تحفه نطنز در فرهنگ عامه کنایه از نمونهای نادر و کمیاب است که میتواند در مورد هر شخص یا هر شیء مصداق پیدا کند، اما قریب به اتفاق سالخوردگان و راویان تاریخ و فرهنگ اجتماعی و ادبیات نطنز براین عقیدهاند که تحفه نطنز به نوعی محصول خشکبار اطلاق میشود که متشکل از میوهای به نام الگ(از خانواده هلو است که بسیار شیرین است و فقط در آبادیهای نطنز به دست میآید) و مغزگردوی آسیاب شده و خاک قند است که در اصطلاح محلی به آن «جوزقند» میگویند و برخی به آن گرد دارچین و هل نیز اضافه میکنند.
اما بسیاری دیگر ازمردم «گلابی» را تحفه نطنز میدانند، چرا که «گلابی» نطنز از نظر طعم و مزه در نوع خود بی نظیر است و این بخاطر ترکیبات خاک و آب و هوای ویژه نطنز است، چرا که نهالهای گلابی نطنز را در مناطق دیگر تکثیر کردهاند، اما محصول آنها چنین کیفیتی ندارد...
به طور کلی آب و خاک و هوای مساعد خطه نطنز، به گونه ایست که شرایط برای رویش و تولید بهترین نوع محصولات کشاورزی زمینی و باغی را فراهم کرده و در یک کلام میتوان گفت، تمامی محصولات گیاهی نطنز جنبه «تحفه» دارند واین در شرایطی است که به دلیل نبودن صنایع تبدیلی در این شهرستان هر سال مقدار زیادی از این محصولات از بین میروند.
