کودک خود را بشناسیم

در این مرحله از زندگانی خردسال رشد پرشتاب زبانی رخ می‌دهد. تا پایان این دوره، گنجینه‌ی واژگان کودکان به نهصد واژه می‌رسد.

برای کمک به کودکان فعالیت‌های گوناگونی را که به رشد زبانی می‌انجامد پیش‌بینی کنید. مانند لالایی ها، شعرها و ترانه های کودکانه و هم چنین کتاب‌های تصویری داستانی یا مفهومی.

• پرنیان و آب با لالایی تا سرزمین خواب
• جمجمک برگ خزون
• شب بخیر ماه
• میوه ها
• مجموعه ماکس
• نی نی کوچولو
• مجموعه تولا

کودکان، به کمک تصویرها کنش‌ها را شناسایی می کنند و نام‌ آن‌ها را می‌آموزند.

برای کودکان کتاب‌هایی بخوانید که تصویرهای آن‌ها کنش‌های مشخص و ‌آشنا را ارائه می کنند. کودکان را به شناسایی این کنش‌ها برانگیزید.

•  نی نی قا قا
• قیافه های بامزه
•  

كودكان اندام‌های كوچك و بزرگ بدن را می آموزند.

در این مرحله اجازه دهید تا كودكان به وسیله کتاب های تصویری اندام‌های آشنای بدن را شناسایی كنند.

•  بپوش تا بریم

 گنجینه‌ی واژگان کودک کم کم تا هزار و پانصد واژه افزایش می یابد. کودکان از زبان‌هایی آوایی و همراه با ضرب‌آهنگ در زبان لذت می‌برند.

 بهترین راه برای همراهی با کودک در این مرحله فراهم آوردن فرصت‌هایی برای گوش سپردن به ضرب‌آهنگ‌ها، شعر و چیستان و تکرار آن‌ها است.

• می خوایم یه خرس شکار کنیم
• دویدم و دویدم
• بازی با انگشت ها
• قرمز قرمز قرمز

کودکان در کاربرد زمان گذشته مهارت پیدا می‌کنند، اما ممکن است نشانه‌های گذشته و حال را درست به کار نبرند.

از آن ها بخواهید تا بگویند دیروز چه کردند و راجع‌ به کنش‌ها در کتاب گفت‌‌ و گو کنند.

• عطسه ی پرماجرا
• روباه دم بریده
• مهمان های ناخوانده
• خانم حنا به گردش می رود
• داستی هر چه می بیند می خواهد بردارد

کودکان از زبان برای کمک به شناخت جهان استفاده می‌کنند.

برای کودکان کتاب‌های داستانی تصویری بخوانید و زمینه‌ی شناخت و بحث درباره‌ی جانوران دست‌آموز، خانواده‌، مردم و محیط را فراهم آورید.

• خانم حنا به گردش می رود
• داستان خرگوش کوچولو
• خرس کوچولو بیا بریم خانه

قدرت سخن گفتن با کاربرد زیادتر صفت‌ها، قید‌ها، ضمیرها و حروف اضافه پیدا می‌کنند.

می توانید دامنه‌ی کاربرد واژگان توصیفی را با کتاب‌های تصویری و داستان‌های مصور که به جزییات پرداخته باشند، گسترش دهید. امکان قصه‌گویی و توصیف شخصیت‌ها و کنش‌های آن‌ها را برای کودکان فراهم آورید.

• مجموعه ی آنا کوچولو
• خرگوشی که نمی خواست بخوابد
• به کبوتر اجازه نده اتوبوس براند
• داستی هر چه می بیند می خواهد بردارد
• عاشقتم کانگوروی آبی
• این مال من است

کودکان آرام، آرام، روابط و طبقه‌بندی اشیاء را بر پایه نشانه‌های ادراکی ویژه مانند رنگ، اندازه، شکل و موارد استفاده می‌فهمند.

برای کودکان امکان گروه‌بندی اشیاء از نظر رنگ، شکل، اندازه و کارکرد فراهم آورید. از کتاب‌های تصویری مفهومی، با تصویرهای بزرگ رنگی استفاده کنید.

• ماشین ها جور واجورند
• ضد ها
• لولوپی +۱
• هفت رنگ رنگین کمان

کودکان آرام آرام چگونگی پیوند با اشیاء را بر پایه‌ی شماره و مقدار درک می‌کنند.

کتاب‌های شمارش اعداد تصویری در اختیار کودکان بگذارید و آن‌ها را به شمارش تشویق کنید.

• اعداد در هنر
• خروس جهانگرد
• اعداد
• هفت روز هفته دارم

کودکان آرام، آرام دو چیز را با هم مقایسه می‌کنند و کوچک‌تر و بزرگ‌تر را تشخیص می‌دهند.

با کودکان کتاب‌های را در میان بگذارید که آن‌ها را به مقایسه‌ی اندازه‌ها برانگیزاند.

• لولوپی + ۱
• ضد ها

کودکان آرام، آرام می‌اندیشند که هویتی جدا از دیگر اعضای خانواده دارند. کودکان به اعتماد به نفس نسبی دست می‌یابند. آن‌ها خود را به عنوان "من" می‌شناسند و احساساتی نسبت به خود پیدا می‌کنند.

کودکان را در درک هویت مستقل و ارزش ویژه‌ی خود یاری رسانید. خودباوری کودکان تحت تاثیر نگرش‌ها و رفتار اطرافیان قرار می‌گیرد؛ از این رو باید شرایطی فراهم آورد که احساس کنند دیگران به آن‌ها توجه دارند، آن‌ها را قبول دارند و برای آن‌ها ارزش قائلند.

• بهترین کاری که مامان ها و باباها بلدند
• آبی کوچولو زرد کوچولو
• عاشقتم کانگوروری آبی

کودکان از شرایط ناراحت‌کننده خود را دور می‌کنند. آن‌ها اشتباه را یا انکار می‌کنند و یا آن را به گردن دیگری می‌اندازند.

کودکان را، بی‌ آن‌که احساس کنند از ارزش‌شان کاسته می‌شود، راهنمایی کنید تا اشتباه خود را بپذیرند

• آلفونس ابری آیا این یک هیولاست؟

کودکان سامان دادن و بازنمایاندن دنیای کودکانه‌ی خود را یاد می‌گیرند؛ آن‌ها از راه مشاهده، شیوه‌ی حرکات و رفتار دیگران را تقلید می‌کنند.

کودکان را به بازی‌های نمایشی تشویق کنید تا بتوانند نقطه‌نظرهای دیگران را درک کنند و در مورد شیوه‌ی رفتار دیگران آگاهی پیدا کنند.

• غاز نادان، بز لجباز
• عاشقتم کانگوروی آبی
• دستی که بوسه می زند
• خشم قلمبه
• جوجه کوچولو! تی تاپ، تی تاپ، بدو
• هر وقت خوک ها پرواز کنند

کودکان اشیاء را به صورت چیزهای باورپذیر می‌بینند: نوار یا چوب مدرج اندازه‌گیری ممکن است اسب بشود.

اشیاء و کتاب‌‌هایی تهیه کنید که زمینه‌ی تعبیرهای خلاق را فراهم آورند.

• گوریل
• ای آلفونس ابری ناقلا!
• تولدت مبارک ای ماه قشنگ
• من هم ببرم

کودکان آرام، آرام به این تشخیص می‌رسند که دیگران هم، همانند آن‌ها، دارای احساس‌های هستند.

کودکان را به گفت ‌و‌گو درباره‌ی این‌که اگر اتفاق مشابهی برای آن‌ها بیفتد چه احساسی پیدا می‌کنند، تشویق کنید، کتاب‌هایی فراهم آورید که بیانگر احساس‌های گوناگون باشند.

• مجموعه داستان های آلفونس ابری
• مجموعه داستان های فرانکلین
• عاشقتم کانگوروی آبی

کودکان از بازی کردن با یکدیگر لذت می‌برند و نسبت به هم دلبستگی عمیق احساس می‌کنند.

برای رشد مهارت‌های اجتماعی زمینه‌ی مناسب فراهم آورید تا کودکان مشارکت، رعایت نوبت و بازی‌های دسته‌جمعی را تجربه کنند.

• فرانکلین رئیس می شود

کودکان آرام، آرام با مشاهده‌ی حالت چهره‌ها احساس‌های دیگران را تشخیص می‌دهند.

کودکان را با گفت‌و‌گو درباره‌ی احساس‌هایی که همراه با حالت چهره‌ها در کتاب‌ها مطرح می‌شوند، به حساس شدن نسبت به احساس‌های خود و دیگران تشویق کنید.

• قیافه های بامزه

در این مرحله از رشد زبان انتزاعی‌تر می‌شود. کودکان، با استفاده از دستور زبان، جمله‌ها را درست ادا می‌کنند. گنجینه‌ی واژگان آن‌ها نزدیک به دوهزار و پانصد واژه می‌رسد. کودکان از طرح‌های داستانی که پیچیدگی اندکی دارند، در کتاب‌ها لذت می‌برند.

برای کودکان قصه‌های کوتاه و قابل فهم بگویید و از آن‌ها بخواهید قصه‌ها را بازگو کنند و قصه‌های بلندتر و پرشاخ‌ و برگ بازگو کنند. آن‌ها از بازگویی قصه‌های عامیانه لذت می‌برند و می‌توانند از کتاب‌های بدون کلام تصویری برای قصه‌گویی استفاده کنند. از تابلوی پارچه‌ای و قصه‌های تصویری استفاده کنید تا به کودکان در تنظیم قصه کمک کند.

• عدسک
• روباه دم بریده
• گل های ختمی بر دیوار
• افسانه درخت خرما و بزی
• داستان خرگوش کوچولو
• سفر به سرزمین وحشی ها

کودکان مفهوم حرف‌های اضافه مانند: از این سو، به آن سو، زیر، داخل، خارج، جلو، عقب را درک می‌کنند.

از کتاب‌های مفهومی و یا دیگر کتاب‌های تصویری که در آن‌ها کاربرد حروف اضافه میسر است‌، استفاده کنید.

• لولوپی + ۱
• فارسی آموز آدبی ۱

کودکان از زیاد پرسیدن لذت می‌برند، به ویژه از پرسش‌هایی که به چرا و چگونه مربوط می‌شوند.

کنجکاوی طبیعی کودکان را مغتنم بشمارید و کتاب‌هایی را برگزینید که در پاسخگویی به پرسش‌های کودکان مفید باشند. به کودکان اجازه دهید به پرسش‌های یکدیگر پاسخ دهند.

• سر می خوریم
• قل می دهیم
• شناور می کنیم
• واژه نامه چیستانی - تصویری

کودکان در تقسیم‌بندی اشیاء، بر پایه‌ی ویژگی مهم آن‌ها، توانایی بروز می‌دهند ولی قواعد آن‌ها، همچنان بر مبنای نوع نگاهشان به اشیاء است.

فرصت‌هایی را برای همراهی با کودکان در رویارویی با کتاب‌های مفهومی ایجاد کنید و از فعالیت‌هایی که مفهوم شکل، رنگ، اندازه، احساس و کاربرد را در ذهن کودکان ایجاد کند، بهره بگیرید.

• لولوپی + ۱
• اعداد در هنر
• شکل ها در هنر
• رنگ ها در هنر

کودکان وانمود می‌کنند که زمان و وقت را می‌شناسند. اما واقعیت این است که مفهوم آن را درک نمی‌کنند. همه چیز "حالا" روی می‌دهد و یا "پیش از حالا".

کتاب‌هایی در اختیار کودکان بگذارید که آن‌ها را در درک توالی زمان و رخدادهای گوناگون مانند فصل‌های سال، اوقات مختلف روز و روزهای هفته یاری کنند.

• هفت روز هفته دارم
• هفت کمان هفت رنگ

کودکان همچنان خودمحور هستند. خود را اول شخص خطاب می‌کنند و مرکز جهان می‌دانند.

آثاری در اختیار کودکان بگذارید که بتوانند با شخصیت و داستان همدلی پیدا کنند.

•  خرگوشی که نمی خواست بخوابد
• مجموعه قصه های خرس کوچولو و خرس بزرگ
• عاشقتم کانگوروی آبی
• مجموعه ی آلفونس ابری
• مجموعه ی فرانکلین
•  
•  

کودکان در کنترل عواطف خود با شیوه‌‌های مطلوب توانایی پیدا می‌کنند.

کودکان را در شناختن شیوه‌های دیگر برای کنترل مشکلات خود یاری کنید. از آثار ادبی برای آشنا کردن آن‌ها با شیوه‌هایی که دیگران برای کنترل عواطف خود استفاده می‌کنند، بهره بگیرید.

•  خشم قلنبه
• مجموعه فرانکلین
• مجموعه آلفونس ابری

کودکان آرام، آرام نسبت به انگیزه‌های فطری واکنش نشان می‌دهند.

کودکان نیاز به الگوهای مناسبی برای انگیزه‌های فطری دارند، از این رو به تهیه‌ی کتاب‌هایی که منشاء الگوهای مختلف باشند بپردازید.

•  بچه باتلاق

کودکان آرام، آرام هنگام خشم از پرخاشگری پرهیز می‌کنند و راه سازش و توافق را جست‌و‌جو می‌کنند. اما هنوز به خود محوری، گستاخی و عدم سازش ادامه می دهند.

کودکان را به خاطر فرونشاندن خشم تشویق کنید، برای آرام شدن و طرح مشکل یاری‌شان دهید. برای یافتن راه‌حل هدایت‌شان کنید. کتاب‌هایی برای‌شان درنظر بگیرید که در آن‌ها از پرخاشگری پرهیز می‌شود.

• خشم قلنبه
• آلفونس ابری آیا این یک هیولاست

کودکان کم کم، نتایج خوب و بد را درک می‌کنند و ممکن است برای ارزیابی واکنش‌های خود را درگیر رفتارهای غیرقابل قبول کنند.

کنش‌ها را به شیوه‌ای قابل فهم توضیح دهید. به کودکان فرصت بدهید درباره‌ی کنش‌های جایگزین به گفت‌و‌گو بنشینند

•  مجموعه فرانکلین ها
• خشم قلمبه
• بچه باتلاق
• اما فردیناند این کار را نکرد
• مجموعه آلفونس ابری

کودکان به ندرت تنها بازی می‌کنند اما آرام، آرام در انجام کارها مستقل می‌شوند.

به کودکان میدان دهید تا کاری را که شروع کرده‌اند، به شیوه‌ای دلخواه به پایان برسانند. این امر برای حل مشکل و یادگیری خودیاری بسیار ضروری است.

• جوجه کوچولو! تی تاپ، تی تاپ، بدو
• هر وقت خوک ها پرواز کنند
• غاز نادان، بز لجباز
• دوستی، تولد سنجاب کوچولو
• بیا آشپزی کنیم

کودکان آگاهی خود را نسبت به نقش‌های مختلفی که مردم عهده دارند همچون پرستار، افسر پلیس، خواروبار فروش، مرد، زن و غیره افزایش می‌دهند.

فرصت‌هایی فراهم آورید تا کودکان در زندگی واقعی و در کتاب‌ها با افراد مختلف و نقش‌های هر یک آشنا شوند: بازی نمایشی در باب هر نقش را تشویق کنید.

• دویدم و دویدم
• شغل آینده ی من

کودکان ترس‌هایی غیرمنطقی همچون ترس از تاریکی، رعد و برق و جانوران بروز می‌دهند.

کودکان را با سهیم کردن‌شان در تجربه‌های کسانی که زمانی می‌ترسیدند اما بر این ضعف چیره شده‌اند، یاری کنید.

• سفر به سرزمین وحشی ها
• چه کسی آلفونس ابری را می ترساند؟
• فرانکلین در تاریکی
• خوابت نمی برد خرس کوچولو؟

بیشتر کودکان از جمله‌های پیچیده استفاده می‌کنند و

بهره‌گیری از ضمیرهای درست و فعل‌ها را در زمان‌های حال و گذشته آغاز می‌کنند. آن‌ها گنجایش درک نزدیک به شش هزار واژه را دارند.

شرایط گوناگونی برای کاربرد زبان شفاهی در پیوند با ادبیات ایجاد کنید.

• به آب نزدیک نشو دخترم
• گرگ آوازه خوان
• طوطی و بقال
• یک داستان محشر

کودکان از شرکت در بازی‌های نمایشی و گفت‌و‌گو درباره‌ی کارهای روزانه مانند آنچه که در خانه یا در خوار و بارفروشی، انجام می‌دهند، لذت می‌برند.

داستان‌هایی درباره‌ی خانه و محله بخوانید. شرایطی فراهم آورید تا کودکان ماجراهای مربوط به خودشان را نمایش بدهند.

• ییب و یانکه
• خواهر کوچولوی آتیش پاره ی من

کودکان نسبت به ظاهر زبان نوشتاری خود کنجکاوند.

فهرستی از قصه‌ها با استفاده از واژگان خود کودکان تهیه کنید. از کودکان بخواهید شرح تصویرها را به شما دیکته کنند.

• به آب نزدیک نشو دخترم
• خانم حنا به گردش می رود
• اردک کشاورز
• خرگوشی که نمی خواست بخوابد
• داستان خرگوش کوچولو
• سفر به سرزمین وحشی ها
• موش مترو
• می خواهیم یک خرس شکار کنیم
• آلفونس و میلا

کودکان رنگ‌های اصلی را تشخیص می‌دهند.

توانایی تشخیص را با استفاده از کتاب‌های مفهومی رنگی و رنگ‌هایی که در دیگر کتاب‌های تصویری وجود دارد، افزایش دهید.

• رنگ ها در هنر
• روباه قرمز سلام
• هفت کمان هفت رنگ

کودکان یک نوع طبقه‌بندی را همچون رنگ و یا شکل بدون از یاد بردن ویژگی اصلی تا به آخر، ماهرانه، پی می‌گیرند.

همچون مرحله‌ی پیشین، کتاب‌های مفهومی در اختیار کودکان بگذارید و امکان فعالیت‌هایی را در حوزه تقسیم‌بندی و طبقه‌بندی برای آنان فراهم آورید.

• رنگ ها در هنر
• شکل ها در هنر
• حیوانات در هنر
•  

کودکان می‌توانند تا ده بشمرند و ده شیء را از هم تمیز بدهند.

مهارت شمردن را در کودکان، با کتاب‌های شمارشی و دیگر فعالیت‌های مربوط به شمردن، تقویت کنید

• لولوپی +۱
• اعداد در هنر
• خروس جهانگرد

کودکان مفهوم «مقدار زیادی» از یک چیز و «مقدار کمی» از همان چیز را به کار می‌برند و تفاوت بین آن‌ها را تشخیص می‌دهند.

امکان تشخیص و گفت‌و‌گو درباره‌ی تفاوت‌های موجود بین مفاهیم مختلف را برای کودکان فراهم آورید.

• لولوپی +۱
• ضدها
• مو طلایی

برای کودکان آزمون و خطا، بیش از این‌که بتوانند اشیاء را از کوچک به بزرگ منظم کنند الزامی است.

کتاب‌هایی را که از «کوچک به بزرگ» پیش می‌روند در اختیار کودکان بگذارید. از کودکان بخواهید با استفاده از شخصیت‌هایی که به اندازه‌های مناسب روی تابلوی پارچه‌ای نصب است قصه‌ها را بازگو کنند.

•  مو طلایی
• لولوپی + ۱

کودکان همچنان، درک مبهمی از زمان دارند.

کتاب‌هایی را در اختیار کودکان بگذارید تا به درک توالی زمان به آن‌ها کمک کنند.

• قورباغه و وزغ تمام سال
• هفت روز هفته دارم
• هفت کمان هفت رنگ

کودکان به طور معمول زودجوش و خوش ‌مشرب و مهربان هستند.

کتاب‌هایی برای آن‌ها بخوانید که ویژگی‌های شخصیت‌های اصلی آن زودجوشی، خوش‌مشربی و مهربانی است.

• مجموعه قورباغه و وزغ
• گل های ختمی بر دیوار

کودکان بسیار باثبات هستند و در زندگی عاطفی سازگاری پیدا کرده‌اند. در آن‌ها اعتماد به نفس و اعتماد به دیگران در شرف تکوین است.

کودکان را در تکوین اعتماد به نفس و اطمینان نسبت به دیگران تشویق کنید. موقعیت‌هایی فراهم آورید که در خلال آن کودکان، اعتماد به نفس را که ارتباطی تنگاتنگ با ارزش فردی دارد، تقویت کنند.

• فرانکلین دوچرخه سواری می کند
• فرانکلین در صحنه
• فرانکلین فوتبال بازی می کند
• نقطه

گرچه اعتماد به نفس در کودکان رو به رشد است، آن‌ها به گرمی و امنیت در پیوند با بزرگسالان سخت نیاز دارند.

با مصاحبت و پیوند نزدیک در خلال قصه‌خوانی به ایجاد روابط صمیمانه و مهرآمیز ادامه دهید.

• بهترین کاری که مامان ها و باباها بلدند
• بهترین کاری که خاله ها و دایی ها بلدند
• بهترین کاری که مادربزرگ ها و پدر بزرگ ها بلدند
• عاشقتم کانگوروی آبی

کودکان کمک کردن به والدین را در خانه دوست دارند؛ آن‌ها رفتارهای مستقل بروز می‌دهند. به کودکان اجازه دهید مسئولیت کارهایی را که واقعاً می‌توانند انجام دهند، بپذیرند.

درباره‌ی همیاری کودکان با خانواده برای ‌شان کتاب بخوانید.

• اردک کشاورز
• جوجه کوچولو! تی تاپ، تی تاپ بدو
• به کبوتر اجازه نده اتوبوس براند
• اگر یک موش را به مدرسه ببرید

کودکان از خواهر و برادر کوچک‌ و بچه‌های دیگر مراقبت می‌کنند.

کودکان را به کمک کردن و کتاب خواندن برای کوچکترها تشویق کنید. آن‌ها را نسبت به خودشان که کم‌کم به جمع افراد مستقل می‌پیوندند، آگاه کنید. دلایلی را مبنی بر این‌که چرا مردم به امنیت نیاز دارند برای‌شان مطرح کنید.

• اگر یک موش را به مدرسه ببرید

کودکان نسبت به موفقیت‌های خود احساس غرور می‌کنند. آن‌ها به مدرسه رفتن و آنچه که دارند، می‌بالند.

احساس درک ارزش‌های فردی را تقویت کنید: موفقیت‌ها را بستایید. کودکان را به مشارکت در تجربه‌های مدرسه و خانه تشویق کنید و به آن‌ها اجازه دهید از آنچه دارند حرف بزنند.

• هنر
• نقطه
• یک چیز دیگر
• تیبی تلاش می کند

کودکان همچنان اضطراب و ترس غیرمنطقی بروز می‌دهند.

به کودکان در چیرگی بر ترس و تشویش کمک کنید. بر این‌که این حالت‌ها طبیعی است تاکید نمایید.

• فرانکلین در تاریکی
• چه کسی آلفونس ابری را می ترساند

کودکان از بازی کردن در بیرون خانه و با اسباب‌بازی‌های مورد علاقه‌ی خود همچون سه‌چرخه لذت می‌برند.

فرصت‌هایی را برای بازی، بحث درباره بازی، کتاب خواندن و نقاشی کردن در مورد بازی‌های بیرون از خانه برای کودکان فراهم آورید و داستان‌هایی را درباره‌ی بازی‌های بیرون از خانه مشخص کنید.

• فرانکلین دوچرخه سواری می کند
• روزی که رفتیم سفر
• من هم ببرم

کودکان از گشت و گذار در محل‌های جدید و جاهای آشنا لذت می‌برند.

برنامه‌هایی را برای رفتن به باغ‌وحش، ایستگاه آتش‌نشانی، جاهای تاریخی و مانند آن تدارک ببینید، کودکان را به بازگو کردن گردش های خانوادگی تشویق کنید.

• گوریل
• می خواهیم یک خرس شکار کنیم

کودکان از لباس مبدل پوشیدن، نقش‌گزاری و بازی خلاق لذت می‌برند.

برای کودکان شرایطی فراهم آورید که لباس مبدل بپوشند و نقش‌های مختلف را بازی کنند. داستان‌هایی که به کار نمایش خلاق نیز می‌خورد برای آن‌ها بخوانید.

• روباه دم بریده
• مهمان های ناخوانده
• گرگ آوازه خوان
• دویدم و دویدم