مريم گلي

 

مريم‌گلي با نام علمي ‏Salvia officinalis‏ به معني شفا دادن است و از زمان‌هاي بسيار قديم اين گياه را دواي تمامي دردها مي‌دانستند و عقيده داشتند که آدمي را از مرض مي‌رهاند و شفا مي‌بخشد. گياهي چند ساله و علفي، ريشه و ساقه راست و داراي انشعابات فراوان و ارتفاع آن بين 50-80 سانتي متر است. ساقه‌‌هاي جوان به رنگ سبز تيره و پوشيده از کرک‌هاي انبوه و خاکستري رنگ است. با افزايش عمر گياه، ساقه چوبي و رنگ آن قهوه‌‌اي مي‌شود. برگ‌ها بلند و نيزه‌‌اي شکل هستند. گل‌ها به رنگ بنفش متمايل به آبي، صورتي يا سفيد و به صورت مجتمع در قسمت فوقاني ساقه‌‌ها روي چرخه‌‌هاي مخصوصي مشاهده مي‌‌شوند. روي هر چرخه 5-8 گل وجود دارد. ميوه فندقه و به رنگ قهوه‌اي روشن يا تيره ‌است. ‏ مريم گلي بايد در زمين‌هاي اصلاح شده، قابل نفوذ، حاصل‌خيز و نسبتاً مرطوب كشت شود. بهترين رشد آن در خاک‌هاي رسي غني و زهکش دار صورت مي‌‌گيرد و اراضي رو به آفتاب را ترجيح مي‌‌دهد. گياهي مديترانه‌اي است که در طول رويش به گرما و هواي خشک نياز دارد و مقاومت آن بر گرما زياد است. اين گياه در زمستان در دماي پايين‌تر از 15ـ‌ درجه سانتيگراد دچار سرمازدگي شده و در 5-6 روز خشک مي‌شود. هواي گرم و خاک‌هايي با بافت متوسط که حاوي مقادير مناسبي ترکيبات کلسيم باشند براي آن مناسب است و در افزايش مواد موثره نقش زيادي دارد. خاک‌هاي شني و فقير از عناصر غذايي، مناطق سرد و رطوبت فراوان از عوامل محدود کننده رشد اين گياه هستند. محدوده ‏pH‏ خاک براي کشت مريم گلي 4/9-8/2 ولي ‏pH‏ مناسب آن 6/4 است. اين گياه 5 تا 7 سال عمر مي‌کند و تا 4 سال بازدهي اقتصادي دارد. بذور در درجه حرارت 12 تا 15 سانتيگراد شروع به رويش مي‌‌کنند.‏ اين گياه در درمان تشنج، دردهاي مفصلي و سر گيجه و ميگرن، کاهش دهنده قند خون و لرزش اندام‌ها براي بي‌نظمي قاعدگي و دردهاي قاعدگي و ترشحات زنانگي بسيار نافع است. از نظر خواص دارويي و موارد مصرف اين گياه داراي خواص ضد عفوني کننده، قابض، ضد نفخ، کاهش دهنده قند خون است. ‏ مريم گلي از زمان قديم به عنوان تونيک و تقويت اعصاب و به عنوان يک افزايش دهنده طول عمر از آن استفاده مي‌شده است.‏ اگر از جوشانده اين گياه به صورت قرقره استفاده شود، جوش‌هاي داخل دهان و برخي آفات دهان را درمان مي‌كند. همچنين براي زخم‌هايي كه بر اثر واريس به وجود مي‌آيد بسيار مؤثر است. در آنژيم و انواع گلو درد نيز از اين گياه استفاده مي‌شود. از جوشانده اين گياه براي ضماد و جوش‌هاي بدن استفاده مي‌شود. جوشانده غليظ اين گياه اگر با آب مخلوط شود براي دردهاي مفصلي، رماتيسم و حتي راشيتيسم كودكان بسيار مفيد و مؤثر است.‏ جوشانده‌ 10 گرم‌ برگ‌ مريم‌ گلي‌ در 100 گرم‌ سرکه‌ قابليت‌ پايين‌ آوردن‌ قندخون‌ در بيماران‌ ديابتي‌ را دارد.‏ دم‌ کرده‌ 30 تا 40 گرم‌ برگ‌ خشک‌ در يک‌ ليتر آب‌ جوش‌ پس‌ از صاف‌ شدن‌ درصورت‌ سوء‌هاضمه‌ و به‌ عنوان‌ مقوي‌ معده‌ و جهت‌ ضعف‌ اعصاب‌ يک‌ فنجان‌ تناول‌ مي‌کنند. خيسانده‌ 1 تا 15 گرم‌ برگ‌ مريم‌ گلي‌ در نيم‌ ليتر آب‌ را در 20 گرم‌ عسل ‌يا شکر شيرين‌ کرده‌ براي‌ درمان‌ آنژين‌ و ورم‌ لوزه‌ مي‌‌توان‌ از اين‌ محلول‌ به ‌صورت ‌شست‌ و شوي‌ دهان‌ استفاده‌ کرد.‏ قسمت‌ مورد استفاده‌ داروي مريم‌ گلي،‌ برگ‌هاي‌ تازه‌ يا خشک‌ و سرشاخه‌هاي گلدار آن‌ است‌ که‌ در موقع‌ گل‌ دادن‌ از اواسط ارديبهشت جمع آوري‌ و در سايه‌ در حرارت‌ کمتر از 35 درجه‌ سانتيگراد‌ خشک مي‌شود.‏ مريم‌ گلي‌ معده‌ را تحريک‌ مي‌‌کند و به‌‌هاضمه‌ ياري‌ مي‌‌رساند و خون‌ را سريع‌تر به‌ جريان‌ مي‌‌اندازد. در استعمال‌ خارجي‌ به‌ شکل‌ لوسيون‌ يا کمپرس‌ براي‌ ترميم‌ زخم‌‌ها و سرمازدگي‌ها، خراش‌هاي‌ پوست‌ و بندآوردن‌ شير استفاده‌ مي‌‌شود. برخي اعتقاد دارند که کشيدن‌ برگ‌هاي‌ خشک‌ مريم‌ گلي‌ به ‌جاي‌ سيگار براي‌ افراد مبتلا به‌ تنگي‌ نفس‌، سنگيني‌ گوش‌ و سرماخوردگي‌ و ورم‌‌هاي‌ حلق‌ ناشي‌ ازسرماخوردگي‌ مفيد است‌.‏ در آشپزي آن را همراه غذاهاي چرب مانند گوشت اردک و غاز مورد استفاده قرار مي‌دهند. مريم گلي همراه کربوهيدرات‌ها غذا را خوشمزه مي‌کند. از اين رو در تهيه نان، سوپ و سيب زميني مورد استفاده قرار مي‌گيرد. ترکيب آن با پياز، بادمجان و گوجه فرنگي نيز بسيار رواج دارد. مصرف آن در تهيه خورش، گوشت پخته و گوشت کبابي بسيار مطلوب است و برگ‌هاي آن در تزئين غذا مورد استفاده قرار مي‌گيرد‎.‎ روغن مريم گلي ضدعفوني کننده و قابض است، از اين رو در درمان گلودرد، مشکلات دهان و گاهي براي درمان بريدگي و کبودي به کار گرفته مي‌شود. پژوهش‌ها نشان مي‌دهد، مريم گلي داراي خواص استروژني است. علاوه بر اين قند خون را در افراد ديابتي کاهش مي‌دهد و براي رفع خستگي ذهني، آرامش اعصاب و افزايش قدرت تمرکز مفيد است.‏ در قرون وسطي در اروپاي مرکزي آن را به عنوان يک داروي مهم مي‌شناختند و در قرن شانزدهم چاي آن در انگليس رواج بسيار داشت. عرب‌ها آن را نشانه جاودانگي مي‌دانستند و بر اين باور بودند که ظرفيت ذهن را افزايش مي‌دهد.‏