به گزارش روز سه شنبه خبرنگار جامجم آنلاين،"حضرت امام خميني" (ره) در روز هفدهم بهمنماه 1366 هجری شمسی با صدور فرمانی، مجمع تشخیص مصلحت نظام را تاسیس كردند. این مجمع در آغاز، تنها براي تشخیص مصلحت در موارد اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان تاسیس شده بود، اما هنگامی که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال 1368 بازنگری شد،وظایف ديگري نيز برعهده این مجمع قرار گرفت، تا بعنوان حلقه تکمیلی در حاکمیت نظام جمهوری اسلامی و در شرایط مختلف ایفای نقش نماید.
اعضاي مجمع بعد از گذشت مدتي از عمر اين نهاد متوجه شدند كه سياستهاي كلي نظام در يك جهت خاص و معين تدوين نمي شود؛ همين امر موجب شد تا اوايل سال 1378 بحثي تحت عنوان "افق آينده" در دبيرخانه مجمع تشخيص مطرح شود. با طرح اين مبحث و رجوع كارشناسان مجمع به برنامههاي مديريتي كشورهاي ديگر مشخص شد كه در برنامهريزي و مديريتهاي كلان جهان، مفهومي تحت عنوان "چشم انداز" متولد شده و راه پيدا كرده است.
سند چشم انداز كشور چگونه تدوين شد؟
اعضاي مجمع تشخيص مصلحت نظام بعد از بررسي جوانب تدوين چشم انداز براي افق آينده كشور اين موضوع را با مقام معظم رهبري در ميان گذاشتند و ايشان اين مساله را يك حلقه مفقود راهبردي تعبير، و به مجمع تشخيص مصلحت نظام ابلاغ كردند كه چشم انداز بيست ساله آينده كشور را ترسيم كند.
با اين فرمان رهبري، مجمع تشخيص مصلحت نظام، كميسيون خاصي از اعضاي خود را مامور تدوين اين چشم انداز نمود و طي يكسال چشم انداز پيشنهادي خود را تدوين كرد. سه گروه در تدوين اين سند همكاري داشتند؛ گروه كارشناسي "چشم انداز" در دبيرخانه مجمع تشخيص مصلحت نظام، سازمان مديريت و برنامهريزي و گروه تدوين استراتژي توسعه صنعتي كشور وابسته به وزارت صنايع و معادن.
چشم انداز پيشنهادي در مجمع تشخيص مصلحت نظام با اصلاحاتي تصويب شد و به محضر رهبر انقلاب ارائه گرديد؛ ايشان در سال 1382 آن را اصلاح، تصويب و به سه قوه ابلاغ نمودند. تصويب نهايي رهبر معظم انقلاب دولت و قواي ديگر را موظف كرده است كه سال 1384 شروع به اجرا و عملياتي كردن چشم انداز 20 ساله جمهوري اسلامي كنند.
امروز 9 سال از ابلاغ سند چشم انداز كشور از سوي مقام معظم رهبري به قواي سهگانه كشور ميگذرد، سندي كه بعد از بحث و بررسي فراوان در مجمع تشخيص مصلحت نظام تقديم رهبري شد و ايشان آن را در سال 1382 به قواي سهگانه كشور ابلاغ كردند و سال 1384 را مبناي آغاز اجراي اين سند در نظر گرفتند.
تنها 30 درصد از اولين برنامه تدوين شده بر اساس سند چشمانداز اجرا شد
برنامه چهارم توسعه كه در آخرين سال فعاليت مجلس ششم و اولين سال فعاليت مجلس هفتم در حال تدوين بود بر اساس سند چشمانداز توسعه كشور نوشته شد، تا با انتخاب محمود احمدي نژاد بعنوان رئيس جمهوري كشور در سال 84، نام وي و دولتش بعنوان آغازگر اجراي سند چشم انداز بيست ساله كشور و اولين برنامه پنج ساله تدوين شده بر اساس اين سند، ثبت شود.
بر اين اساس نام احمدي نژاد و دولتمردانش با مفهوم سند چشمانداز گره خورد؛ اولين آزمون دولت وي نيز اجراي برنامه پنجساله چهارم توسعه بود كه بر اساس اين سند نوشته شده بود؛ آزموني كه بنابر گزارش ديوان محاسبات كشور دولت احمدي نژاد حداقل نمره قبولي را نيز در آن كسب نكرد و بعد از پايان مدت اجراي اين برنامه تنها موفق به دستيابي به 30 درصد از اهداف آن شد. البته دولت نهم به صراحت اعلام كرده بود كه در برخي موارد با برنامه چهارم توسعه كشور مخالف است و اجراي اين موارد را به صلاح كشور نميداند.
كجاي اهداف تعيين شده در سند چشمانداز ايستادهايم؟
با گذشت 9 سال از ابلاغ سند چشم انداز كشور و 7 سال از اجراي آغاز آن كه تماما در دولت تحت مديريت "محمود احمدينژاد" گذشته است، امروز قضاوتهاي متفاوتي از سوي منتقدان و مدافعان دولت درباره موفقيتهاي دو دولت نهم و دهم در دستيابي به اهداف سند چشمانداز توسعه وجود دارد.
احمدينژاد: از برنامههاي سند چشم انداز جلوتريم
مدافعان عملكرد دولت و در صدر آنها شخص رئيسجمهوري معتقدند كه دولت در اجراي برنامههاي مربوط به اهداف سند چشم انداز 20 ساله، خوب عمل كرده و توانسته است اهداف ميان مدت تعيين شده را محقق كند.
احمدينژاد در يكي از سخنرانيهاي اخير خود تأكيد كرد كه با جديت اهداف سند چشم انداز كشور را پيگيري ميكند و آنچه تاكنون در اين حوزه انجام شده جلوتر از برنامههاي تعيين شده براي دولت در اين مسير است.
دولتمردان با اشاره به پيشرفتهاي علمي كشور بر اين عقيده هستند كه اهداف سند چشم انداز نه تنها محقق شده و ايران در حال حاضر در جايگاه اول منطقه از لحاظ علمي قرار دارد، بلكه از آنچه برنامهريزي كشور براي دستيابي به پيشرفت نيز بود عبور كردهايم، از سوي ديگر نيز برخي معتقدند كه پيشرفت در زمينههاي علمي و تكنولوژيك تنها معيار و محك ارزيابي تحقق اهداف سند چشمانداز نيست و شاخصهايي مانند اقتصاد و مسائل اجتماعي نيز بايد در ارزيابي عملكرد دولت لحاظ شود.
برخورد شعاري با سند چشمانداز، ممنوع
در تازهترين اظهارنظر مسئولان درباره تحقق اهداف سند چشمانداز "محسن رضايي" دبير مجمع تشخيص مصلحت نظام از برخورد شعاري با سند چشمانداز انتقاد كرد و گفت: نباید با سند چشم انداز که بعد از قانون اساسی مهمترین سند مکتوب نظام است برخورد شعاری کنیم، این سند بر اساس یک مطالعه کارشناسی از شرایط عقبماندگی ایران در طی 200 تا 300 سال اخیر کشور طراحی شده و فلسفه تدوین آن جبران عقبماندگی تاریخی و رساندن ایران اسلامی به جایگاه شایسته آن است.
پيشرفت علمي تنها ملاك ارزيابي تحقق اهداف سند چشم انداز نيست
رییس کمیسیون اقتصاد کلان مجمع تشخیص مصلحت نظام با انتقاد از افرادي كه ادعاي جلو افتادن از سند چشم انداز را دارند، گفت: «برخی میگویند چون در مسایل علمی پیشرفت کردهایم، پس از سند چشم انداز عبور کردهایم، در حالی که این حرف درست نیست، البته پیشرفت مطلوبی در زمینه علمی داشتهایم ولی در سند چشم انداز گفته شده به لحاظ اقتصادی، علمی و فن آوری باید در منطقه اول باشیم نه تنها در بعد علمی.»
محسن رضایی همچنين افزود: این مطلب درست است که سرعت رشد علمی کشور ما از متوسط جهانی جلوتر است ولی این به معنای پیش افتادن از برنامه سند چشم انداز نیست.
پايش مستمر تحقق اهداف سند چشم انداز
"رضا طلايي نيك" كارشناس مديريت راهبردي و نماينده سابق مجلس شوراي اسلامي در گفت و گو با جامجم آنلاين با بيان اينكه معيار اصلي براي ارزيابي پيشرفت كشور سند چشم انداز است، تأكيد ميكند: اين سند حاصل تعامل نخبگان وقت كشور در قواي سه گانه و مجمع تشخيص مصلحت نظام است.
طلايي نيك با تأكيد بر اينكه تحقق اهداف سند چشم انداز بايد بصورت مستمر پايش و گزارش شوند؛ تصريح ميكند: پايش مستمر تحقق سند چشم انداز به موازات برنامههاي دورهاي و عملكردهاي قواي سهگانه و همچنين سنج ميزان تغيير شاخص ها در وضعيت هاي فرهنگي اقتصادي سياسي ودفاعي علمي و اجتماعي از الزامات مديريت كشور است كه بايد در قالب نظارتهاي مكمل و راهبردي انجام شود.
برنامههاي 5 ساله شاخص ارزيابي عملكرد دولت در اجراي سند چشم انداز است
نماينده مردم كبودراهنگ و بهار در مجلس ششم و هفتم كه در جريان تصويب برنامه چهارم توسعه كشور نيز حضور داشته است؛ تصريح كرد: برنامه هاي 5 ساله كشور شاخص ارزيابي هاي دوره اي تحقق چشم انداز هستند كه تاكنون برنامههاي چهارم و پنجم توسعه، بر مبناي سند چشم انداز تصويب و حدود 7 سال از اين دو برنامه اجرا شده است.
وي همچنين افزود: گزارش هاي دورهاي دولت و مجمع تشخيص مصلحت و نيز ارزيابيهاي نظارتي مجلس ميتواند در سنجش ميزان تحقق چشم انداز تعيين كننده باشد؛ در همين راستا هم تاكنون ارزيابي ها و بررسي هاي موردي انجام شده است.
در حوزههاي علمي، دفاعي، فناوري و زيربنايي از اهداف برنامه جلوتر هستيم
طلايي نيك با ارزيابي عملكرد دولت نهم و دهم در تحقق اهداف سند چشم انداز 20 ساله، گفت: در ارزيابي كلي به نظر ميرسد، در بخشهاي علمي، دفاعي فناوري و زيربنايي فراتر از اهداف مرحلهاي چشم انداز هستيم و در بخشهاي سياسي و فرهنگي منطبق با اهداف مرحله اي عمل كردهايم.
وي همچنين تصريح كرد:بايد اعلام كرد كه در بخش اقتصادي و اجتماعي تا حدودي عقبتر از اهداف مرحلهاي چشم انداز قرار داريم؛ به عبارتي در 4 عرصه از اهداف برنامه جلوتريم، در دو عرصه منطبق بر برنامه هستيم و در دو عرصه مثل شاخصهاي اجتماعي و اقتصادي نتايج عملكرد دولت در راستاي سند چشمانداز خوب نيست.
متن سند چشم انداز 20 ساله ايران
به نام خدا
با اتكال به قدرت لا يزال الهي و در پرتو ايمان و عزم ملي و كوشش برنامه ريزي شده و مدبرانه جمعي و در مسير تحقق آرمان ها و اصول قانون اساسي در چشم انداز 20 ساله؛ ايران كشوري است توسعه يافته با جايگاه اول اقتصادي علمي وفناوري در سطح منطقه با هويت اسلامي و انقلابي الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بين الملل.
جامعه ايراني در افق اين چشم انداز چنين ويژگيهايي خواهد داشت:
توسعه يافته، متناسب با مقتضيات فرهنگي، جغرافيايي و تاريخي خود، متكي بر اصول اخلاقي و ارزشهاي اسلامي،ملي و انقلابي،با تاكيد بر : مردم سالاري ديني، عدالت اجتماعي، آزاديهاي مشروع، حفظ كرامت و حقوق انسانها و بهره مندي از امنيت اجتماعي و قضايي.
برخوردار از دانش پيشرفته، توانا در توليد علم و فنآوري متكي بر سهم برتر منابع انساني و سرمايه اجتماعي در توليد ملي.
امن،مستقل و مقتدر با سامان دفاعي مبتني بر بازدارندگي همه جانبه و پيوستگي مردم و حكومت.
برخوردار از سلامت،رفاه،امنيت قضايي،تامين اجتماعي و فرصتهاي برابر، توزيع مناسب درآمد نهاد مستحكم خانواده به دور از فقر،تبعيض و بهرمند از محيط زيست مطلوب.
فعال ،مسئوليتپذير، ايثارگر، مومن، رضايتمند، برخوردار از وجدان كاري، انضباط، روحيه تعاون و سازگاري اجتماعي، متعهد به نظام اسلامي و شكوفايي ايران و مفتخر به ايراني بودن.
دستيافته به جايگاه اول اقتصادي، علمي و فناوري در سطح منطقهاي آسياي جنوب غربي(شامل: آسياي ميانه، قفقاز ، خاورميانه و كشورهاي همسايه)با تاكيد بر جنبش نرم افزاري و توليد علم، رشد پرشتاب و مستمر اقتصادي، ارتقاء نسبي سطح درآمد سرانه و رسيدن به اشتغال كامل.
الهام بخش، فعال و موثر در جهان اسلام با تحكيم الگوي مردم سالاري ديني، توسعه كارامد، جامعه اخلاقي، نوانديشي و پويايي فكري و اجتماعي، تاثير گذار بر همگرايي اسلامي و منطقهاي بر اساس تعاليم اسلامي و انديشههاي امام خميني(ره).
داراي تعامل سازنده و موثر با جهان بر اساس اصول عزت،حكمت و مصلحت.
ملاحظه: در تهيه، تدوين و تصويب برنامه هاي توسعه و بودجههاي ساليانه، اين نکته مورد توجه قرار گيرد که شاخص هاي کمي کلان آن ها از قبيل نرخ سرمايه گذاري، درآمد سرانه، توليد ناخالص ملي، نرخ اشتغال و تورم، کاهش فاصل هي درآمد ميان دهک هاي بالا و پايين جامعه، رشد فرهنگ و آموزش و پژوهش و توانايي هاي دفاعي وامنيتي، بايد متناسب با سياست هاي توسعه و اهداف و الزامات چشم انداز، تنظيم و تعيين گردد و اين سياست ها و هدف ها به صورت کامل مراعات شود.
برنامه چهارم توسعه،مبداء و شروع چشم انداز 20 ساله است و بخشي از اهداف چشم انداز بايد در برنامه توسعه چهارم عملياتي گردد.
