خانه پيرنيا به عنوان يكي از مهمترين اماكن سنتي شهر نائين الگوي مهم معماري و هنري خانه هاي تاريخي منطقه و كوير مركزي ايران محسوب مي شود. اين خانه متعلق به دوران صفويه بوده و از اجزاء مختلفي از جمله ورودي، دانالهاي متعدد، هشتي، غلام گردش، ايران شاه نشين، اتاق نشيمن، گودال باغچه، باغ و بخش هاي مختلف ديگر تشكيل شده است. پيرنيا صاحب خانه از وابستگان ميرزا احمد خان پيرنيا بوده است و بعد از واگذاري به ميراث فرهنگي، اين بنا بعد از چند سال بازسازي و تعميرات از 18 اسفند 1373 به موزه مردم شناسي كوير تبديل شده است.
اين خانه به عنوان خانه حاكم نائين بوده و در ابتدا شخصي به نام قاضي الهدي در اين خانه زندگي مي كرده و در دوره قاجاريه به خاندان پيرنيا رسيده است و شخصي به نام احمدخان پيرنيا حاكم نائين در اين خانه زندگي مي نموده است.
مهمترين ويژگي هنري خانه تاريخي پيرنيا وجود نقاشي هاي ديواري و گچبري هاي بسيار زيباي آن در ايوان شاه نشين، اتاق تشريفات و اتاق مخصوص حاكم بوده مي توان ياد كرد. كتاب هایی وجود دارد كه با اشعار مختلف عظمت معماري و هنر را نشان مي دهد.
اين گچبري ها شامل قاب هاي متعددي بوده و داستان هاي هفت پيكر نظامي شامل: داستان هاي خسرو وشيرين، يوسف و زليخا، صحنه هاي شكارگاه، داستان هاي عاشقانه و خيال را به نمايش گذاشته است.
در نقاشي هاي موجود در قسمت هاي مختلف اين بنا نقوش گياهي هنري، گل و مرغ، اژدها و حيوانات مختلف زيباي آن را دو چندان كرده است. يكي از بخش هاي مهم اين بنا وجود فضاي گودال باغچه در مركز حياط بوده كه به عنوان تابستان نشين خانه براي دسترسي به آب قنات حفر شده است.
در اين بنا مردم از طريق اشيا و لوازم و وسايلي كه در جاي جاي فضاي خانه ويترين ها قرار گرفته با فرهنگ مردمان كوير و حاشيه كوير آشنا مي شوند و شامل نمايش زندگي كويري، ادوات و وسايل نظامي، صنايع دستي و هنرهاي سنتي، آداب و رسوم، اعتقادات مردمان بومي منطقه است.
