسلامی بخصوص دوره سلجوقی شكل گرفته و تا اوایل صفوی معمور و آباد بوده است. كاوش های باستان شناسی ردپای مسجد را در قرون اولیه اسلامی به وضوح تشخیص داده است.
مسجد دوره سلجوقی و ایلخانی بسیار گسترده تر و وسیع تر از بنای مكعبی فعلی بوده و بنای سرپای موجود صرفاً گنبدخانه و ایوان مسجد بزرگ را تشكیل می داده است. این مسجد گنبد آجری بزرگی داشته است كه در دو پوشش ساخته شده و حوادث ایام هر دو پوشش گنبد این مسجد را فرو ریخته و تنها دو قسمت قوسی شكل ناقص از گنبد خارجی و قسمت محدودی از گچبریهای گنبد داخلی در چهار گوشه فوقانی دیواره های شبستان اصلی برای نمایش عظمت تاریخی آن باقی مانده است. اولین قسمت بنا پایه مناره ای است كه در فاصله اندكی از مسجد به چشم می خورد. این مناره شیوه سلجوقی دارد و از دو قسمت پایه هشت ضلعی (هر ضلع 10/2متر) و بدنه استوانه ای به قطر پنج متر تشكیل شده است. در بدنه مناره دو سنگ نبشته باقی مانده كه عبارت است از فرمان اوزون حسن آق قویونلو و كتیبه ای كه تاریخ 878 هجری را دارد و در اداره فرهنگ و هنر سابق حفاظت می شود. دومین قسمت اصلی این بنا مسجد تیرپوش است به ابعاد 50/80* 12/9 متر كه روی 9 ستون چوبی قرارگرفته است و ستون ها هم بر پایه های سنگی غیر منتظم استوار شده اند. در ورودی چوبی تكه كوب شده میخ های آهنی برجسته دارد و بالای یك لنگه آن نوشته ای كنده كاری شده است. سومین قسمت بنا مسجد قدیم است كه بنایی مركب از چهار تاق وگنبد است. تمام بنا آجری و به مقدار خیلی كم در تزئینات آن كاشی بهكار رفته است. در سالهای گذشته سازمان میراث فرهنگی كشور كاوش هایی در محل مسجد اردبیل به انجام رسانده كه به نتیجه ای بسیار درخشان نیز رسیده است. در حالی كه حجم موجود و سراپای ایوان و گنبدخانه، مجموعه ای بزرگ بود كه با گذشت زمان، دست حوادث روزگار، اجزا وبخش های مختلفآن را به تل خاك بدل ساخت و عظمتی را در حجمی ناهماهنگ به اندازه های 30*20 متر محدود ساخت كه آخرین كف متعلق به سده نهم هجری درحدود10 متر ارتفاع دارد. از مسجد بزرگ سلجوقی نیز جز مناره آجری استوانه ای شكل چیزی برجا نمانده است و مسجد عصر ایلخانی نیز ب تغییراتی در پلان و فضاهای آن در دوره قره قویونلوها دستخوش تخریب و دگرگونی شد. مأذنه مسجد اثر دیگری است كه به صورت گلدسته استوانه ای شكل در ضلع غربی شبستان اصلی مسجد و به فاصله تقریبی 15 متری قرار دارد. امکانات و تسهیلات تفریحی، گردشگری، حمل و نقل، اسکان و ... : آب و هوا : تابستان معتدل و زمستان سرد و کوهستانی آدرس : شهر اردبیل، میدان پیر عبدالملک، محله پیر شمس الدین فاصله تا مرکز : داخل محدوده شهر اردبیل راه ارتباطی : دارای جاده آسفالته برای رفت و آمد.
منبع: http://negah.irib.ir
