ثبت خانه‌ی عامری‌ها

مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان تهران در این باره گفت: در جلسه‌ای که پیرو جلسات قبلی به‌صورت ویژه برگزار شد، خانه‌ی قاجاری عامری‌ها با هدف جلوگیری از آسیب بیشتر، با حضور مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی در فهرست آثار ملی قرار گرفت.

محمدحسین فرمهینی فراهانی ادامه داد: به‌دنبال برگزاری جلسه‌ی ثبت اضطراری خانه‌ی عامری‌ها قرار شد برای جلوگیری از تکرار تخریب خانه‌های تاریخی، هرگاه لازم بود جلساتی به‌صورت ویژه در تهران برگزار شود تا بتوانیم آثار تاریخی استان تهران را به‌صورت جداگانه در فهرست آثار ملی ثبت کنیم.

او افزود: مالک خانه‌ی عامری‌ها از این به بعد، اگر بخواهد هر کاری در این خانه انجام دهد، باید با اطلاع اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان تهران باشد. همچنین هرگونه مرمت نیز زیر نظر کارشناسان میراث فرهنگی باید صورت گیرد.

وی درباره‌ی آسیب‌های واردشده به این بنای تاریخی تا قبل از ثبت آن نیز اظهار کرد: مالک فقط شیروانی‌های سقف خانه را برداشته بود که آن نیز باید به‌سازی و مرمت شود. امیدواریم بتوانیم برای حفاظت و نگهداری بهتر از خانه، رضایت مالک را جلب کنیم و او نیز با اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان تهران همکاری کند.

این تصمیم گیری در پی آن رخ داد که مالکان یک مجتمع تجاری می خواستند عمارت تاریخی عامری های تهران را در محله تاریخی فردوسی را تخریب ‌کنند تا ساختمان چند طبقه دیگری جای یکی از بناهای تاریخی تهران را بگیرد.

تاریخچه خانه عامری های تهران

عمارت و باغ تاریخی عامری ها در خیابان فردوسی شمالی شهر تهران از جمله خانه باغ های اواخر قاجار است که بر اساس نقشه عبدالغفار به سال 1309 هجری قمری، در انتهای حصار ناصری شهر تهران و نزدیک دروازه یوسف آباد قرار دارد که روزگاری در اراضی و باغ های "محله جناب طهران الدوله" قرار داشته و دارای درختان تنومند فراوانی بوده است.

در کنار عمارت و باغ عامری ها، دو اثر ثبتی خانه شاعر نامی "امیر هوشنگ ابتهاج" معروف به "ارغوان" و "ساختمان دفتر اولین کارخانه سیمان تهران" قرار دارد که در سال 87 و 84 به شماره های 23877 و 13391 در فهرست آثار ملی کشور و با قدمت های پهلوی دوم و اول به ثبت رسیده اند.

خانه عامری ها نیز در حریم درجه یک این دو اثر ثبتی قرار دارد. با این وجود می توان گفت قرار گیری این سه اثر در کنار هم یکی از عوامل هویت بخشی به محله فردوسی شده است.

این خانه متعلق به یکی از وزرا دربار در دوران نخست وزیری "حسن وثوق الدوله" دارای معماری تلفیقی از سبک های معماری ایرانی و اروپائی با ستون های بلند و کاشی کاری های لعابی است.

در کنار عمارت و باغ عامری ها خانه ها و مسافرخانه هایی از هویت قدیم خیابان فردوسی دوره پهلوی باقیمانده بود که مدتی است به بهانه ساخت مجمتع تجارت جهانی فردوسی و تبدیل این مجتمع به بورس طلا و جواهرات، تخریب شدند و بدون در نظر گرفتن به حریم دو بنا ثبتی و قرار گیری در مجموعه حفاظت شده این آثار، ساخت این مجتمع شروع شده است. حتی در پی این اقدام، چندین بار بر اثر گودبرداری های غیراصولی، رانش زمین در خیابان فردوسی رخ داده است.

البته به گفته کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، کمیسیون ماده 5 تصویب کرده است که خیابان فردوسی بین میدان امام خمینی (ره) و میدان فردوسی به طرحی ویژه نیاز دارد و مشاور باید این طرح را تهیه کند تا پس از تصویب در این کمیسیون اجازه ساخت وساز در خیابان فردوسی داده شود.

این در حالی است که برای تخریب و گودبرداری در کنار خانه عامری ها، این اقدامات انجام نشده و بر اساس گفته های محمد ابراهیم لاریجانی مدیرکل پیشین میراث فرهنگی استان تهران از این اداره کل هیچ مجوری برای ساخت وساز صادر نشده است.

حال با توجه به اینکه در طرح تفصیلی شهر تهران این محدوده به عنوان پهنه حفاظت شده و ساختمان های تاریخی با ارزش دیده شده و از سویی در حریم درجه یک خانه "ابتهاج" و "دفتر کارخانه سیمان" قرار دارد و هرگونه ساخت و ساز در کنار این اثر بر اساس قوانین مصوب میراث فرهنگی کشور و مصوبه سال 88 شورای شهر تهران ممنوع است، به تازگی مالک این مجتمع تجاری، عمارت تاریخی عامری ها که در سال 1383 جزو بناهای ارزشمند از سوی میراث فرهنگی استان تهران شناسایی شده را خریداری و شروع به تخریب آن کرده بودند.

یک روز پس از انتشار تصویر ساخت‌وساز در محوطه خانه عامری‌ها و اعلام تصمیم مالک بنا به تخریب آن، مدیرکل میراث فرهنگی استان تهران گفت که آماده است تا با ثبت ملی این بنای تاریخی از تخریب آن جلوگیری کند. وی همچنین خواستار همکاری به‌منظور خریداری این خانه تاریخی شد و در نهایت با پیگیری به موقع این سازمان یک بنای تاریخی از تخریب نجات یافت.