قولنـج‌تان را نشکنيد!

 

شايد شما هم جزو آن دسته از مردم باشيد که گهگاه با به صدا درآوردن انگشتان دست، گردن يا مهره‌هاي کمرشان، اصطلاحا قولنجشان را مي‌شکنند. شايد ديده باشيد کساني را که اين کار را پيوسته و مدام انجام مي‌دهند. آيا از خود پرسيده‌ايد علت اين صدا چيست؟ اگر خودتان هم جزو اين افراد هستيد، خوب است در‌ اين باره بيشتر بدانيد: داخل مفصل، مايعي وجود دارد که به حرکت آسان‌ تر استخوان‌هاي مجاور يکديگر کمک مي کند. در اين مايع، غير از مواد مختلف، گازهاي گوناگوني نيز وجود دارند. افزايش حجم مفصل که با کشش انگشت ايجاد مي‌شود، فشار داخل مفصل را کاهش مي دهد و يک حالت مکش و خلاً در آن ايجاد مي‌کند. کاهش فشار و حالت مکش باعث مي‌شوند که گاز‌هاي محلول در مايع مفصل به صورت حباب در‌آيند و ترکيدن اين حباب‌ها باعث ايجاد صدا و آرامش شخص مي‌شود و کم کم اين مساله به صورت عادت در مي‌آيد. اين حالت در مفاصل ديگر بدن نيز با درجات کمتري مي‌تواند ايجاد شود. شخص با ايجاد حداکثر دامنه حرکت در مفصل موجب کشش آن مفصل شده و پس از ترکيدن حباب‌هاي‌ گاز راحت مي‌شود و چون حل شدن گازها نياز به زمان دارد، به همين دليل در صورت تکرار اين کار، تا مدتي هيچ صدايي از مفصل شنيده نمي‌شود. به اين کار در اصطلاح شکستن قولنج مي‌گويند که يا خود شخص موفق مي‌شود قولنج را بشکند يا شخص ديگري آن را برايش انجام مي‌دهد.به گفته متخصصان، قولنج كردن ناحيه پشت مي تواند به دليل گرفتگي عضلاني در اثر انجام حركات ناگهاني ورزشي و كارهاي سنگين، مشكلات گوارشي، قرار گرفتن در معرض سرما و گرما، قرارگيري در وضعيت يكسان به مدت طولاني يا كمبود مواد معدني مانند كلسيم و منيزيم در بدن باشد و گاه ممکن است با علائم بيماري قلبي و عروقي اشتباه گرفته شود. آسيب هاي ناشي از شکستن قولنج به نظر برخي از کارشناسان، هنوز ثابت نشده که آيا صدا در آوردن از مفاصل موجب آسيب جدي به آنها مي‌شود يا خير، ولي مي‌توان گفت با گذشت زمان و تکرار اين عادت، بافت‌هاي نرم اطراف مفصل آسيب مي‌بينند و روي دامنه حرکتي مفصل اثر مي‌گذارند. حرکت دادن ناگهاني گردن يا ستون فقرات و به‌خصوص فشار روي مهره‌ها يا حرکت ناگهاني گردن توسط شخصي ديگر براي به اصطلاح شکستن قولنج، گذشته از آسيب شديدي که مي‌تواند به مفاصل مهره‌ها بزند، ممکن است باعث گرفتگي و اسپاسم شديد و دردناک عضلات اطراف شود که درمان خاص خود را نياز خواهد داشت. اگر اين امر به صورت عادت درآيد، مهره‌ها به تدريج ساييده مي شوند.با اين حال برخي از متخصصان بر اين باورند که شکستن قولنج کمر، گردن و به ويژه انگشت‌ها براي رفع خستگي، شايد موجب احساس راحتي شود، اما عارضه ساييدگي زودرس مفصل‌ها را به دنبال خواهد آورد. با نخستين نشانه‌هاي ساييدگي، درد و التهاب مفاصل به ويژه در انگشت‌ها و گردن که حساس‌تر از مهره‌هاي کمر هستند شروع خواهد شد و در ميان انگشتان دست، انگشت شست بيش از انگشتان ديگر در معرض خطر است.چرخش ناگهاني در ناحيه گردن و به ويژه کمر هم بسيار خطرناک است و آسيب‌هاي ستون فقرات و عضلات گردن را شديدتر مي‌کند. شکستن قولنج به سبب ايجاد حس راحتي و رفع موقت خستگي، ممکن است سبب تکرار و عادت به انجام عمل شود. تکرار و عادت، افزون بر ايجاد اختلال وابستگي رواني، خرابي‌ها و آسيب‌هاي مفصلي را زودتر و شديدتر پيش مي‌آورد. پس تا آنجا که مي‌توانيد از شکستن قولنج مفاصل‌تان خودداري کنيد. درمان قولنج با انجام درمان هاي فيزيوتراپي بهبود مي يابد و در صورت رد كردن علل مهم تر مثل بيماري هاي قلبي و عروقي انجام روش هاي درماني چون ماساژ و استراحت كامل مي تواند به روند تسريع بهبودي اين بيماري كمك فراواني كند و درصورت طولاني شدن قولنج در افراد بررسي علل مهم تر همچون انجام آزمايش هاي بيشتر ضروري است. پيشگيري به توصيه متخصصان --لازم است براي پيشگيري از ابتلا به قولنج به وضعيت بدن در طول روز توجه داشته باشيم و در صورت انجام كار يكنواخت به ازاي هر يك ساعت 10 دقيقه وضعيت بدن را تغيير بدهيم. همچنين تامين مواد معدني مورد نياز بدن ازجمله كلسيم و منيزيم نيز از بروز قولنج پيشگيري مي‌كند.در صورتي که عادت داريد از مفاصل خود صدا درآوريد، سعي کنيد با مشغول کردن خود به کارهاي ديگر، اين عادت را از خود دور کنيد. اگر شش ماه اين عمل را انجام ندهيد، براي هميشه راحت خواهيد شد. با برنامه‌هاي منظم ورزشي و ورزش‌هاي کششي کم کم قدرت عضلات و انعطاف ‌پذيري مفاصل افزايش مي‌يابد و تدريجا احساس شکستگي قولنج از بين مي‌رود. اگر پس از فعاليت‌هاي ورزشي احساس مي‌کنيد به شکستن قولنج نياز داريد، نشان دهنده اين است که ورزش را به طور صحيح انجام نمي‌دهيد و پس از آن دچار گرفتگي عضلات شده يا احساس قولنج مي‌کنيد. براي پيشگيري از بروز دردهاي عضلاني پس از انجام حرکات ورزشي، توجه به اين نکات مي تواند مفيد باشد:1- قبل از ورزش سنگين، با حرکات ورزشي سبک خود را گرم کنيد.2- پس از ورزش، با حرکات کششي و سبک خود را سرد کنيد.3- هنگام ورزش نگذاريد بدن شما خشک شود و مرتب آب بنوشيد.در هنگام ورزش ممکن است اختلال الکتروليت در بدن ايجاد شود؛ بنابراين با نوشيدن مايعات مناسب محتوي مواد معدني از اين پديده جلوگيري کنيد.4- متناسب با نوع ورزش، کالري مورد نياز خود را تامين کنيد.5- در صورتي که ورزش حرفه‌ اي انجام مي‌دهيد، در زمان‌هاي مناسب از ماساژورهاي مطلع و به طور علمي استفاده کنيد. فيزيوتراپي نيز مي‌تواند کمک‌ کننده باشد. بايد توجه داشت که صداي مفصل هميشه ناشي از شکستن قولنج نيست و بعضي از مفاصل ما حين انجام بعضي حرکات يا هنگام راه رفتن صدا مي‌دهند. اگر صدا با درد همراه نباشد، معمولا چيز مهمي نيست و در دوره اي از زندگي وجود دارد و خود به خود از بين مي‌رود؛ ولي اگر ماندگار بود و باعث ناراحتي شد يا درد داشت، بايد به ارتوپد مراجعه کرد؛ زيرا ممکن است علت آن عوامل مختلفي مانند ساييده شدن نسوج نرم اطراف مفصل روي برجستگي‌هاي استخواني، ضايعات منيسک، ضايعات غضروفي يا رباط‌ها‌ي اطراف مفصل باشد. نکته ديگر اينکه، مفهوم قولنج در علم پزشکي قديم با امروز فرق مي‌کند. در قديم هر عضوي از اعضاي بدن قولنج مخصوص خود را داشت؛ مثل قولنج کبد که باعث دردهاي شديد سمت راست شکم مي‌شود، قولنج کليه که به صورت دردهاي شديد و متناوب ناحيه کليه با انتشار به ناحيه زير شکم خود را نشان مي‌دهد و قولنج روده که باعث دردهاي متناوب و ناراحت‌‌ کننده شکم مي‌ شود اما امروزه مشخص شده که تمامي اين موارد به دليل اسپاسم‌هاي متناوب عضلات صاف در عضو مربوطه است.