نخستين سيستم تلويزيوني الكترومكانيكي در سال 1263 خورشيدي و به دست يك دانشجوي آلماني اختراع شد. در حقيقت، اختراع اين دانشجو نخستين استفاده عملي از تركيب تصاوير با اصوات بود كه به دليل عدمدستيابي به فناوري توليد لامپهاي تقويت صوتي تا 23 سال بعد، عملي نشد. در نوروز 1305 خورشيدي جان لوگي بايرد كه يك مخترع اسكاتلندي بود، موفق شد تصاويري متحرك را به صورت سايهنما به نمايش گذارد و حدود 9 ماه بعد و در نتيجه تلاشهاي بسيار توانست تصاوير زنده، متحرك و پيوسته را به نمايش گذارد.
اگر چه بسياري بر اين باورند كه مبناي ساخت همه تلويزيونهاي امروزي را ميتوان به كشف خاصيت هدايت نوري سلنيوم و اختراع ديسك اسكن در 127 سال پيش نسبت داد؛ در حقيقت همه سيستمهاي عملي و كاربردي در تلويزيونهاي امروزي براساس اصل بنيادي اسكن تصاوير براي توليد سيگنالهاي تلويزيوني طراحي و ساخته شدهاند. در اين سيستمها، تصاوير نمايش داده شده به وسيلهاي منتقل ميشوند كه عكس اسكن عمل كرده و در نهايت تصاوير به گيرندههاي تلويزيوني منتقل ميشوند و تصوير نهايي را به نمايش در ميآورد.
لوگي بايرد سال 1305 نخستين سيستم تلويزيوني با قابليت نمايش تصاوير به صورت سياه و سفيد را توليد كرد و دو سال بعد، موفق به ساخت اولين سيستم پخش رنگي شد. البته بايد اين نكته را خاطر نشان كرد كه تلويزيونهاي الكترونيكي نتيجه تلاشهاي افراد بسياري بوده كه در زمينههاي مختلف و به منظور توسعه فناوريهاي مورد نياز اين جعبه جادو كار كردهاند. تيلور فرانسوارد در سال 1326 براي نخستينبار يك سيستم تلويزيوني تمام رنگي را در انستيتو فرانكلين در ايالت فيلادلفيا به نمايش عمومي گذاشت و به اين ترتيب، نام خود را به عنوان نخستين فردي كه به صورت همزمان از دوربينها و گيرندههاي الكترونيكي استفاده كرد، در تاريخ تلويزيون به ثبت رساند.
در كشور ما نيز نخستين فرستنده تلويزيوني ساعت 5 بعد از ظهر 11مهر سال 1337 هجري خورشيدي اولين برنامه خود را روي آنتن پخش فرستاد. اين فرستنده تلويزيون ايران نامگذاري شد كه به صورت خصوصي اداره ميشد. با توجه به رونق كار تلويزيون ايران، دولت وقت تصميم گرفت يك شبكه تلويزيوني سراسري راهاندازي كند و به اين ترتيب سال 1345 پخش آزمايشي شبكه تلويزيوني ملي ايران آغاز شد كه در سالهاي پس از انقلاب اسلامي با تغيير نام به سيماي جمهوري اسلامي ايران به فعاليت خود ادامه داد.
تلويزيونهاي آنالوگ
با گذشت زمان انسان توانسته به پيشرفتهاي بزرگي با هدف بهبود وضعيت زندگي خويش دست يابد كه بسياري از آنها آنقدر موثر بودهاند كه به جرات ميتوان گفت همه ابعاد زندگي بشر را تحت تاثير خود قرار داده است. يكي از زمينههايي كه اين روزها بيش از پيش دستخوش تغيير و تحولات اساسي شده، سيستم پخش تصاوير تلويزيوني است كه چند سالي است در كشورهاي مختلف مورد توجه قرار گرفته است. بتازگي سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران نيز تصميم گرفته با هدف افزايش تعداد شبكههاي تلويزيوني و همچنين بهبود كيفيت پخش صدا و تصوير برنامههاي تلويزيوني به عنوان يكي از اولويتهاي خود، تغيير شيوه پخش برنامههاي تلويزيوني از آنالوگ به ديجيتال را در دستور كار قرار دهد.
در حال حاضر شبكههاي تلويزيوني با استفاده از تجهيزات آنالوگ و به شكل سيگنالهاي آنالوگ به آنتنهاي گيرنده تلويزيوني ارسال ميشود. به همين خاطر تنها دستگاه لازم براي دريافت اين سيگنالها يك آنتن مناسب و استاندارد است. امواج ارسالي توسط اين سيستم بشدت تحتتاثير شرايط محيطي مانند شرايط آب و هوا قرار ميگيرد و به همين علت در طول مسير كيفيت اين تصاوير بسيار افت پيدا ميكند. سيستم تلويزيوني آنالوگ تصاوير تلويزيوني و اطلاعات مربوط به آن از قبيل روشنايي تصوير و ميزان صدا را به صورت كدهاي آنالوگ و قدرت سيگنال تبديل ميكنند كه در گيرندهها به ولتاژالكتريكي تبديل شده و سپس پخش ميشوند.
اگرچه تلويزيونهاي آنالوگ در زمينه دريافت سيگنالهاي محلي يا ماهوارهاي و همچنين كار با دستگاههاي جانبي مانند دي.وي.دي يا حتي سيستمهاي پخش فيلمهاي ويدئويي با هيچ مشكلي مواجه نبوده و توانسته اند پاسخگوي نياز بينندگان برنامههاي تلويزيوني باشند اما از نظر وضوح تصاوير، كيفيت مطلوبي ندارند. يكي از مشكلات اصلي تلويزيونهاي آنالوگ اين است كه جابهجايي آنتن بشدت كيفيت تصوير دريافتي را تغيير ميدهد، همچنين تداخل ناشي از دريافت سيگنالها از دو مسير باعث ايجاد سايه در تصاوير تلويزيوني ميشود كه برخورد امواج ارسالي به ساختمانها و موانع موجود در مسير موجب تشديد اين مساله خواهد شد.
اما حركت از تصاوير آنالوگ به ديجيتال در نمايشگرهاي جديد كامپيوتري كيفيت و وضوح تصاوير و همچنين رنگ و ثبات تصاوير را تا حد غيرقابل مقايسهاي افزايش داده است. تصاوير آنالوگ در قالب سيستمهاي پال،سكام و ان.تي.اس.سي ارسال ميشوند. سيستم پال در حقيقت به معني خط فاز متناوب است كه در سامانه فرستنده تلويزيوني در بيشتر كشورها مورد استفاده قرار ميگيرد. سكام نيز به معني تغيير رنگ متوالي همراه با حافظه است كه نخستينبار در كشور فرانسه ابداع شده و مورد استفاده قرار گرفت.
NTSC مخفف كميته سامانه تلويزيون ملي است و اين سامانه تلويزيوني آنالوگ در كشورهاي آمريكا،ژاپن، كانادا، مكزيك، كره و بسياري از ديگر كشورها مورد استفاده قرار ميگرفت.
گرچه در كشور ما سيستم پخش همگاني تلويزيون، در خيلي شهرها هنوز بهصورت آنالوگ است ولي پيشبيني ميشود بزودي جايگزيني کامل سيستم پخش ديجيتال به جاي آنالوگ به عنوان يكي از اولويتهاي اصلي صدا و سيما به وقوع بپيوندد.
تلويزيونهايي از نوع ديجيتال
تلويزيون ديجيتال برخلاف روش آنالوگ از شيوه ارسال ديجيتال استفاده ميكند و همه اطلاعات مورد نظر شامل سيگنال تصوير، صدا و دادهها را قبل از ارسال به شيوه ديجيتال پردازش ميكند. پردازش ديجيتال شامل تبديل سيگنال آنالوگ به سيگنال ديجيتال است كه از صفر و يك تشكيل شده و پس از فشردهسازي اين سيگنالها و حذف اطلاعات مازاد، ارسال اطلاعات به روش ديجيتال. انجام ميشود. سيگنال ارسال شده ابتدا به اجزاي اوليه تصوير و صدا تقسيم شده، سپس عكس عمل فشردهسازي به كمك مدارات خاص گيرنده انجام ميشود تا اطلاعات كدگذاري شده باز خواني شود. تا وقتي علامت «يك» ارسال شده هنگام دريافت نيز «يك» تشخيص داده شود، هيچ مشكلي در تبديل معكوس سيگنال به حالت اصلي وجود ندارد و در نتيجه حتي اگر در مسير انتقال سيگنال تداخل وجود داشته باشد، بر كيفيت پخش تاثيرگذار نبوده و صدا و تصوير همانطور كه از فرستنده ارسال شده، دريافت ميشود.
در حقيقت تلويزيونهاي ديجيتال نسل جديد تلويزيونهايي هستند كه برتريهاي زيادي نسبت به پخش آنالوگ برنامه تلويزيوني خواهند داشت. در سيستم ديجيتال علاوه بر اينكه كيفيت صدا و تصوير از سيستم آنالوگ بهتر ميشود، صدا و سيما نيز قادر خواهد بود تعداد شبكههاي بيشتري را در اختيار بينندگان قرار دهد. بيش از دهها سال برنامههاي تلويزيوني فقط از طريق آنتنهاي فرستنده يا كابلهاي تلويزيوني، پخش ميشده و نوع امواج ارسالي نيز تاكنون آنالوگ بوده است. مانند سيستم هاي پال در اروپا، سكام در ايران و NTSC در آمريكا و كانادا، كه براي همه تلويزيونهاي خانگي قابل دريافت و پخش بوده است.
با راه اندازي شبكههاي پخش ديجيتالي برنامههاي تلويزيوني، نسل جديدي از تلويزيونهاي آنتن سرخود به عنوان تلويزيونهاي ديجيتالي به بازار عرضه شدند. اين تلويزيونها قادرند در همه جاي خانه، حتي در باغ و فضاي باز فقط با يك آنتن معمولي، بدون در نظرگرفتن جهت خاصي براي آنتن، برنامههاي مختلف ارسالي را دريافت كنند.
براي توليد برنامههاي تلويزيوني جديد به روش ديجيتالي، بهوسيله يك دوربين فيلمبرداري ديجيتالي، صحنهها فيلمبرداري ميشوند و به عبارتي ديگرصدا و تصوير هركدام بهصورت ديجيتال (صفر و يك) ضبط ميشوند و در ادامه از مركز فرستنده تلويزيوني، صدا و تصوير بهصورت ديجيتالي پخش ميشوند. اما فقط تلويزيونهايي قادرند اين برنامهها را دريافت كنند كه به گيرندههاي ديجيتالي مجهز باشند تا بتوانند صدا و تصوير را همانطور كه قبلا به صورت ديجيتال كدگذاري شدهاند به صورت اوليه برگردانند.
سيستم ديجيتال، تجربهاي جديد در عرصه تماشاي تلويزيون است كه علاوه بر ايجاد امكاني براي ارائه شبكههاي تلويزيوني بيشتر، كيفيت صدا و تصوير را نيز به ميزان قابل توجهي بهبود ميدهد. در حال حاضر صداوسيما در زمينه افزايش تعداد شبكههاي تلويزيوني با محدوديتهايي مواجه است كه با راهاندازي سيستم پخش ديجيتال اين محدوديتها از ميان برداشته خواهد شد. بهطوركلي امكان ارائه شبكههاي بيشتر، بهبود كيفيت صداو تصوير، امكان ارائه اطلاعات در كنار تصوير، راهنماي الكترونيكي برنامه ها، پخش همزمان راديو وتلويزيون، ضبط برنامه پخش شده از يك شبكه تلويزيوني هنگام تماشاي يك شبكه ديگر، ضبط برنامه ريزي شده يك شبكه هنگامي كه شما در منزل حضور نداريد و همچنين مشاهده تله تكست از مهمترين مزاياي تلويزيونهاي ديجيتالي در مقايسه با سيستمهاي پخش آنالوگ خواهد بود.
گذر از آنالوگ به ديجيتال
در شرايطي كه آنتن تلويزيون و كابلهاي متصل به آن هيچ مشكلي نداشته باشند و تصاوير تلويزيوني را با كيفيت مطلوبي ارائه دهند شما ميتوانيد با در اختيار داشتن تلويزيونهاي ديجيتالي مجهز به تيونر داخلي كه بتازگي به بازارهاي ايران وارد شده و به فروش ميرسند برنامههاي تلويزيوني ديجيتالي را تماشا كنيد. اما نگران نباشيد، اگر در حال حاضر قصد خريد تلويزيون نداريد ميتوانيد با استفاده از يك دستگاه مبدل ديجيتال به آنالوگ (گيرنده ديجيتال) كه به تلويزيون متصل ميشود سيگنالهاي ديجيتال را دريافت و آنها را به دستگاه تلويزيون منتقل نماييد. اصطلاحا به اين دستگاه، گيرنده ديجيتال تلويزيون يا ست تاپ باكس گفته ميشود.
در حقيقت مبدل ديجيتال يك شاهراه ارتباطي بين تلويزيون و كامپيوتر است.
گيرندههاي ديجيتالي علاوه بر دريافت تلويزيون ديجيتال، قابليتهاي زيادي را براي تلويزيون آنالوگ شما فراهم ميآورند. اين گيرندهها سيگنال تلويزيون ديجيتال را از طريق آنتن دريافت كرده و صدا و تصوير را از آن استخراج ميكنند كه توسط گيرندههاي تلويزيوني عادي قابل نمايش است.
