حتي گوشكردن راديو با مراسم همراه بود، تنها در حضور بزرگترها ميتوانستيم پارچه روي راديو را كنار بزنيم هر بار براي شنيدن صدا بايد موج را تنظيم ميكرديم، بعد همه نفسهايشان را حبس ميكردند و تا نواي راديو به گوش ميرسيد، همه داد ميزدند «آها آها، خوبه، همين جا، دست نزن...».
امروز اما سخن از راديو تلويزيون ديجيتال است، تصاوير شفاف، صداي بينقص و آسايشي بينظير در دريافت. رفته رفته تلويزيونهاي قديمي جايشان را به گيرندههاي جديد خواهند داد. مرتبا ميشنويم در چند سال آينده شاهد خاموش شدن سيستم آنالوگ در اقصي نقاط كشور خواهيم بود با اين اتفاق سالهاي آينده همچون تلويزيون سياهوسفيد و راديوهاي صندوقي، اشكالات صدا و تصوير را نيز فراموش ميكنيم.
دكتر علي عسكري معاون معاونت توسعه و فناوري رسانه سازمان صداوسيما، در گفتوگو با ما از سيستمهاي جديد و لزوم تغييرات در اين زمينه گفت.
به عنوان اولين سوال تلويزيون ديجيتال و گذر از آنالوگ به ديجيتال از مباحث مهم روز در حوزه سيستم هاي ارسال و دريافت تلويزيوني است. لطفا ديدگاههاي خود را در اين زمينهها توضيح دهيد.
يكي از مهمترين مسائلي كه در طراحي سيستمهاي برودكست لازم است مورد توجه قرار گيرد نحوه دريافت توسط مخاطبان است، به نحوي كه تجهيزات دريافت داراي كمترين پيچيدگي ممكن باشد و حتيالمقدور با سيستمهاي قديميتر سازگار باشد.
بيش از دهها سال، برنامههاي تلويزيوني فقط از طريق آنتنهاي فرستنده يا كابلهاي تلويزيوني پخش ميشد و نوع امواج ارسالي، آنالوگ بود. در تلويزيون آنالوگ، شبكههاي تلويزيوني با تجهيزات (فرستنده) آنالوگ و به شكل سيگنال آنالوگ به آنتن تلويزيون ميرسيد و تنها دستگاه لازم براي دريافت سيگنالهاي تلويزيوني، آنتن مناسب و استاندارد بود. از همان ابتداي پيدايش تلويزيون، از اين شيوه براي ارسال شبكههاي تلويزيوني استفاده ميشد.
در گذشته، همانطور كه گذر از تلويزيون سياهوسفيد به رنگي الزامي بود، امروز گذر از سيستم آنالوگ به ديجيتال ضروري است. تلويزيون ديجيتال، تلويزيوني است كه پخش ديجيتال از طريق فرستنده در همان محدوده فركانس تلويزيون آنالوگ صورت ميگيرد و در نتيجه، تصاوير صاف و مناسب، به دور از برفك و پارازيت توليد ميشود.
بحث تبديل سيستمهاي آنالوگ به ديجيتال از چه زماني در سازمان صدا و سيما به عنوان يك برنامه مورد توجه قرار گرفت و تاكنون چه اقداماتي در اين زمينه صورت گرفته است؟
پيش از سال 84، در تهران با سيستم آنالوگ به علت محدوديتهاي فركانسي به زحمت توانستيم شبكه قرآن را راهاندازي كنيم؛ و پس از آن ديگر امكان گسترش شبكههاي آنالوگ وجود نداشت. بعلاوه، كيفيت دريافت سيگنال هم پايين بود. در همان زمان، يعني وقتي ما براي راهاندازي يك شبكه دچار مشكل بوديم، دنيا براي مدت 15 سال پخش ديجيتال را تجربه كرده بود. در همين زمان و با اين شرايط، بنده وارد عرصه رسانه ملي شدم و بر اين عقيده بودم كه نيازمند تحولي عظيم هستيم و بايد تلاش كنيم از سيستم سنتي فاصله بگيريم و پا به عرصه ديجيتال بگذاريم. تا آن زمان، در زمينه ديجيتالي شدن رسانه، بويژه انتشار ديجيتال، قدم در خور توجهي برداشته نشده بود؛ بنابراين، برنامه جامع 10 سالهاي تهيه و تدوين شد كه البته اجراي آن نيازمند هزينههاي بسياري بود.سال 1385، بحثها و بررسيها و تحقيقات را آغاز كرديم و در نخستين گام به انتخاب فرمت پرداختيم.
پس از بررسيهاي انجام شده، فرمت MPEG-4 را كه پيشرفتهترين فناوري بود و هيچ كشوري در يك شهر بزرگ آن را به كار نگرفته بود، به كار گرفتيم بعد از ما در فرانسه، نروژ و برخي كشورهاي اروپايي استفاده از اين فرمت را آزمايش كردند. ما از نخستين كشورهايي بوديم كه تست ميداني را براي اين فرمت آغاز كرديم. برخي از متخصصان به اين علت كه فرمت MPEG-4 فرمت بسيار پيشرفته و جديدي است نگران بودند كه موفق نشويم و فرمت MPEG-2 را به اصطلاح نزديكتر ميدانستند. فرمتي كه آشنايي با آن بيشتر بود و در كشورهاي پيشرفته قدمتي 10 ساله داشت؛ اما از آنجا كه با كشورهاي پيشرفته فاصلهاي 15 ـ 10 ساله داشتيم، ضروري بود مدرنترين و پيشرفتهترين فرمت را انتخاب كنيم. پس، يك فرصت ايجاد كرديم و مدرنترين سيستم و فرمت را براي كشور برگزيديم. سرانجام، با كمك متخصصان و همكاران در مجموعه سازمان، فرمت MPEG-4 انتخاب شد. خوشبختانه، تصميم ما درست بود و موفق شديم. ما جزو اولين كشورهايي به شمار ميآييم كه به اين فناوري دست يافتيم و آن را به كار گرفتيم.
پس تفكر ديجيتالي شدن رسانه ملي عمري حدود هفت سال دارد و ما در اين زمينه شايد در آغاز راه باشيم، درست است؟
اگرچه به نظر ميرسد تنها مدت كوتاهي است كه از شروع برنامه ديجيتالي شدن سازمان ميگذرد، با سرعت خوبي پيش رفتهايم. از سال 1385، بحثهاي علمي، تحقيقي، اطلاعاتي و طراحي ما براي استوديوهاي تلويزيوني، استوديوهاي راديويي و... آغاز شد. به عبارتي، سال 1385 نقطه آغاز حركت ما براي گذر از آنالوگ به ديجيتال بوده است.
هماكنون چه دستاوردهاي ملموسي در اين گذر داشتهايد و چه مشكلاتي را پشت سر گذاشتهايد؟
مي دانيد که در گذر از آنالوگ به ديجيتال مشكلات خاصي وجود دارد، چرا كه در عرصه ديجيتال تنوع بسياري هست؛ بنابراين كار بسيار هوشمندانه و دقيق بوده است و بايد با برنامهريزي و طراحي خاصي صورت گيرد.
تا چند سال پيش در زمينه سيگنالرساني زميني همه تجهيزات ما آنالوگ بود، ولي در شرايط كنوني، در سيگنالرساني زميني ديجيتال، تحول انقلابي و جهادي صورت گرفته است و تمام مراكز استانهاي كشور و برخي از ايستگاههاي با اهميت از طريق فيبر نوري به پخش مركزي متصل شدهاند و به همين وسيله، ارتباط از پخش مركزي به پخش همه استانها و ساير استوديوها فراهم شده و به نوعي يك شاهراه ارتباطي بين اين بخشها به وجود آمده است.
به عنوان نمونه، ميتوانم به فعاليت «شبكه شما» اشاره كنم. اين شبكه كه اكنون مشغول فعاليت است، جالب است كه بسياري از برنامههايش را به صورت مستقيم از استانها پخش ميكند. به اين ترتيب، تمام استانها به طور زنده در پخش مركزي حاضر هستند و استوديوهاي مراكز استانها ميتوانند مانند استوديو در جامجم عمل كنند و بايد اذعان كنم اين اتفاقات ثمره تلاش همكاران در معاونت توسعه و فناوري رسانه است كه با كار و تلاش شبانهروزي توانستهاند تمام موانع، اعم از تحريمها و كمبود بودجه، را از سر راه بردارند.
تاثير جايگزيني سيستم ديجيتال به آنالوگ چيست و آيا مردم در كيفيت سيگنالهاي دريافتي تفاوت در خور توجهي را شاهد خواهند بود؟
كيفيت تصوير ارتقا مييابد و براي مخاطب در صورتي كه توليد هم با كيفيت باشد محسوس خواهد بود.
پخش ديجيتال از چه زماني آغاز شد؟
در تاريخ 8/8/88، همزمان با سالروز ميلاد امام رضا (ع)، پخش آزمايشي ديجيتال را آغاز كرديم و يك سال كار را به صورت آزمايشي دنبال كرديم. سال 1389، همزمان با سفر رهبر معظم انقلاب به شهر قم، در تهران و قم سرويس ديجيتال به صورت رسمي راهاندازي شد. در شرايط كنوني ميتوان با قاطعيت گفت كه كيفيت سيگنال در ايران در حد بالاترين استانداردهاي جهاني بوده و از برخي كشورهاي اروپايي بالاتر است و اگر كيفيت تصويربرداري و توليد خوب باشد، مردم ميتوانند تصاوير را در حد كيفيت نزديك به HD دريافت كنند.
آيا با ديجيتالي شدن، مشكلات موجود در زمينه نقاط فاقد پوشش حل ميشود؟
بحث نقاط فاقد پوشش مساله ديگري است و براي اينكه اين نقاط زير پوشش قرار گيرد بايد سرمايهگذاري ديگري صورت گيرد.
براي استفاده روستاها از سيگنال ديجيتال بايد روستا به روستا مشكل را حل كنيم، ولي در اين زمينه بايد بودجه و اعتبارات مورد نياز تامين شود. ما در شرايط كنوني براي آنها سيستم آنالوگ را راهاندازي خواهيم كرد تا در طول زمان تامين بودجه براي راهاندازي سيستم ديجيتال اقدام كنيم.
آيا مخاطب رسانه ملي براي دريافت برنامههاي صداوسيما به صورت ديجيتال به انجام دادن كار خاصي نياز دارد؟
براي دريافت تلويزيون ديجيتال بايد از دستگاههاي گيرنده تلويزيون زميني ديجيتال(DVB-T) در كنار تلويزيون استفاده كرد؛ البته، اگر تلويزيون شما ديجيتال و داراي تيونر داخلي متناسب با سيستم ديجيتال ايران باشد، بدون استفاده از مبدل نيز از تلويزيون ديجيتال بهرهمند ميشويد.
درباره دستگاه مبدل توضيح ميدهيد؟
در تلويزيون ديجيتال، تصاوير تلويزيوني به شكل بيتهاي داده (صفر و يك) درآمده است و از طريق تجهيزات (فرستنده) ديجيتال ارسال ميشود. براي اينكه اين تصاوير به شكل قابل نمايش روي تلويزيون منازل ديده شود، لازم است دستگاه مبدل در كنار تلويزيون اضافه شود تا سيگنالهاي ديجيتال را دريافت و آنها را به دستگاه تلويزيون منتقل كند. اصطلاحا به اين دستگاه، «مبدل تلويزيون ديجيتال» يا «ستتاپباكس» (Set Top Box) گفته ميشود.
با اتصال كابل آنتن به ستتاپ باكس، ميتوان براحتي برنامههاي تلويزيوني را كه به صورت ديجيتالي پخش شدهاند دريافت كرد؛ البته، دستگاه گيرنده تصاوير ديجيتال بايد مطمئن و استاندارد باشد. در اين زمينه، توليد ستتاپ باكس با كيفيت قابل قبول در كشور بر عهده موسسه استاندارد و سازمان صنايع است و كنسرسيومي متشكل از 9 شركت براي توليد آن در كشور ايجاد شده است. همچنين، ستتاپ باكس جزو استانداردهاي اجباري در كشور است. شركت «تكتا»، وابسته به سازمان صداوسيما و نماينده موسسه استاندارد ايران، عهدهدار كنترل كيفيت اين محصول است و استاندارد اين دستگاهها را تاييد ميكند. پس، در هنگام خريد اين دستگاه به نكات مهمي از جمله استاندارد، هولوگرام شركت تكتا، گارانتي، خدمات پس از فروش و همچنين تست دستگاه دقت شود.
اين مبدلها حتما بايد استاندارد باشد و در اين صورت، كيفيت تصوير بالا و بدون مشكل خواهد بود. چنانچه دستگاه يادشده، مناسب و استاندارد نباشد، تصوير با مشكلات متعددي همراه خواهد شد.
آيا با فراگير شدن سيستم ديجيتال شاهد قطع شدن پخش آنالوگ هستيم؟
بله، زمانهاي خاموشي به موقع لازم اعلام خواهد شد. هنوز زمان اعلام آن نرسيده است.
به نظر ميرسد مردم هنوز از ميزان كارايي گيرندههاي ديجيتال به شكل مطلوب آگاهي لازم را ندارند؟
در سيستم ديجيتال، علاوه بر اينكه كيفيت صدا و تصوير از سيستم آنالوگ بهتر ميشود، صداوسيما نيز قادر خواهد بود تعداد شبكههاي بيشتري در اختيار بينندگان قرار دهد. براي مثال، در شهر تهران براي ايجاد هشتمين كانال، يعني شبكه قرآن، با مشكل روبهرو بوديم، اما در حال حاضر حداقل 16 شبكه در حال پخش است و با خاموشي آنالوگ ميتوان به تعداد اين شبكهها افزود. كيفيت صدا و تصوير نيز بهتر است. همچنين، امكان ارائه اطلاعات اضافي كنار تصوير وجود دارد و راهنماي الكترونيكي برنامهها در دسترس است. ميتوان برنامههاي راديو را نيز همراه با برنامههاي تلويزيون دريافت كرد.
به نظر شما آيا گيرندههاي ديجيتال ميتوانند جايگزين خوبي براي استفاده از ماهواره باشند؟ قرار نيست برخي از شبكههاي ماهوارهاي تاييد شده با استفاده از گيرندههاي ديجيتال قابل دريافت باشند؟
ماهواره در ايران ممنوع است. ماهواره با ورود به خانواده خسارتهاي غير قابل جبراني به بار ميآورد و خسارتهاي اخلاقي و فرهنگي فراواني را به دنبال دارد.
در شرايط كنوني، چنين صحبتي نيست كه شبكههاي ماهوارهاي از طريق گيرندههاي ديجيتال ارائه شود؛ البته، اين مساله در دنيا نيز رد شده است. با اين همه، صداوسيما برنامههاي فاخر را دريافت و آنها را ترجمه و در اختيار مردم قرار ميدهد. اگر استفاده از تلويزيون ديجيتال نهادينه شود مردم كمتر به رسانههاي خاص روي ميآورند.
دستگاههاي دريافت سيگنال ديجيتال را چه بناميم؟ ستتاپ باكس، مبدل تلويزيون ديجيتال يا...؟ آيا در اين زمينه برنامه فرهنگي يا برنامه تبليغي تدوين شده است؟
ما تمايل داريم كه فرهنگ فارسي در استفاده از اين دستگاه نهادينه شود. «مبدل تلويزيون ديجيتال» بهتر است، ولي اسم «ستتاپ باكس» نيز مطرح شده است.
آيا تصور ميكنيد اجراي طرح گذر از آنالوگ به ديجيتال در بين مردم از اقبال عمومي برخوردار شود؟
قطعا، سازمان صداوسيما كه تنها نهاد مستقل ارائهدهنده سرويس ديجيتال در كشور است با صرف توان علمي ـ تخصصي كارشناسان و بودجه كلان با بسترسازيهاي لازم براي اجراي اين طرح سرمايهگذاري كرده و با سياستگذاري صحيح، فرهنگسازي و آموزش، مخاطبان رسانه را به استفاده از اين سامانه تشويق كرده است تا در زمان مقرر، خاموشي آنالوگ انجام شود.
