كبرا مملوكى
سلامت روانى و جسمانى نوجوان در سايه توجه به نيازهاي همه جانبه او تأمين مى شود كه به تأمين نيازهاى همه جانبه اعضاى خود مى انديشد، «رشد همه جانبه» آنان را موجب مي شود و پدر و مادر موظف هستند همان قدر كه به نيازهاى جسماني فرزندشان اهميت مى دهند، به نيازهاى روانى آنها نيز توجه كنند. عدم توجه به نيازهاى روانى فرزندان، موجب عدم تعادل روانى مى گردد و در نتيجه احتمال بروز اختلال هاى رواني و عاطفى وجود خواهد داشت.
نوجوان به طور معمول نيازش را به طور مستقيم ابراز نمي كند. شما بايد از رفتار او به نيازهايش پى ببريد. براى مثال نوجوان گاهى خواهر يا برادر كوچكترش را اذيت مي كند، وقتش را به بطالت مى گذراند و رفتارهايى براى جلب توجه از خود نشان مى دهد. در اين شرايط با دقت به حرف هايش گوش بدهيد و با نگاه با او ارتباط برقرار كنيد. در اين باره بايد تأكيد كرد كه اجازه دهيد نوجوان با شما درددل كند وحرف بزند.
يكى از نيازهاى روانى هر انسان، نياز به محبت است. پدر و مادر آگاه، از مهر ورزيدن دريغ نمى كنند و به اهميت محبت به عنوان غذاى روحى توجه دارند. آنها مي دانند كه اگر نيازهاى روانى نوجوان برآورده نشود، تعادل رواني او مختل مى گردد و چون انسان موجودى «محبت جو» است براى ارضاي اين نياز به شخص يا مكان ديگرى پناه مى برد. نوجوان بايد احساس كند كه پدر و مادرش او را دوست دارند. ابراز محبت با بيان كلماتى ساده اما به گرمي، مانند «پسرم يا دخترم دوستت دارم، من وجود تو را دوست دارم، تو پسر يا دختر خوبى هستي» صورت مي گيرد. البته ممكن است نوجوان در مقابل اين گونه رفتارها واكنشي تمسخرآميز از خود نشان دهد، ولى اطمينان داشته باشيد كه نوجوان به ابراز محبت از طرف والدين نياز دارد و از آن لذت مي برد.
اصل ثبات عاطفى والدين
نوجوان نياز به آرامش دارد. نوجوان نياز دارد كه پدر و مادري با عواطف كم و بيش پايدار داشته باشد، هر قدر روابط پدر و مادر با يكديگر و روابط پدر و مادر با نوجوان از ثبات و استحكام برخوردار باشد، نوجوان احساس آرامش بيشترى مى كند. زمانى كه پدر و مادر براساس اصل ثبات عاطفى با فرزندان خود رابطه برقرار مى كنند و داراى شخصيت سالم و استوارى هستند نوجوان بهتر مى تواند روى آنها حساب باز كند و مطمئن تر به آنها تكيه نمايد.
در مقابل، در خانواده هايى كه پدر و مادر از نظر عاطفي متزلزل، ناپايدار و به اصطلاح دمدمى مزاج هستند، نوجوان قادر نيست به آنها تكيه كند و در نتيجه تلاش مى نمايد پناهگاه ديگري جست وجو كند و به محل امن يا شخص امن ديگرى پناه ببرد. براي مثال، در خانواده هايى كه پدر معتاد است، بين پدر و مادر در اكثر مواقع دعوا و كتك كارى است، پدر و مادر نوجوان را تنبيه و سرزنش مى كنند و نظاير آن، روابط ميان پدر و مادر و نوجوان متزلزل مي شود و بذر اضطراب و تعارض در درون نوجوان كاشته مى شود.
اينكه نوجوان با چه كسى «همانند سازي» مى كند؟ سؤال مهمى است كه نظر پژوهشگران متعددى را به خود جلب كرده است. در پاسخ به اين سؤال بايد گفت اكثر روان شناسان بر اين باور هستند كه نوجوان با كسى «همانند سازي» مى كند كه در كنار او احساس امنيت كند و او را شخصيتى دوست داشتني، باوقار، متين، استوار و ثابت قدم بيابد. نوجوان به كسى پناه مى برد كه او را پناهگاهي امن بداند.
توجه داشته باشيد در صورتى مى توانيد به فرزندتان كه مبتلا به آشفتگى عاطفى است كمك كنيد و با او به درستي رابطه برقرار نماييد كه خودتان از ثبات عاطفى برخوردار باشيد و منصفانه و عادلانه با مشكلات برخورد كنيد. هنگامى كه پدر يا مادر عصبانى است و تحت فشار هيجانى خاص قرار دارد، امكان ندارد با آرامش و منطقى با فرزندان خود روبرو شود. شايد چند بار پيش آمده است كه از فرزند نوجوانتان عصبانى و متنفر شده ايد. در اين وضعيت بهتر است احساسات خود را نزد خودتان و يا دوستى امين مورد بحث و ارزيابى قرار دهيد و با روان شناس و يا مشاور به مشورت بپردازيد.
اصل حفظ عزت نفس نوجوان
يكى از مؤثرترين روشهاى برقرارى رابطه انسانى با نوجوان، حفظ و تامين عزت نفس نوجوان است. تحقيقات نشان داده اند نوجوانى كه از عزت نفس بالايى برخوردار است، بهتر مى تواند زندگى كند، با ديگران رابطه برقرار كند، به پيشرفت تحصيلى نايل گردد و فردى خلاق و پويا باشد. نوجواني كه عزت نفسش حفظ شده است در رويارويى با مسائل و مشكلات از استوارى و مقاومت بالايى برخوردار است و آسيب پذيري او كمتر است. عزت نفس عبارت است از احساس ارزشمند بودن. مجموعه احساسات، عواطف، نگرشها و تجربيات فرد در طول زندگى او موجب مى شوند كه فرد احساس خود ارزشمندى كند، نسبت به خود، ارزيابى مثبت داشته باشد و احساس لياقت و كفايت كند. همه نوجوانان، صرف نظر از سن، جنسيت و زمينه فرهنگي، به حفظ عزت نفس نياز دارند. لازمه خلاقيت، پويايي، پيشرفت و حركت، ارضاى عزت نفس نوجوان است. والدينى كه به فرزندان خود روحيه و اميد مى دهند، توانايى هاى او را تحسين و تمجيد مى كنند، اين نياز را به خوبى در او ارضاء مى كنند و موجب مى شوند كه اعتماد به نفس فرزند آنها تامين شود و فرزند يا فرزندانشان با اطمينان مسير پرنشيب و فراز زندگى را طى كنند و با روحيه اي مقاوم با مسائل و مشكلات و مسئوليتها مواجه شوند. در اين اصل دو تصوير متفاوت از ويژگيهاى نوجوانى كه از عزت نفس بالايي برخوردار است در مقايسه با ويژگى هاى نوجوانى كه عزت نفس پايينى بهره مند است، ارائه مى شود.
الف: نوجوانى كه از عزت نفس بالايي برخوردار است:
- مستقل عمل مى كند
- احساس مسئوليت مى كند و خود تصميم مى گيرد.
- به ديگران در صورت لزوم كمك مى كند.
- به پيشرفتهايش افتخار مى كند و گاهى از خود تعريف مى كند.
- از تغيير مثبت و نوآورى استقبال مى كند.
- عواطف و هيجانهاى خود را نشان مى دهد و ابراز مي كند.
- مسائل و مشكلات و ناكامى ها را با شكيبايى تحمل مى كند.
ب: نوجوانى كه داراى عزت نفس پايينى است:
- فردى متكى است و تصويرى منفى از خود دارد (نمى دانم، مى توانم).
- احساس مى كند كه ديگران براى او ارزشى قائل نيستند.
- در رويارويى با مسائل و مشكلات و ناكامى ها احساس درماندگى مى كند.
- براى ضعفهاى خود، ديگران را سرزنش مى كند و به شانس نسبت مى دهند.
- زود نااميد مى شود، بهانه جويى مى كند و نمى تواند انتقاد را بپذيرد.
- عواطف و هيجانهاى خود را نشان نمى دهد و ابراز نمي كند.
- به سهولت تحت تاثير ديگران قرار مى گيرد و كارها را چشم بسته انجام مى دهد.
منبع: روزنامه کيهان
