شهرستان اردستان، در شمال استان اصفهان، در جنوب كوير نمك، در 33 درجه و 23 دقيقه پهناي شمالي و 52 درجه و 22 دقيقه طول شرقي نسبت به نيمروز گرينويچ قرار دارد.از شمال به استان سمنان، از باختر به شهرستان هاي كاشان، نطنز و برخوار و ميمه، از خاور به شهرستان نايين و از جنوب به شهرستان هاي اصفهان و نايين محدود است.اردستان در ۱۱8 کیلومتری شمال شرقی شهر اصفهان و در مسیر کاشان به سمت نایین و یزد قرار گرفتهاست.
تاریخچه شهر
برخی مورخان نوشته اند این شهرستان در دوران اشکانی، پایتخت اردوان چهارم بوده و اردشیر اول، بنیانگذار پادشاهی ساسانی، آتشکده ای در آن بنا کرده است. بعضی مورخان نیز اردستان را زادگاه کاوه آهنگر دانسته اند و اهالی منطقه، خانه و باغی را که در محله کبودان این شهر واقع شده و به باغ کاوه موسوم است و همچنین قنات دو طبقه مون که یکی از عجایب سیستم آبرسانی در ایران قدیم به شمار می آید و حفر آن را به کاوه آهنگر نسبت داده اند، دلیلی برای اثبات نوشته مورخان می دانند.
علاه بر این در این شهرستان قنات دیگری هم با عنوان ارونه وجود دارد که با فورزه بندی دیدنی و جالبش، آب کشاورزی پنج محله ی شهر را تامین می کند و مردم معتقدند ارونشاه نخستین پادشاه پیشدادی آن را حفر کرده است. اردستان در دوران صفویه از شهرهای آباد و مهم کشور به شمار می آمده و نقل شده مردم آن هنگام حمله اشرف افغان به اصفهان، چنان پایداری و استقامتی در برابر مهاجمان نشان دادند که موجب حیرت اشرف افغان شد.
در دوران قاجاریه، به ویژه هنگام حکومت ناصرالدین شاه اردستان جایگاه بهتری یافت، اما پس از کشته شدن ناصرالدین شاه این شهر ناامن شد. نام اردستان، در افسانه های فولکلوریک نیز آمده و از جمله بر پایه یکی از افسانه ها، اردستان مسکن رستم دستان، جهان پهلوان باستانی بوده و ابتدا ارگ دستان نام داشته و سپس به ارگستان و سرانجام به اردستان تغییر نام داده است. بر پایه این افسانه، طایفه لیلاز، که از طایفه های پرجمعیت اردستان به شمار می آیند، از اعقاب لیلاز، برادر رستم هستند.
همچنین در تاريخ آمده است كه قباد ساساني، وقتي با خيزش مزدكيان مواجه شد و از پايتخت خود گريخت تا براي كمك خواستن نزد هياطله برود، وقتي به حاشيه كوير رسيد و وارد شهري شد كه سكنه اش مي گفتند قدمت آن به قبل از دولت مادها و به زمان كيانيان و پيشداديان مي رسد و به احتمال قوي توسط بهمن بن گشتاسب يا اردشير درازدست هخامنشي ساخته شده است، تصميم گرفت مدتي در آن جا بماند و... . همان مورخاني كه اين را نوشته اند، افزوده اند: « قباد در منزل يكي از بزرگان شهر كه دختري دوشيزه داشت، اقامت گزيد و پس از چندي آن دختر را به همسري گرفت و وقتي انوشيروان از بطن آن دختر به دنيا آمد، شهر مورد اشاره را به عنوان اقامتگاه و محل نشو و نماي فرزند خود تعيين كرد و دستور داد اقداماتي جهت عمران و آبادي آن انجام شود.
با اين حال، مدتي بعد، در سال 496 ميلادي، در حالي كه اشراف ايران ، وي را از سلطنت خلع و جاماسب يا زاماسب را به عنوان جانشين اش تعيين كرده بودند، به ياري سپاهياني از هياطله توانست جاماسب را از ميان بردارد و با همسر جديد و فرزند خردسال خود به پايتخت برگردد.»
