شهر مبارکه

اين شهرستان از سوي شمال به شهرستان فلاورجان، از باختر به شهرستان لنجان و استان چهارمحال و بختياري، از خاور به شهرستان شهرضا و از جنوب به استان چهار محال و بختياري و شهرستان شهرضا محدود است. شهر مباركه، مركز شهرستان مباركه، با پهنه اي حدود يک هزار و 800 هكتار، در باختر استان اصفهان، در 32 درجه و 21 دقيقه، پهناي شمالي و 51 درجه و 30 دقيقه درازاي خاوري نسبت به نيمروز گرينويچ قرار دارد.

آب و هواي شهرستان مباركه معتدل بوده و آب كشاورزي و آشاميدني آن از زاينده رود و كاريز تأمين مي شود. بيش ترين درجه حرارت، در تابستان ها 36-39 درجه بالاي صفر و كمترين آن، در زمستان ها 7-9 درجه زير صفر بوده است. باران ساليانه مباركه به 150 ميلي متر مي رسد.

وجه تسمیه و تاریخچه
مباركه در گذشته مركز بلوک لنجان عليا بوده است. مباركه در لغت به معني بركت داده شده، و با بركت و نعمت است. بلوک لنجان، از جمله شهر مباركه و پيرامون آن از نقاط حاصل خيز، با نعمت و پر بركت استان اصفهان است، و شايد از اين رو به مباركه سرشناس شده است. مير سيد علي جتاب، ‌نويسنده كتاب «الاصفهان» بر اين باور بود، كه چون ناحيه لنجان، از جمله شهر مباركه در كنار رود زاينده رود قرار گرفته و ماه در آب بسيار ديده مي شود، ‌اين ناحيه را «ماه دينار » نيز نگاشته اند.

جاده های ارتباطی
وجود چند مرکز بزرگ صنعتی در مقیاس ملی و کارگاههای متعدد تولیدی در شهرستان مبارکه پتانسیل بسیار بالائی در ایجاد و توسعه شبکه دسترسی به سایر مراکز جمعیتی کشور بوجود آورده است . لذا شهرستان مبارکه از طریق چهار شبکهُ ارتباطی با درجه اهمیت یک و دو به نقاط مختلف کشور متصل می گردد.

الف - شبکه ارتباطی اصفهان ، سه راه مبارکه و صنایع فولاد که از نظر اهمیت واجد درجه یک بوده و به صورت اتوبان عمل می نماید .

ب- شبکه ارتباطی اصفهان . زرین شهر و صنایع فولاد که از نظر اهمیت واجد درجه دو بوده و شهرستان مبارکه را به شهرستان لنجان ، فلاورجان و اصفهان متصل نموده ، درعین حال محور اتصالی صنعت فولاد با صنعت ذوب آهن نیز به شمار می آید .

ج- شبکه ارتباطی بروجن ، شهرک مجلسی و صنایع فولاد مبارکه که از نظر اهمیت واجد درجه دو بوده و مناطق جنوب غربی کشور و همچنین استان چهارمحال و بختیاری را از طریق مبارکه به سایر مناطق استان و کشور متصل می نماید .

د - شبکه ارتباطی شهرضا ، قمبوان ، طالخونچه و مبارکه نیز از نظر اهمیت واجد درجه دو میباشد.این شبکه مناطق جنوبی کشوررا از طریق شهرضا ، قمبوان و طالخونچه به نواحی صنعتی منطقه مرتبط می سازد .

آب و هوا
بخش عمــده شهرستان دارای اقلیم خشک خنک با تابستانهای خشک است . مناطق محدودی از شهرستان در جنوب غربی دارای اقلیم نیمه سرد سیری است و دارای آب و هوای نیمه خشک گرم با زمستانهای نسبتا سرد است.

محصولات کشاورزی
شهرستان مبارکه در منطقه عمومی کشاورزی حوزه مرکزی استان اصفهان واقع شده و به لحاظ عبور رودخانه زاینده رود از آن به طول20 کیلو متر، دارای دشتهای حاصلخیز همراه زمین های آبرفتی رودخانه ایست .

به همین سبب فعالیت بخش کشاورزی آن ( زراعت، باغداری دامداری ، مرغداری و.....) از اهمیت خاص برخوردار است .

وجود اراضي حاصلخيز، عبور رودخانة زاينده رود در امتداد زمينهاي كشاورزي بطول 15 كيلومتر، احداث سد نكوآباد بمنظور انتقال و توزيع آب كشاورزي و ايجاد شبكه هاي آبياري و زهكشي مدرن نقش مؤثري در رونق كشاورزي شهرستان ايفا مينمايد وجود كشاورزان پرتلاش و زحمتكش، كسب مهارتهاي لازم و استفاده از دانش روز كه رو به گسترش ميباشد آيندة بسيار روشني را خصوصا جهت افزايش توليد محصولاتي نظير گندم، جو، دانه هاي روغني، محصولات گلخانه اي و توليدات دامي مي توان براي شهرستان پيش بيني نمود.

در حال حاضر حدود 27000 هكتار زمين قابل كشت در شهرستان وجود دارد كه به دليل افت منابع آبي در سالهاي اخير فقط حدود 14000 هكتار آن زير كشت ميرود. با وجود اراضي مستعد كشاورزي در دشتهاي طالخونچه و حسن آباد تنگ بيدكان و محروم بودن اين اراضي از آب زراعي، استفاده ازپتانسيل هاي منطقه ميتواند در بهره وري اين اراضي موثر و در اشتغال نيروي انساني كارساز باشد. زمینهای زیر کشت به محصولاتي نظير گندم 3500 هكتار،جو 4000 هكتار،برنج 4500 هكتار، پياز 350 هكتار، كلزا 200 هكتار، گلرنگ 220 هكتار، آفتابگردان 100 هكتار ، چغندر قند 60 هكتار، زيرة سبز 600 هكتار، باغات 670 هكتار، گلخانة سبزي و صيفي 110 هكتار، و بقيه به ساير گياهان علوفه اي و غيره اختصاص دارد.

متوسط عملكرد گندم شهرستان 5/3 تن، جو 5/4 تن، برنج 5 تن و پياز 120 تن در هكتار ميباشد در واقع ساليانه بيش از 110000 تن انواع محصولات كشاورزي در شهرستان توليد ميشود كه 5 درصد از توليدات كشاورزي استان را شامل ميشود.

قلعه بزی یا قلعه خان لنجان
این قلعه در نزدیکی خولنجان واقع شده است و در محدوده روستای حسن آباد مبارکه قرار دارد . این قلعه از نظر شرایط فیزیکی ، جغرافیائی شباهت بسیار به قلعه آتشگاه در ماربین دارد .

قلعه به راههای مجاور رودخانه و دشتهای سرسبز اطراف اشراف داشته و دارای هسته مرکزی وسیع با بخشهای کوچکتری در نقاط بلندتر و سوق الجیشی بوده ، دیوارهای بیرونی آن از سنگ و گل و در بعضی قسمتها از سنگ و ساروج ساخته شده و دیوارهای درونی بغضا با گچ و ساروج صقیلی شده است.

بر اساس تحقیقات بعمل آمده اصل بنا متعلق به دوره ساسانی و قبل از اسلام است که در دوره های بعدی بالاخص سلجوقیان تعمیراتی درآن بوجودآمده و مدتها در اختیار فداییان اسماعیلی بوده است و در نبرد بین اسماعیلیان و سلجوقیان بخشهایی از آن تخریب گردیده است .

ابن حوقل ( قرن چهارم ) می نویسد فاصله شهر خان لنجان تا اصفهان 9 فرسخ بوده و شهری است کوچک و فراخ نعمت و پر برکت و ناحیه روستایی دارد .

در این محل آبهای گوارا و درختان بسیار و شفتالوی خوب و لذیذ وجود دارد و در اینجا قلعه بزرگی است که گنجینه امرای آن روستا بوده و مشرف بر خان لنجان و نواحی آن تا نزدیکی اصفهان است .

در ارتباط با خان لنجان مورخین بسیارمطالب گفته اند ولی علیرغم قدمت تاریخی خولنجان امروزه آثار قابل استنادی بجز قلعه بزی و قلعه یا کاروانسرایی متروکه ، معروف به قلعه قدیم که درآن کشت وکار می شد و مسجد جامع و سنگ قبری به تاریخ 568 هجری قمری چیز دیگری در آن باقی نیست .

قلعه تاریخی نهچیر
قلعه تاريخي نهچير داراي وسعت بیست هزار متر مربع و زيربناي بيش از هفت هزار متر مربع است. قلعه نهچير مباركه در تاريخ 76/5/11 به شماره 1895توسط سازمان ميراث فرهنگي به ثبت آثار ملي رسيد. قلعه نهچير ازلحاظ سبك معماري بصورت قرينه وقسمتي از آن داراي سبك معماري زيباي زنديه و قدمتي مربوط به دوران صفويه وقسمتهايي از آن نيز اوايل قاجار ميباشد.مالكيت اين قلعه قبلاُبصورت خصوصي بوده كه اكنون توسط شهرداري مباركه خريداري گرديده است.

قلعه نهچير بصورت مستطيل است و طول آن شمالي- جنوبي وعرض آن شرقي غربي است. دورتادور قلعه برجهاي متعددي قرار دارندارتفاع ديوار قلعه حداقل هفت متر است وپهناي آن حداقل يك متركه در بعضي موارد به دو متر هم ميرسد.

اين قلعه شامل مجموعه هاي متنوع و ديدني از قبيل: هفت خانه و حياط كه دو مورد آن بصورت خان نشين بوده، قسمتهاي اداري، بازداشتگاه، اصطبل، دالانهاي تودرتو، انبار،هشتي ها، بادگير، برجهاي كبوترونگهباني، و قسمتهاي گوناگون ديگر ميباشد كه بطوركلي در سبك خود بعنوان يكي از بي نظيرترين قلعه هاي تاريخي در استان و كشور محسوب ميگردد.

بعلت بسته بودن دربهاي ورودي قلعه ميزان بازديد كنندگان از آن محدود ميباشد

مسجد آجری اراضی
اين مسجد تاريخي در روستاي اراضي زيباشهر واقع شده است. اين مسجد داري قابليتهاي توريستي فرهنگي است.

خانه اربابی زیبا شهر
خانه اربابي زيباشهر در محله خولنجان واقع شده و قدمت آن مربوط به دوران قاجار- پهلوي است ودر مرحله پاياني ثبت ملي قرار دارد. اين خانه داراي تزئيناتي از قبيل سرستون، پاستون،سردر، تزئينات گچبري و آينه كاري ميباشد. اين خانه زيبا ماهيانه پذيراي تعدادي گردشگر است و داراي قابليت توريستي فرهنگي ميباشد.

برج کبوتر چهارقلو
اين برج كبوتر در محله خولنجان زيباشهر واقع شده و قدمت آن مربوط به عهد قاجار است ودر مرحله پاياني ثبت ملي قرار دارد. در زير اين برج يك خانه قرار دارد و داراي تزئينات سردر وتاج برج است . اين برج كبوتر زيبا توسط شهرداري زيباشهر خريداري و بطور كامل مرمت گرديد. بهترين كاربري اين برج كبوتراحداث موزه در آن است و بصورت ماهيانه تعدادي از گردشگران از آن ديدن مي نمايند.

برج کبوتر هجده قلو
اين برج كبوتر در محله لنج زيباشهر واقع شده.اين برج كبوتر در نوع خود بسيار زيبا و بي نظير ميباشد . متاسفانه اين اثر تاريخي بدست عوامل طبيعي در حال تخريب است و بايد جهت مرمت آن اقدام گردد.اين برج كبوتر بعلت كم نظير بودن داراي قابليتهاي فراوان در زمينه گردشگري است.

برج کبوتر ده قلو
اين برج كبوتر در محله لنج زيباشهر واقع گرديده. متاسفانه اين بناي تاريخي نيز بدست عوامل طبيعي در حال تخريب است و در جهت مرمت آن بايد اقدام گردد. اين برج كبوتر نيز داراي قابليتهاي گردشگري ميباشد.

قلعه صفایی
قلعه صفايي در شهر مباركه محله قهنويه واقع شده و مساحت اين قلعه حدود دو هزار متر مربع و قدمت آن مربوط به دوران قاجاراست وداراي دو سردر هشتي دالان و معماري زيبايي ميباشد. اين قلعه در سال 1385 به شماره 18115 توسط سازمان ميراث فرهنگي به ثبت ملي رسيد.مالكيت اين قلعه بصورت خصوصي بوده و بعلت سكونت در آن تعداد بازديد كننده از اين اثر باارزش بصورت محدود است.

قلعه آسیاباد
قلعه آسياباد در شهر مباركه محله صفائيه واقع شده و مساحت اين قلعه حدود پنج هزار متر مربع و قدمت آن مربوط به زمان قاجار است ودر مرحله پاياني ثبت ملي قرار دارد.

مسجد آجری اسماعیل ترخان
اين مسجد آجري در شهر مباركه محله اسماعيل ترخان واقع شده. اين مسجد در حاشيه زاينده رود ودر بافت تاريخي اسماعيل ترخان قرار گرفته و يك هتل سه ستاره در نزديكي آن در حال ساخت است و ازلحاظ گردشگري هم داراي شرايط بسيار مناسبي ميباشد.

غارهای تاریخی قلعه بزی
این غارها 2 بخش می باشند؛ 

غار تاريخي شماره یک قلعه بزي: اين غار تاريخي دركوههاي روستاي حسن آباد قلعه بزي شهر ديزيچه قرار دارد و قدمت آن مربوط به دوران پارينه سنگي است. اين غار از جهت تاريخي بودن و اشراف بر دشت مباركه بعنوان يكي از بهترين پتانسيلهاي گردشگري شهرستان محسوب ميگردد. 

غار تاريخي شماره دو قلعه بزي: اين غار تاريخي در كوههاي روستاي حسن آباد قلعه بزي شهر ديزيچه قرار دارد. اين غار نيز از جهت تاريخي و اشرافيت بر دشت مباركه بعنوان يكي از بهترين پتانسيلهاي گردشگري شهرستان محسوب ميگردد.

قلعه ورثه یاوری
اين قلعه تاريخي در شهر طالخونچه قرار دارد ومساحت آن حدود هفتصد متر مربع و قدمت آن مربوط به دوران قاجار است كه در مرحله پاياني ثبت ملي قرار دارد.

قلعه کاظمی مبارکه
اين قلعه تاريخي در شهر طالخونچه قرار دارد و مساحت آن حدود چهار هزار متر مربع و قدمت آن مربوط به اوايل قاجار است كه در مرحله پاياني ثبت ملي قرار دارد. متاسفانه حريم اين قلعه بعلت سهل انگاريهاي صورت گرفته، احداث ساختمانهاي جديد در روبروي آنرا باعث شده است كه بطور كلي نماي بيروني آنرا تهديد ميكند.اين قلعه داراي قابليت توريستي است.

خانه اربابی حسن آباد بیدکان
اين خانه قديمي در روستاي حسن آباد بيدكان شهر كركوند واقع شده است. قدمت اين اثر مربوط به دوره قاجار- پهلوي و در حال ثبت ملي است.اين خانه داراي يك باغ مي باشد و قابليت بسيار خوبي در جهت جذب گردشگر دارد. متاسفانه اين خانه باارزش بدست عوامل طبيعي در حال تخريب ميباشد و در جهت مرمت آن بايد هر چه سريعتر اقدام گردد.

خانه اربابی کرکوند
خانه اربابي شهر كركوند داراي قدمتي مربوط به دوران قاجار است. اين خانه در مرحله پاياني ثبت ملي قرار دارد. اين خانه زيبا توسط شهرداري كركوندخريداري و با كمك و همكاري سازمان ميراث فرهنگي در حال مرمت ميباشد. كاربري در نظر گرفته شده براي اين خانه تاريخي احداث خانه فرهنگ توسط شهرداري كركوند ميباشد. اين خانه تاريخي ماهيانه پذيراي تعدادي از گردشگران است و قابليت خوبي در راستاي جذب گردشگر دارا است.

خانه حسامی
اين خانه قديمي دربافت تاريخي محله اسماعيل ترخان واقع گرديده و داراي مساحت 500 مترمربع است و قدمت آن مربوط به عهد قاجار ميباشد از ويژگيهاي منحصر به فرد آن ميتوان به ساباط ورودي آن اشاره نمود. متاسفانه اين خانه قديمي و باارزش بعلت متروكه بودن در حال تخريب ميباشد و نياز به مرمت دارد.

خانه احمد صفایی
اين خانه قديمي در محله محمديه شهر مباركه واقع شده است وداراي مساحت 750 متر مربع ميباشد و قدمت آن مربوط به دوران قاجار- پهلوي است . اين بناي تاريخي دراولويت ثبت آثار ملي قرار دارد. اين خانه قديمي در نزديكي امامزاده محمديه بوده و از قابليت خوبي براي جذب توريست برخوردار است.

قلعه اکبر آباد
این قلعه در شهر ديزيچه واقع شده وداراي 750 متر مربع وسعت وقدمت آن مربوط به دوران قاجار است. يك خانه قديمي، يك حمام تاريخي و شش عدد برج نگهباني در اين قلعه واقع شده است. كاربري اين قلعه اكنون بصورت كشاورزي است و در صورت مرمت ميتوان ازآن بعنوان يك اقامتگاه سنتي و يك مكان گردشگري استفاده نمود.

خانه حسین نیازی
اين خانه قديمي در شهر طالخونچه واقع شده و مساحت آن 700 متر مربع و قدمت آن مربوط به دوران قاجار- پهلوي است. اين خانه در كنار قلعه قاضي قرار گرفته و با توجه به موقعيت مكاني ميتواند بعنوان يكي از جاذبه هاي گردشگري شهرستان قرار گيرد.

پل رودخانه شور
شهر طالخونچه داراي سه پل قديمي است و پل رودخانه شور مهمترين آن ميباشد اين پل قديمي در سال 1385 توسط سازمان ميراث فرهنگي مرمت گرديد. وسعت اين پل حدود 200 متر مربع و قدمت آن حدود 120 سال است. اين پل از مصالحي چون سنگ و ساروج ساخته شده است. به جهت جلوگيري از تخريب اين پل يك عدد پل جديد در كنار آن احداث گرديده است.

قلعه یاوری
قلعه زيباي ياوري در شهر طالخونچه قرار گرفته است اين قلعه داراي 4000 متر مربع وسعت و قدمتي 70 ساله است. هر چند قدمت این قلعه زياد نيست اما از لحاظ زيبايي و سبك معماري قابل توجه ميباشد. يك خانه – چهار برج نگهباني – انبار – هشتي و سردر از ويژگيهاي اين قلعه است. اين قلعه از پتانسيل خوبي در زمينه گردشگري برخوردار ميباشد و ميتوان از آن بعنوان يك ميهمان خانه سنتي استفاده نمود.

قلعه شریف آباد
اين قلعه تاريخي در صحراي شريف آباد شهر طالخونچه واقع شده است و وسعت آن حدود 2500 متر مربع و قدمت آن مربوط به دوره قاجار ميباشد. در گذشته از آن بعنوان يك كاروانسراي بين راهي مورد استفاده قرار مي گرفته است. اين قلعه داراي چهار عدد برج نگهباني است و در كنار آن يك قبرستان قديمي قرار دارد.اين قلعه در فصول گرم سال ميزبان گردشگران جهت تفريح ميباشد.

قلعه امین آباد
قلعه تاريخي امين آباد در صحراي امين آباد شهر طالخونچه قرار دارد و وسعت آن حدود 2000 متر مربع و قدمت آن بيش از 200 سال است. ميزان تخريب این قلعه حدود 70 درصد ميباشد و از آن فقط سه عدد برج نگهباني و يك عدد برج كبوتر باقي مانده است.

قلعه دادگر
این قلعه در روستاي اراضي زيباشهر قرار گرفته و مساحت آن حدود 7000 متر مربع و قدمت آن مربوط به دوران قاجار- پهلوي است. از اين قلعه به لحاظ موقعيت مكاني مناسب و قرار گرفتن در ورودي روستا ميتوان بعنوان يك مكان گردشگري و فرهنگي استفاده نمود. اين قلعه داراي يك خانه، يك باغ و سه عدد برج نگهباني ميباشد.

خانه نصرالله بهرامی

اين خانه قديمي در شهر كركوند واقع گرديده است و مساحت آن حدود 400 متر و قدمت آن مربوط به دوره قاجار- پهلوي ميباشد و متاسفانه بدست عوامل طبيعي و انساني در حال تخريب ميباشد و نياز مبرم به مرمت دارد. از اين خانه ميتوان بعنوان يك مجموعه فرهنگي استفاده نمود.

خانه قدیمی صالحیان
این خانه در محله لنج زيباشهر واقع گرديده و مساحت آن حدود 400 متر مربع و قدمت آن مربوط به دوره قاجار- پهلوي است. اين خانه بدليل متروكه بودن در حال تخريب ميباشد و نياز به مرمت دارد. اين مكان ميتواند بعنوان يك مكان فرهنگي مورد استفاده قرار گيرد.

خانه قدیری
این خانه در روستاي نكوآباد شهر ديزيچه قرار گرفته و وسعت آن حدود 600 متر مربع و قدمت آن مربوط به عصر پهلوي است. ميتوان از آن بعنوان يك مكان فرهنگي و گردشگري استفاده نمود.

خانه نوربخش
اين خانه قديمي در روستاي بارچان زيباشهر واقع شده و مساحت آن حدود 10000 متر مربع و قدمت آن مربوط به دوران پهلوي است. اين خانه با حياط بسيار بزرگ و برج كبوتر كناري آن مكان بسيار مناسب براي ايجاد يك مكان فرهنگي و گردشگري است.

قلعه تاریخی لاو

اين قلعه تاريخي در روستاي لاو در بخش مركزي شهر مباركه واقع گرديده و مساحت آن حدود 3600 متر مربع و قدمت آن مربوط به دوره قاجار است. قسمتهايي ازآن داراي سكنه و بخش عمده آن بصورت متروكه ميباشد.

متاسفانه اين قلعه تاريخي بدست عوامل طبيعي در حال تخريب است و نياز به مرمت اضطراري دارد، لازم بذكر است حدود ده سال پيش مقداري اشياء عتيقه توسط اهالي در اين مكان كشف و مورد سرقت قرار گرفت.

بدليل بافت تاريخي روستاي لاو، در صورت مرمت اين قلعه و تبديل آن به يك ميهمان خانه سنتي اين مكان ميتواند پذيراي گردشگران زيادي باشد.

درخت توت قدیمی
این درخت قديمي در شهر ديزيچه و كنار امامزاده محمد قرار گرفته است. قطر اين درخت حدود4/20 س.م ميباشد. عمرآن بيش از 400 سال است ونزد مردم از اهميت زيادي برخوردار ميباشد.

خانه مومن زاده
این خانه در محله خولنجان زيباشهر قرار دارد و مساحت آن حدود 2500 متر مربع و قدمت آن قاجار- پهلوي است. اين خانه دركنار خانه اربابي زيباشهر قرار دارد و بدليل قرار گرفتن در بافت تاريخي محل در صورت مرمت ، قابليت فرهنگي و توريستي دارد.

خانه بهمن صدر
اين خانه در محله اسماعيل ترخان شهر مباركه قراردارد و وسعت آن حدود 400 متر مربع است. قدمت اين اثر مربوط به دوران قاجار- پهلوي ميباشد. اين خانه در بافت قديمي و منتهي به زاينده رود است. هتل سه ستاره مباركه نيز در نزديكي اين خانه قديمي واقع است.