دكتر اكبر دانا سرشت

اكبر دانا سرشت فرزند حاج على نقى صراف باشى زنجانى ، در سال 1290 هجرى شمسى در تهران متولد شد.
او تحصيلات خود را همزمان با جنگ جهانى اول آغاز كرد، اما پس از مدت كوتاهى ، به خاطر مشكلات خانوادگى ، همراه با خانواده خود به زنجان رفت . در زنجان با معلم سرخانه ، به ادامه تحصيل دوره ابتدائى پرداخت .
اكبر دانا سرشت به زبان عربى علاقه زيادى داشت ، به طورى كه تحصيلات ابتدائى را رها كرد و آموختن عربى ، قرآن و ياد گيرى معناى قرآن را با جديت تمام آغاز نمود. مدت شش سال آموختن عربى را ادامه داد، سپس ‍ به فراگيرى رياضى مشغول شد. وى در اين باره گفته است :
(((... ديدم بدون فراگيرى رياضى و علوم جديد به جائى نمى رسم ، پس ‍ وارد علم جديد به جائى نمى رسم ، پس وارد علم جديد به خصوص رشته رياضيات شدم ...)))
اكبر دانا سرشت آموختن رياضيات را تا آنجا ادامه داد، كه به دريافت دكترا در اين رشته نائل گرديد.
او نظرياتش را در زمينه رياضيات در رساله (((تسطيح جغرافيائى ))) و رساله (((پيدايش مثلثات ))) آورده است .
دكتر اكبر دانا سرشت كتابهاى علمى زيادى را از عربى به فارسى ترجمه كرده ، كه بعضى از آنها عبارتند از:
1 ترجمه كتاب (((آثار الباقيه ))) تاءليف ابوريحان بيرونى .
2 ترجمه كتاب (((روانشناسى شفا))) اثر ابن سينا كه اين ترجمه به چاپ پنجم رسيده و با توجه به استقبال دانش پژوهان ، چاپ آخر آن در تيراژ سيزده هزار جلد منتشر گرديده است .
3 ترجمه چند فصل از كتاب (((ماللهند))) از ابوريحان بيرونى .
4 ترجمه خلاصه (((حكمه الاشراق ))) سهروردى .
5 ترجمه (((اسفار))) ملاصدر الدين شيرازى .
دكتر اكبر دانا سرشت در مرداد ماه سال 1364 در مصاحبه اى با كيهان فرهنگى گفته است :
(((مردم تصور مى كنند مثلثات هم ، مانند هندسه ترسيمى و هندسه رقومى ، كار اروپائى ها است ، اما بنده ثابت كرده ام كه مثلثات كار مسلمانان مى باشد...)))
وى در مصاحبه فوق الذكر، در مورد آموختن رياضيات خود گفته است :
(((شرح آشنائى من با رياضى اين بود كه بنده و مرحوم غلامحسين مصاحب ، شب ها خدمت شيخ ضياء الدين درى مى رسيدم و (((اشارات ))) بو على سينا را مى خوانديم ، بعد از آن چند سال هم (((الهيات شفا)))از بو على سينا را خوانديم ، به تدريج توسط مرحوم غلامحسين مصاحب ، با سرتيپ بغايرى آشنا شديم .
وى اولين مهندس ايرانى بود، كه نقشه ايران را كشيده بود و آشنائى ما با سرتيپ بغايرى ، سبب علاقمندى ما به رياضيات گرديد...
... ما در رياضى كارهائى كرده ايم ، كه يكى از آنها، اختراع (((صفر))) هندوستان است ، كه من آن را در (((مقدمه فلسفه هند قديم ))) شرح داده ام . مى دانيد كه يونانيها (((صفر))) نداشتند و تا آنجا كه مى توانستند يك عدد بزرگ را بخوانند، اعداد را پهلوى هم مى چيدند. دو قرن پيش از ظهور اسلام ، صفر معمول شد. مى گويند اگر صفر نبود، نيمى از رياضى از بين مى رفت و راست هم مى گويند...
... نظام عشرات (كسر اعشارى ) كه به نظر مى آيد، به نظر من يكى از اختراعات مهم بشرى مى باشد...
محمد بن محمد بن يحيى ، معروف به ابوالوفاى بوزگانى نيشابورى هم يك كاركرد و آن اينكه وى علم مثلثات را ترقى داد. بوزگانى شعاع دايره مثلثاتى (نه هر دايره اى ) را واحد يك مى دانسته و اين كار سبب ترقى و پيشرفت رياضيات گرديده است ...)))
دكتر اكبر دانا سرشت علاوه بر تسلط در علم رياضى و زبان عربى و كار ترجمه ، در شعر و شاعرى هم دست داشته است .او خود گفته ، كه اشعارش ‍ را براى ملك الشعراء بهار مى خوانده و بهار اشعار او را تصحيح مى كرده است .
سرانجام اين مترجم عاليقدر و رياضى دان بزرگ ايرانى ، در بيست و پنجم فروردين ماه سال 1368 هجرى شمسى ، بر اثر سكته مغزى بدرود حيات گفت .⁽¹¹⁾
آثار دكتر اكبر دانا سرشت ، اگر چه از نظر تعداد آمار زيادى ندارد، اما از نظر وزنه علمى و محتواى بالا هر كدام داراى ارزش درخشانى است . به خصوص اينكه به عنوان يك مسلمان دانشمند، زنده كننده افكار كهن و دانشمندان مسلمان مى باشد.
او در مقدمه كتاب (((آثار الباقيه ))) سخن خود را اينطور آغاز مى كند:

مثلثات علمى است اسلامى و جزو علوم صادراتى ما مى باشد، مثلثات را مسلمانانى كه بيشتر ايرانى بودند، در طول سده دوم و سوم و قرن طلائى چهارم ساختند و اين علم را در دنيا از خويش به يادگار گذاشتند، و كار من تنها اين است ، كه طرز بناى اين علم را به گمان خويش فهميده ام و به علماى رياضى جهان تقديم مى دارم ...
به راستى ، دانا سرشت بخش مهمى از آثار ابوريحان بيرونى ، بو على سينا، محمد زكرياى رازى و سيد صدر الدين شيرازى را، در زمينه طب و روانشناسى و جغرافيا و رياضى زنده كرده ، و مى بايست شيوه او زمينه بازگشت به اصالت خويشتن مسلمانى ، براى ديگران نيز مورد توجه جدى قرار گيرد.

داستانهاى كودكى بزرگان تاريخ
جلد ۵

احمد صادقى اردستانى