تپه آشنا یکی از مناطق مهم باستانی استان اصفهان است. این تپه در مسیر رودخانه زاینده رود در 15 کیلومتری شهر چادگان، در روستای مشهدکاوه قرار گرفته است. از آنجا که این تپه باستانی در پشت سد زاینده رود قرار گرفته است، با بالا آمدن آب، از دسترس باستان شناسان خارج می شود. تپه آشنا در حد وسط دلتای رودخانه آراگون ( از سرشاخههای رودخانه زایندهرود) و رودخانه کمآب آشنا قرار گرفته است.
سد زایندهرود هنگام پرآبی تا 48 کیلومتر پشت خود را آبگیری میکند که این مساله به فرورفتن تپه آشنا در آب منجر میشود. اما در چند سال اخیر بخاطرکم آبی رودخانه و سد زاینده رود، امکان بررسی و کاوش برای باستانشناسان در این منطقه فراهم شده است.
این تپه باستانی حدود 13 متر ارتفاع دارد و در آخرین نقطه آبگیری سد زاینده رود،بخشی از تپه همچنان به صورت جزیرهای بیرون از آب میماند. سال 85 این تپه مورد بررسی باستانشناسان قرار گرفت.
سرپرست گروه بررسی و شناسایی تپه آشنا گفته است: «تپه آشنا، تپهای پیش از تاریخی است که سال 85با پایین رفتن آب موفق شدیم آن را تعیین حریم و گمانه زنی کنیم.
در این برنامه پژوهشی سفالهایی که به اواخر هزاره چهارم تعلق دارد کشف کردیم. در این تپه با جسد نوزادی متعلق به عصر آهن (۳ هزار سال پیش ) مواجه شدیم که با وجود غرق شدن تپه، هنوز سالم مانده بود .
دادههای موجود از قبیل چندین ظرف سفالی در این منطقه، نشان از ارتباط تمدن شمال زایندهرود و منطقه مرودشت دارد. در لایههای پایینتر، نمونه سفالهایی به دست آمده که همانند سفالهای منطقه سیلک کاشان است.»
در حفاریهای اخیر اسکلت جمجمههای ۳۰۰۰ ساله که حدس زده میشود متعلق به دو جنین یا کودک باشد درون سبدهایی شبیه به پوست یا تنه درخت پیدا شد. باستانشناسان در حفاریهای یک ماهه خود در این تپه به آثار باارزش و منحصر به فردی از گذشته برخورد کردهاند که قدمت برخی از آنها به بیش از ۳۰۰۰ سال می رسد. حفاری های غیرمجاز زیادی در این منطقه انجام شده است اما از مدت زمان و میزان به یغما بردن آثار موجود در آن اطلاعی در دست نیست.
باستانشناسان بر این باورند که تمدنهای حاشیه زایندهرود، از کهنترین تمدنهای به وجود آمده در سرزمین ایران است.
